યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.192

દ્વિનવત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
અહો નુ સુચિરં કાલં સંભ્રાન્તા વયમન્તરે ।
અપરિજ્ઞાતમાત્રેણ સંસારપરમામ્બરે

બુદ્ધે યાવદિયં નામ જગદ્ભ્રાન્તિર્ન કિંચન ।
ન ચાભૂન્ન ચ વાસ્તીયં ન ચ નામ ભવિષ્યતિ

સર્વં શાન્તં નિરાલમ્બં વિજ્ઞાનં કેવલં સ્થિતમ્ ।
અનન્તં ચિદ્ધનં વ્યોમ નીરાગમપકલ્પનમ્

પરમાકાશમેવેદમપરિજ્ઞાતમાત્રકમ્ ।
સંસારતામિવાસ્માકં ગતં ચિત્રમહો નુ ભોઃ

ઇત્થં દ્વૈતમિદં ભાતમિમે લોકા ઇમેઽદ્રયઃ ।
પરમાકાશમિત્યચ્છમેવાનચ્છમિવ સ્થિતમ્

સર્ગાદૌ પરલોકાદૌ સ્વપ્નાદૌ કલ્પનાદિકે ।
ચિદેવ ચેત્યવદ્ભાતિ કુતોઽન્યા કિલ દૃશ્યધીઃ

સ્વર્ગે વા નરકે વાપિ સ્થિતોઽસ્મીતિ મતિર્યદિ ।
તત્તસ્યા નરકસ્યાન્તો દૃશ્યં સંવિન્મયાત્મકમ્

નેદં દૃશ્યં ન ચ દ્રષ્ટા ન સર્ગો ન જગન્ન ચિત્ ।
ન જાગ્રત્સ્વપ્નસિદ્ધાદિ કિમપીદં તદપ્યસત્

કુતોઽસ્યાઃ સંભવો ભ્રાન્તેરિતિ ચેદ્દૃશ્યતે મુને ।
તદેતદપિ નો યુક્તં ભ્રાન્ત્યભાવાનુભૂતિતઃ

ભ્રાન્તિર્ન સંભવત્યેવ નિર્વિકારે જ્ઞતાપદે ।
યત્ત્વિદં ભ્રાન્તિતાજ્ઞાનં તત્તદેવેતરન્ન તત્

નિરન્તરે નિરાદ્યન્તે વ્યોમ્નિ શૈલોદરેઽથવા ।
કુતોઽન્યતાકલ્પકં સ્યાજ્જ્ઞપદે ચાવિકારિણિ

મિથ્યૈવાનુભવો ભ્રાન્તેઃ સ્વપ્ને સ્વમરણોપમઃ ।
યદનાલોકનં નામ શામ્યતીદં વિલોકનાત્

મૃગતૃષ્ણામ્બુગન્ધર્વનગરદ્વીન્દુવિભ્રમઃ ।
તથાઽવિદ્યાભ્રમશ્ચાયં વિચારાન્નોપલભ્યતે

બાલવેતાલવદ્ભ્રાન્તિર્ન વિદ્યા જાગ્રગાપિ હિ ।
અવિચારેણ સંરૂઢા વિચારેણોપશામ્યતિ

કુત આસીદિતિ મુને નાત્ર પ્રશ્નો વિરાજતે ।
સત એવ વિચારેણ લાભો ભવતિ નાસતઃ

પ્રામાણિકવિચારેણ પ્રેક્ષિતં યન્ન લભ્યતે ।
તદેતદસદેવાદિ તત્તર્હ્યનુભવો ભ્રમઃ

યન્નાસ્તીતિ પરિચ્છિન્નં પ્રમાણૈઃ સુવિચારિતમ્ ।
ખપુષ્પશશશૃઙ્ગાભં તત્કથં લભ્યતે સતઃ

સર્વતઃ પ્રેક્ષ્યમાણોઽપિ યઃ કુતશ્ચિન્ન લભ્યતે ।
તસ્ય સ્યાત્કીદૃશી સત્તા વન્ધ્યાતનયરૂપિણઃ

ભ્રાન્તિર્ન સંભવત્યેવ તસ્માત્કાચિત્કદાચન ।
નિરાવરણવિજ્ઞાનઘનમેવેદમાતતમ્

યત્કિંચિજ્જગદદ્યાત્ર ભાતીદં પરમેવ તત્ ।
પરં પરે પરાપૂર્ણે પૂર્ણમેવાવતિષ્ઠતે

ન ભાતં ન ચ નાભાતમિહ કિંચિત્કદાચન ।
ઇદમિત્થં સ્થિતં સ્વચ્છં શાન્તમેવ જગદ્વપુઃ

અજમમરમહાર્યમાર્યજુષ્ટં
પરમવિકારિ નિરામયં સમન્તાત્ ।
પદમહમુદિતં તતં હિ શુદ્ધં
નિરહમનેકમથાદ્વયં વિકાસિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ વિશ્રાન્ત્યુપગમવર્ણનં નામ દ્વિનવત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ