યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.180

શ્રીરામ ઉવાચ । ।
ઇમં મે સંશયં છિન્ધિ ભગવન્ભાસ્કરં તમઃ ।
ભુવનસ્યેવ ભાવાનાં સમ્યગ્રૂપાનુભૂતયે

કદાચિદહમેકાગ્રો વિદ્યાગેહે વિપશ્ચિતામ્ ।
સંસદિ સ્થિતવાન્યાવત્તાપસઃ કશ્ચિદાગતઃ

વિદ્વાન્દ્વિજવરઃ શ્રીમાન્વિદેહજનમણ્ડલાત્ ।
મહાતપાઃ કાન્તિયુતો દુર્વાસા ઇવ દુઃસહઃ

સ પ્રવિશ્યાભિવાદ્યાશુ સભામાભાસ્વરદ્યુતિમ્ ।
ઉપવિશ્યાસને તિષ્ઠન્નસ્માભિરભિવાદિતઃ

વેદાન્તસાંખ્યસિદ્ધાન્તવાદાન્સંહૃત્ય સત્તમમ્ ।
સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાન્તં તમહં પૃષ્ટવાનિદમ્

દીર્ઘાધ્વના પરિશ્રાન્તઃ સયત્ન ઇવ લક્ષ્યસે ।
વદાદ્ય વદતાં શ્રેષ્ઠ કુત આગમનં કૃતમ્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।
એવમેતન્મહાભાગ સુમહાયત્નવાનહમ્ ।
યદર્થમાગતોઽસ્મીહ તસ્યાકર્ણય નિર્ણયમ્

વૈદેહો નામ દેશોઽસ્તિ સર્વસૌભાગ્યસંયુતઃ ।
સ્વર્ગસ્યામ્બરસંસ્થસ્ય પ્રતિબિમ્વમિવાવનૌ

તત્રાહં બ્રાહ્મણો જાતઃ પ્રાપ્તવિદ્યશ્ચ સંસ્થિતઃ ।
કુન્દાવદાતદન્તત્વાત્કુન્દદન્ત ઇતિ શ્રુતઃ

અથાહં જાતવૈરાગ્યઃ પ્રવિહર્તું પ્રવૃત્તવાન્ ।
દેવદ્વિજમુનીન્દ્રાણાં સંભ્રમાચ્છ્રમશાન્તયે

શ્રીપર્વતમખણ્ડેહં કદાચિત્પ્રાપ્તવાનહમ્ ।
તત્રાવસં ચિરં કાલં મૃદુ દીર્ઘં તપશ્ચરન્

તત્રાસ્ત્યરણ્યં વિદિતં મુક્તં તૃણવનાદિભિઃ ।
ત્યક્તતેજસ્તમોભ્રાદિભૂમાવિવ નભસ્તલમ્

તત્રાસ્તિ મધ્યે વિટપી લઘુઃ પેલવપલ્લવઃ ।
સ્થિત એષોઽમ્બરે શૂન્યે મન્દરશ્મિરિવાંશુમાન્

લમ્બતે તસ્ય શાખાયાં પુરુષઃ પાવનાકૃતિઃ ।
ભાનુર્ભાનાવિવ રશ્મિગૃહીતો ગ્રથિતાકૃતિઃ

મૌઞ્જદામનિબદ્ધોર્ધ્વપાદો નિત્યમવાક્શિરાઃ ।
અષ્ઠીલત્વં દધદિવ મહાષ્ઠીલસ્ય શાલ્મલેઃ

દૃષ્ટઃ પ્રાપ્તેન તં દેશં સ કદાચિન્મયા પુમાન્ ।
વિચારિતો નિકટતો વક્ષઃસ્થાઞ્જલિસંપુટઃ

યાવજ્જીવત્યસૌ વિપ્રો નિઃશ્વસિત્યહતાકૃતિઃ ।
શીતવાતાતપસ્પર્શાન્સર્વાન્વેત્તિ ચ કાલજાન્

અનન્તરમસાવેકો નોપચર્ય મયા બહૂન્ ।
દિવસાતપખેદેન વિશ્રમ્ભે પાતિતઃ શનૈઃ

પૃષ્ટશ્ચ કોઽસિ ભગવન્કિમર્થં દારુણં તપઃ ।
કરોષીદં વિશાલાક્ષ લક્ષ્યાલક્ષ્યાત્મજીવિતઃ

અથ તેનોક્તમર્થસ્તે ક ઇવાનેન તાપસ ।
અર્થે નાતિવિચિત્રા હિ ભવન્તીચ્છાઃ શરીરિણામ્

ઇત્યુક્તવાન્પ્રયત્નેન સોઽનુબન્ધેન વૈ મયા ।
યદા પૃષ્ટસ્તદા તેન મમોક્તમિદમુત્તરમ્

મથુરાયામહં જાતો વૃદ્ધિં યાતઃ પિતુગૃહે ।
બાલ્યયૌવનયોર્મધ્યે સ્થિતઃ પદપદાર્થવિત્

સમગ્રસુખસંભારકોશો ભવતિ ભૂમિપઃ ।
ઇત્યહં શ્રુતવાંસ્તત્ર ભોગાર્થી નવયૌવનઃ

અથ સપ્તમહાદ્વીપવિસ્તીર્ણાયા ભુવઃ પતિઃ ।
સ્યામિત્યહમુદારાત્મા પરિબિમ્બિતવાંશ્ચિરમ્

ઇત્યર્થેન સમાગત્ય દેશમિત્થમહં સ્થિતઃ ।
અત્ર દ્વાદશ વર્ષાણિ સમતીતાનિ માનદ

તદકારણમિત્ર ત્વં ગચ્છેષ્ટં દેશમાશુગઃ ।
અહં ચાભિમતપ્રાપ્તેરિત્થમેવ દૃઢસ્થિતિઃ

ઇતિ તેનાઽહમુક્તઃ સંસ્તમિત્થં પ્રોક્તવાઞ્છૃણુ ।
આશ્ચર્યશ્રવણે ચેતઃ ખેદમેતિ ન ધીમતઃ

સાધો યાવત્ત્વયા પ્રાપ્તો ન નામાભિમતો વરઃ ।
ત્વદ્રક્ષાપરિચર્યાર્થમિહ તાવદહં સ્થિતઃ

મયેત્યુક્તે સ પાષાણમૌનવાનભવચ્છમી ।
નિમીલિતેક્ષણઃ ક્ષીણરૂપસ્ત્વકલનો બહિઃ

તથાહં પુરતસ્તસ્ય કાષ્ઠમૌનવતોઽવસમ્ ।
ષણ્માસાન્વિગતોદ્વેગં વેગાન્કાલકૃતાન્સહન્

અર્કબિમ્બાદ્વિનિષ્કમ્ય તત્પ્રદેશાન્તરે સ્થિતમ્ ।
એકદા દૃષ્ટવાનસ્મિ પુરુષં ભાનુભાસ્વરમ્

સ તેન પૂજ્યતે યાવન્મનસા કર્મણા મયા ।
ઉવાચ તાવદ્વચનમમૃતસ્યન્દસુન્દરમ્

શાખાપ્રલમ્બનપર હે બ્રહ્મન્દીર્ઘતાપસ ।
તપઃ સંહર સંહારિ ગૃહાણાભિમતં વરમ્

સપ્તાબ્ધિદ્વીપવલયા પાલયિષ્યસિ મેદિનીમ્ ।
સપ્તવર્ષસહસ્રાણિ દેહેનાનેન ધર્મતઃ

એવં સમીહિતં દત્ત્વા સ દ્વિતીયો દિવાકરઃ ।
ગન્તુમસ્તમથાર્કાબ્ધિમવિશત્પ્રોદિતો યતઃ

તસ્મિન્યાતે મયા પ્રોક્તં તસ્ય શાખાતપસ્વિનઃ ।
શ્રુતદૃષ્ટાનુભૂતાગ્ર્યવરદસ્ય વિવેકિનઃ

સંપ્રાપ્તાભિમતં બ્રહ્મંસ્તરુશાખાવલમ્બનમ્ ।
તપસ્ત્યક્ત્વા યથાપ્રાપ્તં વ્યવહારં સમાચર

એવમઙ્ગીકૃતવતઃ પાદૌ તસ્ય મયા તતઃ ।
મુક્તૌ વિટપિનસ્તસ્માદાલાનાત્કાલભાવિવ

સ્નાતઃ પવિત્રહસ્તોઽસૌ ચક્રે જપ્ત્વાઘમર્ષણમ્ ।
ફલેન પુણ્યલબ્ધેન વિટપાદ્વ્રતપારણમ્

તત્પુણ્યવશતઃ પ્રાપ્તૈઃ સ્વાદુભિસ્તૈસ્તરોઃ ફલૈઃ ।
સમાશ્વસ્તાવસંક્ષુબ્ધાવાવાં તત્ર દિનત્રયમ્

સપ્તદ્વીપસમુદ્રમુદ્રિતદિશ ભોક્તું સમગ્રાં મહીં
વિપ્રઃ પાદપલમ્બિતેન વપુષા તપ્ત્વોર્ધ્વપાદસ્તપઃ ।
સંપ્રાપ્યાભિમતં વરં દિનકૃતો વિશ્વસ્ય ચાહ્નાં ત્રયં સાર્ધં મત્સુહૃદા સ્વમેવસદનં ગન્તું પ્રવૃત્તોઽભવત્
ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે. મો. નિ૦ ઉપ બ્રહ્મગીતાસુ તાપસોપાખ્યાનં નામાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ