યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.212

દ્વાદશાધિકદ્વિશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ચિત્ત્વાદ્બ્રહ્મખમેવાહમિતિ વેત્તીવ યસ્ત્વયમ્ ।
તદેવ પરમેષ્ઠિત્વં તસ્યોદરમિદં જગત્

એવં સ્થિતે ન ચ બ્રહ્મા ન ચ જાતં જગત્સ્થિતમ્ ।
સ્થિતં યથાસ્થિતમજં પરં બ્રહ્મૈવ પૂર્વવત્

સંવિત્તૌ તુ જગદ્રૂપં ભાસતેઽપ્યેવમેવ તત્ ।
મૃગતૃષ્ણેવ મિથ્યૈવ દૃશ્યમાનમપિ ત્વસત્

અતઃપ્રભૃતિ શૂન્યેયં ભ્રાન્તિરભ્યુદિતા નવા ।
કુતઃ કેવ કિલ ભ્રાન્તિર્બ્રહ્મૈવ તદનામયમ્

જગદ્બ્રહ્મજલાવર્તો દ્વિત્વૈકત્વે કિલાત્ર કે ।
ક્વાવર્તપયસોર્દ્વિત્વં દ્વિત્વાભાવાત્ક્વ ચૈકતા

તદ્બ્રહ્મ ઘનમાશાન્તં ચિત્ત્વાચ્ચેતત્યહં વિદત્ ।
નિજં શૂન્યત્વમન્તસ્થં વ્યોમેવ વિતતાન્તરમ્

પવનઃ સ્પન્દનમિવ હુતાશન ઇવોષ્ણતામ્ ।
સ્વશૈત્યમિવ પૂર્ણેન્દુઃ સત્તામર્થ ઇવાત્મનઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
એતદ્બ્રહ્મન્કદા નામ તન્ન ચેતિતવન્મુને ।
નિરાવૃતમનાદ્યન્તં કિમિદાનીં પ્રચેતતિ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવમેતત્સદૈવૈતદહમાદ્યપિ ચેતતિ ।
ન હ્યનાદેરજસ્યાસ્ય કાપ્યપેક્ષા સ્વસંવિદા

સર્ગાસર્ગનભોરૂપં બ્રહ્મ સર્વત્ર સર્વદા ।
ન કદાચિદિદં નેદં જ્ઞાતં નેદં ચ કિંચન

પવનસ્પન્દનં ચન્દ્રશૈત્યં શૂન્યત્વમમ્બરમ્ ।
બ્રહ્માહંત્વમનન્યાત્મ ન કદાચિન્ન ચેતતિ

સર્વદૈવેદૃશી સત્તા ન કદાચિદનીદૃશી ।
જગદ્યસ્માદનાદ્યન્તં બ્રહ્માત્મૈવ નિરામયમ્

કેવલં ત્વમબુદ્ધત્વાચ્છબ્દશ્રવણવેધિતઃ ।
અદ્વયે બ્રહ્મબોધેઽસ્મિન્દ્વિતામભ્યુપગચ્છસિ

ન કશ્ચિત્કિંચિદેવેહ ન કદાચિન્ન ચેતતિ ।
ન કશ્ચિચ્ચ તદન્યાત્મા ન કદાચિચ્ચ ચેતતિ

ઇદં ત્રિભુવનાભાસમીદૃશં ભાતિ સર્વદા ।
શાન્તં રામ સમં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

ન કદાચન જાયન્તે નભસઃ પાદપાદ્રયઃ ।
બ્રહ્મણશ્ચ જયન્તીતિ મત્વા શાન્તિં પરાં વ્રજ

ઉપદેશ્યોપદેશાર્થં સંદેહાવસરેઽલ્પધીઃ ।
યાવન્ન બુદ્ધસ્તાવત્ત્વં ભેદમભ્યુપગચ્છસિ

બોધસ્ય તુ વિબુદ્ધસ્ય ન શાસ્ત્રાદિ ન શબ્દધીઃ ।
ન ભેદબુદ્ધિર્નો ભેદઃ કિમપ્યેષ પ્રજાપતેઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
બુદ્ધમેતન્મયા બ્રહ્મન્પ્રકૃતં તદુદાહર ।
વચો મદવબોધાર્થં યદુદાહૃતવાનસિ

કિં તસ્મિંશ્ચેતિતેઽહંત્વે પદે સંપદ્યતે પરે ।
બુદ્ધવાનસિ શુશ્રૂષુર્નાહં તૃપ્તિમુપૈમિ હિ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અહંત્વે સત્યથૈતસ્મિન્વ્યોમસત્તા પ્રવર્તતે ।
દિક્સત્તા કાલસત્તા ચ ભેદસત્તાભ્યુદેતિ ચ

યદા કિલેહાહમિતિ તદા નાત્રાહમિત્યપિ ।
ભાતીત્યુદેતિ નાના ખે સ્વાત્મૈવ દ્વૈતમક્રમમ્

વ્યોમાત્મિકાનામેતાસાં સત્તાનામભિધાનધીઃ ।
ભવિષ્યત્યુત્તરં કાલં તદા ત્વાકાશમેવ તત્

એતસ્મિન્પરિસંપન્ને દિક્કાલકલનાત્મનિ ।
અહંભાવે નિરાકારે વ્યોમ તન્માત્રવેદિનિ

ઇદમાભાતિ ભારૂપં વેદનં દૃશ્યનામ યત્ ।
ભૂત્વા બ્રહ્મૈવ નિર્બાધમબ્રહ્મેવ વિરાજતે

બ્રહ્મૈવ શાન્તમજમેકમનાદિમધ્યં
વ્યોમૈવ જીવકલનામિવ ભાવયિત્વા ।
વ્યોમ્ન્યેવ પશ્યતિ નિરાવરણે વિસારિ
દૃશ્યં સ્વરૂપમપિ ચાન્યદિવાઽઽત્મવિત્ત્વાત્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ પરમાર્થનિરૂપણં નામ દ્વાદશાધિકદ્વિશતતમઃ સર્ગઃ