યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.181

એકાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

કુન્દદન્ત ઉવાચ ।
આવાસમન્તરે ગન્તું પ્રવૃત્તૌ મુદિતાકૃતી ।
મથુરાનગરીં ચન્દ્રસૂર્યાવિન્દ્રપુરીમિવ

પ્રાપ્ય રોધાભિધં ગ્રામં વિશ્રમ્યામ્રવણાચલે ।
ઉષિતૌ દ્વે દિને તસ્મિન્સાલીસે નગરે સુખમ્

અધ્વાનન્દિતચિત્તાભ્યામાવાભ્યામતિવાહિતઃ ।
દ્વિતીયેઽહનિ શીતામ્બુસ્નિગ્ધચ્છાયાવનદ્રુમાઃ

નદીતીરલતોન્મુક્તપુષ્પપ્રકરપાણ્ડુરાઃ ।
તરત્તરઙ્ગઝાંકારગાયનાનન્દિતાધ્વગાઃ

સ્નિગ્ધદ્રુમવનચ્છાયરણન્મૃગવિહંગમાઃ ।
સ્થૂલશાદ્વલશાખાગ્રપ્રોતાવશ્યાયમૌક્તિકાઃ

જઙ્ગલાદ્રિપુરગ્રામશ્વભ્રાનૂપસ્થલાવનીઃ ।
સમુલ્લઙ્ઘ્ય દિને તસ્મિન્સરિત્સ્રોતઃ સરાંસિ ચ

નીતવન્તૌ નિશામાવાં કદલીકાનને ઘને ।
તુષારશિશિરે શ્રાન્તૌ કદલીદલતલ્પકે

પ્રાપ્તાવાવાં તૃતીયેઽહ્નિ ષણ્ડષણ્ડકમણ્ડિતમ્ ।
જઙ્ગલં જનવિચ્છેદવિભક્તં ખમિવાકૃતમ્

તત્ર સ પ્રકૃતં માર્ગ પરિત્યજ્ય વનાન્તરમ્ ।
પ્રવિશન્સમુવાચેદમકાર્યકરણં વચઃ

ગચ્છાવોઽત્રાશ્રભે ગૌર્યા મુનિમણ્ડલમણ્ડિતે ।
ભ્રાતરો મે સ્થિતાઃ સપ્ત વનેષ્વેવમિવાર્થિનઃ

ભ્રાતરોઽષ્ટૌ વયમિમે જાતાનેકતયા તયા ।
એકસંવિન્મયા જાતા એકસંકલ્પનિશ્ચયાઃ

તેન તેઽપ્યત્ર તપસે સ્વનિશ્ચયસમાશ્રયાઃ ।
સ્થિતા આગત્ય વિવિધૈસ્તપોભિઃ ક્ષપિતૈનસઃ

તૈઃ સાર્ધં ભ્રાતૃભિઃ પૂર્વમાગત્યાહમિહાવસમ્ ।
ષણ્માસાનાશ્રમે ગૌર્યાસ્તેન દૃષ્ટો મયૈષ સઃ

પુષ્પખણ્ડતરુચ્છાયાસુપ્તમુગ્ધમૃગાર્ભકઃ ।
પર્ણોટજાગ્રવિશ્રાન્તશુકોદ્ગ્રાહિતશાસ્ત્રદૃક્

તદ્બ્રહ્મલોકસંકાશમેહિ મુન્યાશ્રમં શ્રિયે ।
ગચ્છાવોઽચ્છતરં તત્ર ચેતઃ પુણ્યૈર્ભવિષ્યતિ

વિદુષામપિ ધીરાણામપિ તત્ત્વવિદામપિ ।
ત્વરતે હિ મનઃ પુંસામલંબુદ્ધિવિલોકને

તેનેત્યુક્તે ચ તાવાવાં પ્રાપ્તો મુન્યાશ્રમં ચ તમ્ ।
યાવત્તત્ર મહારણ્યે પશ્યાવશ્ચાન્તરૂપિણમ્

ન વૃક્ષં નોટજં કિંચિન્ન ગુલ્મં ન ચ માનવમ્ ।
ન મુનિં નાર્ભકં નાન્યન્ન વેદિં ન ચ વા દ્વિજમ્

કેવલં શૂન્યમેવાતિ તદરણ્યમનન્તકમ્ ।
તાપોપતપ્તમભિતો ભૂમૌ સ્થિતમિવામ્બરમ્

હા કષ્ટં કિમિદં જાતમિતિ તસ્મિન્વદત્યથ ।
આવાભ્યાં સુચિરં ભ્રાન્ત્વા દૃષ્ટ એકત્ર વૃક્ષકઃ

સ્નિગ્ધચ્છવિર્ઘનચ્છાયઃ શીતલોઽમ્બુધરોપમઃ ।
તલે તસ્ય સમાધાને સંસ્થિતો વૃદ્ધતાપસઃ

આવામગ્રે મુનેસ્તસ્ય ચ્છાયાયાં શાદ્વલસ્થલે ।
ઉપવિષ્ટૌ ચિરં યાવન્નાસૌ ધ્યાનાન્નિવર્તસે

તતશ્ચિરેણ કાલેન મયોદ્વેગેન ચાપલાત્ ।
ઉક્તં મુને પ્રબુધ્યસ્વ ધ્યાનાદિત્યુચ્ચકૈર્વચઃ

શબ્દેનોચ્ચૈર્મદીયેન સંપ્રબુદ્ધોઽભવન્મુનિઃ ।
સિંહોઽમ્બુદરવેણેવ જૃમ્ભાં કૃત્વાભ્યુવાચ ચ

કૌ ભવન્તાવિમૌ સાધૂ ક્વાસૌ ગૌર્યાશ્રમો ગતઃ ।
કેન વાહમિહાનીતઃ કાલોઽયં કશ્ચ વર્તતે

તેનેત્યુક્તે મયાપ્યુક્તં ભગવન્વિદ્ધિ ઈદૃશમ્ ।
ન કિંચિદાવાં બુદ્ધોઽપિ કસ્માજ્જાનાસિ ન સ્વયમ્

ઇતિ શ્રુત્વા સ ભગવાન્પુનર્ધ્યાનમયોઽભવત્ ।
દદર્શોદન્તમખિલમસ્માકં સ્વાત્મનસ્તથા

મુહૂર્તમાત્રેણોવાચ પ્રબુધ્ય ધ્યાનતો મુનિઃ ।
શ્રૂયતામિદમાશ્ચર્યમાર્યૌ હિ કાર્યવેદિનૌ

યમિમે પશ્યથઃ સાધૂ કદમ્બતરુપુત્રકમ્ ।
મદાસ્પદમરણ્યાન્યા ધમ્મિલ્લમિવ પુષ્પિતમ્

કેનાપિ કારણેનાસ્મિન્સતી વાગીશ્વરી સતી ।
અવસદ્દશવર્ષાણિ સમસ્તર્તુનિષેવિતા

તદા તેનેહ વિસ્તીર્ણમભવદ્ધનકાનનમ્ ।
ગૌરીવનમિતિ ખ્યાતં ભૂષિતં કુસુમર્તુભિઃ

ભૃઙ્ગાઙ્ગનાજનમનોહરહારિગીત-
લીલાવિલોલકલકણ્ઠવિહંગમઙ્ગ ।
પુષ્પામ્બુવાહશતચન્દ્રનભોવિતાનં
રાજીવરેણુકણકીર્ણદિગન્તરાલમ્

મન્દારકુન્દમકરન્દસુગન્ધિતાશં
સંસૂચ્છ્વસત્કુસુમરાશિશશાઙ્કનિષ્ઠમ્ ।
સંતાનકસ્તવકહાસવિકાસકાન્ત-
મામોદિમારુતસમસ્તલતાઙ્ગનૌઘમ્

પુષ્પાકરસ્ય નગરં નવગીતભૃઙ્ગં
ભૃઙ્ગાઙ્ગનાકુસુમખણ્ડકમણ્ડપાઢ્યમ્ ।
ચન્દ્રાંશુજાલપરિકોમલપુષ્પદોલા-
દોલાયમાનસુરસિદ્ધવધૂસમૂહમ્

હારીતહંસશુકકોકિલકોકકાક-
ચક્રાહ્વભાસકલવિઙ્કકુલાકુલાઙ્ગમ્ ।
ભેરુણ્ડકુક્કુટકપિઞ્જલહેમચૂડ-
રાઢામયૂરબકકલ્પિતકેલિરમ્યમ્

ગન્ધર્વયક્ષસુરસિદ્ધકિરીટઘૃષ્ટ-
પાદાજકર્ણિકકદમ્વસરસ્વતીકમ્ ।
વાતાયનં કનકકોમલચમ્પકૌઘ-
તારામ્બરામ્બુધરપૂરગૃહીતગન્ધમ્

મન્દાનિલસ્ખલિતપલ્લવવાલવલ્લી-
વિન્યાસગુપ્તદિવસાધિપરશ્મિશીતમ્ ।
પીતં કદમ્બકરવીરકનાલિકેર-
તાલીતમાલકુલપુષ્પપરાગપૂરૈઃ

કહ્લારકીર્ણકુમુદોત્પલપદ્મખણ્ડ-
વલ્ગચ્ચકોરબકકોકકદમ્બહંસમ્ ।
તાલીસગુગ્ગુલકચન્દનપારિભદ્ર-
ભદ્રદ્રુમોદરવિહારિવિચિત્રશક્તિ

તસ્મિન્વને ચિરમુવાસ હરાર્ધદેહા
કેનાપિ કારણવશેન ચિરાય ગૌરી ।
ભૂત્વા પ્રસન્નશશિબિમ્બમુખી કદમ્બ-
વાગીશ્વરી શશિકલેવ શિવસ્ય મૂર્ધ્નિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ બ્રહ્મગીતાસુ તાપસોપા૦ ગૌર્યાશ્રમવર્ણનં નામૈકાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ