યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.189

એકોનનવત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
આતિવાહિકદેહોઽસૌ તસ્યાદ્યસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
કાકતાલીયવચ્ચિત્ત્વાદ્યદ્યથેત્યાદિ ચેતતિ

તત્તથા સ્થિતિમાયાતિ ચિરં સંવિત્સ્વભાવતઃ ।
બત વિશ્વમિદં ભાતમત્રાસત્યે કુતઃ સ્મયઃ

દ્રષ્ટાઽસત્યમસત્યં દૃગસત્યં દર્શનં તતમ્ ।
સત્યમેવાથવા સર્વં બ્રહ્મૈવાત્મતયા તયા

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ઇત્યાતિવાહિકાલોકઃ સ તસ્યાદ્યપ્રજાપતેઃ ।
કઠિનત્વં કથં યાતઃ કથં સ્વપ્નસ્ય સત્યતા

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
આતિવાહિક આલોકઃ સ્વત એવાનુભૂયતે ।
સદાનવરતં તેન સ એવાભાતિ પુષ્ટવત્

યથા સ્વપ્નસ્ય પુષ્ટત્વં ચિરાનુભવનોચિતમ્ ।
અતિસત્યમિવાભાતિ સ્વાતિવાહિકતા તથા

આતિવાહિકદેહસ્ય ચિરસ્યાનુભવોદયે ।
આધિભૌતિકતાબુદ્ધિરુદેતિ મૃગવારિવત્

જગત્સ્વપ્નભ્રમાભાસં મૃગતૃષ્ણામ્બુવત્સ્થિતમ્ ।
અસદેવેદમાભાતિ સત્યપ્રત્યયકાર્યપિ

આતિવાહિકરૂપાણામાધિભૌતિકતા સ્વયમ્ ।
અસતી સત્યવદ્દૂરમર્વાગ્દર્શિભિરર્થિતા

અયં સોહમિદં તન્મ ઇમા ગિરિનભોદિશઃ ।
ઇતિ મિથ્યાભ્રમો ભાતિ ભાસ્વરસ્વપ્નશૈલવત્

આતિવાહિકદેહોઽસૌ સ્રષ્ટુરાદ્યસ્ય ભાવિતઃ ।
આધિભૌતિકતાં ચૈતત્પિણ્ડાકારં પ્રપશ્યતિ

ચિન્નભશ્ચેતનં ત્યક્ત્વા બ્રહ્માહમિતિ પશ્યતિ ।
અયં દેહોઽયમાધાર ઇતિ બઘ્નાતિ ભાવનામ્

અસત્યે સત્યબુદ્ધ્યૈવ બદ્ધો ભવતિ ભાવનાત્ ।
બહુશો ભાવયત્યન્તર્નાનાત્વમનુધાવતિ

શબ્દાન્કરોતિ સંકેતં સંજ્ઞાશ્ચ સ્પન્દનાનિ ચ ।
ઓમિત્યુક્તે તતો વેદાઞ્છબ્દરાશીન્પ્રગાયતિ

તૈરેવ કલ્પયત્યાશુ વ્યવહારમિતસ્તતઃ ।
મનો હ્યસૌ કલ્પયતિ યચ્ચેતતિ તદેવ હિ

યો હિ યન્મય એવાસૌ સ ન પશ્યતિ તત્કથમ્ ।
અસત્યૈવ જગદ્ભ્રાન્તિરેવં પ્રૌઢિમુપાગતા

આબ્રહ્મણો મુધા ભાતિ ચિરસ્વપ્નેન્દ્રજાલવત્ ।
ઇત્યાતિવાહિકસ્યેયમાધિભૌતિકતોચિતા

આધિભૌતિકતા નાસ્તિ કાચિત્કિંચિદપિ ક્વચિત્ ।
આતિવાહિકતૈવૈનામભ્યાસાદ્યાતિ ભાવનામ્

મૂલાદેવૈવમાયાતો મિથ્યાનુભવનાત્મકઃ ।
મોહો બ્રહ્મણ એવાયમિત્યસ્ત્યેષ મહાત્મનામ્

એવમિત્થં દશા રામ પિણ્ડબન્ધઃ ક્વ વિદ્યતે ।
ભ્રાન્તિરેવેદમખિલં બ્રહ્મૈવાભાતમેવ વા

ન શાશ્વતાદન્યદિહાસ્તિ કારણા-
ન્ન કારણં તત્ખલુ કાર્યતાં વિના ।
ન કાર્યતાકારણતાદિસંભવો-
ઽસ્ત્યનામયે તત્કિમપીદમાતતમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વા૦ ઉ૦ બ્રહ્મૈકતાપ્રતિપાદનં નામૈકોનનવત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ