યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.19-2

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
ઇત્યુત્સવે વર્તમાને તાસાં વાહાસ્ત ઉત્તમાઃ ।
તથૈવ મત્તા જહસુર્નનૃતુઃ પપુરપ્યસૃક્

તત્રૈકત્રાસવોન્મત્તાઃ કાશ્ચિન્નનૃનુરમ્બરે ।
રથહંસ્યઃ સ્થિતા બ્રાહમ્યઃ કાકશ્ચાલમ્બુસારથઃ

નૃત્યન્તીનાં ચ હંસીનાં પિબન્તીનામથાસવમ્ ।
તલે ચાબ્ધિતટાનાં તુ રતિઃ સમ્યગજાયત

સંજાતરતયો મત્તાઃ સર્વા હંસ્ય ક્રમેણ તાઃ ।
રેમિરે સહ કાકેનાપ્યથ મત્તાસ્તદા કિલ

સપ્તાનાં કુલહંસીનાં દયિતો વાયસસ્ત્વસો ।
ક્રમેણારમતૈકત્ર યાવદન્યોન્યમીપ્સિતમ્

અથ તા ગર્ભધારિણ્યો બભૂવુરતિતોષિતાઃ ।
દેવ્યશ્ચ કૃતનૃત્યાસ્તાઃ સુપ્રશાન્તમથાયયુઃ

દદુરોદનતાં યાતમીશ્વરાય પ્રિયામુમામ્ ।
ભોજનાય મહામાયાં દેવ્યસ્તાઃ શૂલપાણયે

પ્રિયા મે ભોજને દત્તેત્યેવં ચ શશિશેખરઃ ।
બુદ્ધ્વા બભૂવ રુષિતો યદા માતૃગણં પ્રતિ

તદા તાસ્તાં સમુત્પાદ્ય સ્વાઙ્ગદાનેન વૈ પુનઃ ।
દદુર્ભૂયો વિવાહેન પાર્વતીમિન્દુમૌલયે

તતો દેવ્યો હરશ્ચૈવ પરિવારસ્તથૈતયોઃ ।
સર્વે સંતુષ્ટમનસઃ સ્વાં સ્વામુપયયુર્દિશમ્

અન્તર્વત્ન્યો બભૂવુસ્તા બ્રાહ્મ્યો હંસ્યો મુનીશ્વર ।
વૃત્તાન્તં કથયામાસુર્બ્રાહ્મ્યા દેવ્યા યથાસ્થિતમ્

બ્રાહ્મ્યુવાચ ।
હે વત્સ્યઃ સાંપ્રતં વત્સવત્યો મે રથકર્મણિ ।
ન સમર્થા ભવન્ત્યો હિ સ્વૈરં ચરત સાંપ્રતમ્

ઇતિ ગર્ભાલસા હંસીરુક્ત્વા દેવી દયાપરા ।
નિર્વિકલ્પસમાધાને બ્રાહ્મી તસ્થૌ યથાસુખમ્

અજનાભિસરોજાન્તવૈરિઞ્ચકમલાકરે ।
ગર્ભાલસા વિચેરુસ્તા રાજહંસ્યો મુનીશ્વર

એવં વિપક્વગર્ભાસ્તા નાભીકમલપલ્લવે ।
સુવતે સ્મ મૃદૂન્યણ્ડાન્યથ વલ્લ્ય ઇવાઙ્કુરાન્

તાનિ કાલં સમાસાદ્ય તતોઽણ્ડાન્યેકવિંશતિઃ ।
ગર્ભાક્રાન્ત્યા દ્વિધા જગ્મુર્બ્રહ્માણ્ડાનીવ સારવત્

અણ્ડેભ્યસ્તેભ્ય એવં હિ જાતા વયમિમે મુને ।
ભ્રાતરશ્ચણ્ડતનયા વાયસા એકવિંશતિઃ

તે સંજાતા ગતા વૃદ્ધિં તસ્મિન્કમલપલ્લવે ।
સંજાતપક્ષાઃ સંપન્ના ગગનોડ્ડયને ક્ષમાઃ

માતૃભિઃ સહ હંસીભિર્બ્રાહ્મી ભગવતી તતઃ ।
ચિરમારાધિતા સમ્યક્સમાધિવિરતા સતી

પ્રસાદપરયા કાલે ભગવત્યા તતઃ સ્વયમ્ ।
તથાઙ્ગાનુગૃહીતા સ્મો યેન મુક્તા વયં સ્થિતાઃ

સંશાન્તમનસઃ શાન્તા એકાન્તે ધ્યાનસંસ્થિતૌ ।
તિષ્ઠામ ઇતિ નિશ્ચિત્ય પિતુઃ પાર્શ્વે વયં ગતાઃ

આલિઙ્ગિતાસ્તતઃ પિત્રા પૂજિતાલમ્બુસા વયમ્ ।
તયા દૃષ્ટાઃ પ્રસાદેન સંસ્થિતાસ્તત્ર સંયતાઃ

ચણ્ડ ઉવાચ ।
પુત્રાઃ કચ્ચિદપર્યન્તવાસનાતન્તુગુણ્ઠિતાત્ ।
ભવન્તો નિર્ગતા નૂનમસ્માત્સંસારજાલકાત્

નો ચેદ્વયં ભગવતીં તદિમાં ભૃત્યવત્સલામ્ ।
પ્રાર્થયામો યથા યૂયં ભવથ જ્ઞાનપારગાઃ

કાકા ઊચુઃ ।
તાત જ્ઞાતમલં જ્ઞેયં બ્રાહ્મ્યા દેવ્યાઃ પ્રસાદતઃ ।
કિંત્વેકાન્તસ્થિતેઃ સ્થાનમભિવાઞ્છામ ઉત્તમમ્

ચણ્ડ ઉવાચ ।
સર્વરત્નગણાધારઃ સમસ્તસુરસંશ્રયઃ ।
અસ્તિ હ્યેવ મહોત્સેધો મેરુર્નામ મહીધરઃ

લસચ્ચન્દ્રાર્કદીપસ્ય ભૂતવૃન્દકલત્રિણઃ ।
બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપસ્યાન્તઃ સ્તમ્ભઃ કનકનિર્મિતઃ

સૌવર્ણચન્દ્રપીઠાઢ્યો રત્નાઢ્યશિખરાઙ્ગુલિઃ ।
ધ્વનદ્દ્વીપાબ્ધિવલયો ભુવેવોન્નમિતો ભુજઃ

વૃતઃ કુલાદ્રિસામન્તૈર્જમ્બૂદ્વીપાસને સ્થિતઃ ।
રાજા ચન્દ્રાર્કનયને ભ્રમયઞ્છૈલસંસદિ

તારૌઘમાલતીમાલ્યો દિગ્દશૈકામ્બરામ્બરઃ ।
નાગજાતિદ્વયસ્થાત્મા નાકનાયકભૂષણઃ

દિગઙ્ગનાભિરભિતો રમ્યાભિઃ પુરભૂષણૈઃ ।
એષ નિસ્યન્દિભિઃ શીતૈર્વીજિતો ઘનચામરૈઃ

ષોડશાસ્ય સહસ્રાણિ યોજનાનામધઃ ક્ષિતૌ ।
સ્થિતાઃ પાદાઃ પ્રપૂજ્યન્તે નાગાસુરમહોરગૈઃ

અશીતિશ્ચ સહસ્રાણિ દેહોઽસ્યાર્કેન્દુલોચનઃ ।
પૂજ્યતે નાકસદને સુરગન્ધર્વકિંનરૈઃ

ચતુર્દશવિધાન્યેનં ગૃહસ્થમિવ બાન્ધવાઃ ।
ઉપજીવન્તિ ભૂતાનિ મિથો દૃષ્ટપુરાસ્પદમ્

અસ્ય ત્વીશાનદિગ્ભાગે પદ્મરાગમયં બૃહત્ ।
વિદ્યતે શૃઙ્ગમપરો દિવાકર ઇવોદિતઃ

અસ્યાસ્તિ પૃષ્ઠે ભૂતૌઘવૃતઃ કલ્પતરુર્મહાન્ ।
જગતઃ શિખરાદર્શે પ્રતિબિમ્બમિવ સ્થિતઃ

તસ્યાસ્તિ દક્ષિણસ્કન્ધે શાખા કનકપલ્લવા ।
રત્નસ્તબકનીરન્ધ્રા ચન્દ્રબિમ્બોલ્લસત્ફલા

તત્ર પૂર્વં મયા નીડં કૃતમાસીત્સ્ફુરન્મણિ ।
દેવ્યા ધ્યાનનિષણ્ણાયાં યસ્મિન્કિલ રમે સુતાઃ

રત્નપુષ્પદલચ્છન્નં રસાયનફલાન્વિતમ્ ।
ચિન્તામણિશલાકાભિર્વિહિતાલિન્દસંસ્થિતિ

બુદ્ધિપૂર્વસમાચારૈઃ સંપૂર્ણં કાકપુત્રકૈઃ ।
શીતલાભ્યન્તરં હૃદ્યં પૂરિતં કુસુમોત્કરૈઃ

તદ્ગચ્છત સુતા નીડં દુર્ગં નાકવતામપિ ।
ભોગં મોક્ષં ચ તત્રસ્થા નિર્વિઘ્રમલમાપ્સ્યથ

ઇત્યુક્ત્વાસ્માન્પિતા તત્ર ચુચુમ્બાભ્યાલિલિઙ્ગ ચ ।
દદૌ દેવ્યા યદાનીતમસ્મભ્યં ચ તદામિષમ્

તદ્ભુક્ત્વા ચરણૌ દેવ્યાઃ પિતુશ્ચૈવાભિવાદ્ય ચ ।
વિન્ધ્યકચ્છાદ્વયં તસ્માત્સ્થાનાદાલમ્બુસાત્પ્લુતાઃ

ક્રમેણાકાશમુલ્લઙ્ઘ્ય નિર્ગત્યામ્બુદકોટરૈઃ ।
પવનસ્કન્ધમાસાદ્ય વન્દિતવ્યોમચારિણઃ

પરિહૃત્ય દિનાધીશં લોકાન્તરપુરં ગતાઃ ।
સ્વર્ગમુલ્લઙ્ઘ્ય યાતાઃ સ્મો બ્રહ્મલોકં મુનીશ્વર

પ્રણામપૂર્વં તત્રૈતદ્યથાવત્તત્પિતુર્વચઃ ।
માત્રે ચ ભગવત્યૈ ચ બ્રાહ્મ્યૈ ચાશુ નિવેદિતમ્

તાભ્યાં સસ્નેહમાલિઙ્ગ્ય ગચ્છતેત્યાજ્ઞયૈધિતાઃ ।
વયં કૃતનમસ્કારા બ્રહ્મલોકાદ્વિનિર્ગતાઃ

ઉલ્લઙ્ઘ્ય લોકપાલાનાં પુરીસ્તપનભાસ્વરાઃ ।
આકાશગામિનો લોલાઃ પવનસ્કન્ધચારિણઃ

ઇમં કલ્પતરું પ્રાપ્ય નિજં નીડં પ્રવિશ્ય ચ ।
દૂરસ્થબાધાસ્તિષ્ઠામો મુને મૌનમવસ્થિતાઃ

જાતા યથા વયમિમે સ્થિતિમાગતાશ્ચ
સંપ્રાપ્ય બોધમુપશાન્તધિયો યથાવત્ ।
એતત્તદુક્તમવિખણ્ડમલં મયા તે
શેષેણ માં સમનુશાધિ મહાનુભાવ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિવાણપ્ર૦ પૂ૦ ભુશું૦ આલયલાભો નામૈકોનવિંશતિતમઃ સર્ગઃ