યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.208

અષ્ટાધિકદ્વિશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
શુભાશુભં યથોદેતિ પ્રજાનાં ગૃહસંગમે ।
અસંબદ્ધૈરપ્રતિઘૈર્દૂરસ્થૈસ્તદિદં શ્રૃણુ

બ્રહ્મસંકલ્પનગરં જગત્તાવદિદં સ્થિતમ્ ।
યદ્દૃશ્યં દૃશ્યબોધેન બ્રહ્મૈવ બ્રહ્મબોધતઃ

યદ્યત્સંકલ્પનગરે યદા સંકલ્પ્યતે યથા ।
તથાનુભૂયતે તત્તત્તાદૃગ્વિરચનં તદા

એવમસ્મિન્ગૃહે યાતે સંપન્નૈવમિયં પ્રજા ।
એવં સંકલ્પસંપન્ને જગત્યેવં ભવત્યલમ્

એતત્સ્વસંકલ્પપુરે યાદૃશં તે તથા સ્થિતમ્ ।
યથા સંકલ્પયસિ યત્તત્તથા કિલ પશ્યસિ

યથૈવ વરશાપાભ્યાં શુદ્ધસંવિદવાપ્યતે ।
સંવિત્તથૈવ ભવતિ બ્રાહ્મમેવેતિ કલ્પનમ્

પ્રજાવિધિનિષેધાભ્યામેકયાઽઽસ્થાવ્યવસ્થયા ।
તથૈવ ફલમાપ્નોતિ બ્રાહ્મમેવેતિ કલ્પનમ્

દેહિનો યે જગત્યસ્મિંસ્તાન્પ્રત્યનુપલમ્ભતઃ ।
અસદાસીજ્જગત્પૂર્વં સત્યમિત્યુપલભ્યતે

ચિદ્રૂપબ્રહ્મસંકલ્પવશાદેવૈતદઙ્ગ સત્ ।
ચિદુન્મેષનિમેષૌ યૌ તાવેતૌ પ્રલયોદયૌ

રાજોવાચ ।
કિં નોપલભ્યતે પૂર્વં કિં પશ્ચાદુપલભ્યતે ।
જગચ્ચલદ્વપુરિદં સુસ્થિરારમ્ભભાસ્વરમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અસ્મિંશ્ચિદ્વ્યોમસંકલ્પપુરસ્થે ભાવ ઈદૃશઃ ।
યદ્ભૂત્વા ન ભવત્યેવ પુનર્ભવતિ ચ ક્ષણાત્

બાલસંકલ્પપુરવદ્વ્યોમકેશોણ્ડ્રકાદિવત્ ।
કિલૈતે સદસદ્રૂપા ભાન્તિ સર્ગાશ્ચિદાત્મનિ

ત્વં સંકલ્પપુરં કૃત્વા વિનાશયસિ તત્ક્ષણાત્ ।
સ્વતોઽન્યસંવિદ્વશતઃ સ્વસ્વભાવઃ સ તે યથા

ચિદ્વ્યોમકલ્પનપુરે યદુન્મજ્જનમજ્જનમ્ ।
સ્વભાવકચનં તસ્ય તદ્વિદ્ધિ વિમલં તથા

સંવિદ્ધનસ્ત્વનાદ્યન્તવ્યોમૈવ ત્રિજગન્નભઃ ।
તેનાસાવદ્ય યન્નામ કરોત્યપિ ચ ચેતતિ

તદનાવરણસ્યાસ્ય યોજનાનાં શતેષ્વપિ ।
યુગૈરપિ સ્વપ્ન ઇવ કાર્યકૃદ્વર્તમાનવત્

કિલ દેશાન્તરે નિત્યમથ લોકાન્તરેઽપિ ચ ।
નિરાવૃતો ય એકાત્મા સ કિં નામ ન ચેતતિ

યથા મણૌ પ્રકચતિ પ્રોન્મજ્જનનિમજ્જને ।
પરાવર્તઃ સ્વભાસાસ્ય ચિન્મણૌ જગતાં તથા

વિધીનાં પ્રતિષેધાનાં લોકસંસ્થાપ્રયોજનમ્ ।
સૈવ સંવિદિ રૂઢત્વાત્પ્રેત્યાપિ ફલદા સ્થિતા

ન કદાચન યાત્યસ્તમુદેતિ ન કદાચન ।
બ્રહ્મ બ્રહ્મચિદાભાનં સર્વદાત્મન્યવસ્થિતમ્

યથા તુ દ્રષ્ટૃદૃશ્યત્વાત્કલ્પના કલ્પનાપુરમ્ ।
સ્વયં જગદિવાભાતિ જાતમિત્યુચ્યતે તથા

યદા સ્વભાવાત્કચનં સંહૃત્યાત્મનિ તિષ્ઠતિ ।
બ્રહ્મચિદ્ગગનૈકાત્મા શાન્ત ઇત્યુચ્યતે તથા

કચનાકચને યસ્ય સ્વભાવો નિર્મલોઽક્ષયઃ ।
યથૈતાવાત્મનો નાન્યૌ સ્પન્દાસ્પન્દૌ નભસ્વતઃ

જરામરણહન્તૃણિ ક્ષણાન્યત્ર પૃથક્પૃથક્ ।
ભવન્ત્વિતિ યથૈતાનિ સન્તિ ત્વત્કલ્પનાપુરે

બ્રહ્મસંકલ્પનગરે સ્વભાવા ઉદિતાસ્તથા ।
ઓષધીનાં પદાર્થાનાં સર્વેષાં ચ જગત્ત્રયે

ન સંકલ્પયિતા રાજન્સંકલ્પનગરે સ્વયમ્ ।
તૃણં તૃણં કલ્પયતિ બાલઃ ક્રીડનકાનિવ

સ્વયં સ્વભાવ એવૈષ ચિદ્ધનસ્યાસ્ય સુસ્ફુટમ્ ।
યદ્યત્સંકલ્પયત્યાશુ તત્ર તેઽવયવા અપિ

ચિદાત્મકતયા ભાન્તિ નાનાત્મકતયાત્મના ।
અપ્યેકસારાસ્તિષ્ઠન્તિ નાનાકારસ્વભાવગાઃ

પ્રત્યેકં કિલ તત્રાસ્તિ બ્રહ્મચિન્માત્રતાત્મનિ ।
સર્વાત્મિકા સા યત્રાસ્તે યથાન્તર્ભાતિ તત્તથા

અનાદિમધ્યાન્તમનન્તવીર્યં
કિંચિન્ન કિંચિચ્ચ સદપ્યસત્યમ્ ।
સ્થિતં યથા યત્ર તદાત્મ તત્ર
સર્વાત્મભૂર્ભૂતતૃણાદિજાતૌ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ મહાપ્રશ્નમોક્ષણો નામાષ્ટોત્તરદ્વિશતતમઃ સર્ગઃ