યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.179

એકોનાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવં ચિન્માત્રમેવૈકં શુદ્ધં સત્ત્વં જગત્ત્રયમ્ ।
સંભવન્તીહ ભૂતાનિ નાજ્ઞબુદ્ધાનિ કાનિચિત્

તસ્માત્કુતઃ શરીરાદિ વસ્તુ સપ્રતિઘં કુતઃ ।
યદિદં દૃશ્યતે કિંચિત્તદપ્રતિઘમાતતમ્

સ્થિતં ચિદ્વ્યોમ ચિદ્વ્યોમ્નિશાન્તે શાન્તં સમં સ્થિતમ્ ।
સ્થિતમાકાશમાકાશે જ્ઞપ્તિર્જ્ઞપ્તૌ વિજૃમ્ભતે

સર્વં સંવિન્મયં શાન્તં સત્સ્વપ્ન ઇવ જાગ્રતિ ।
સ્થિતમપ્રતિઘાકારં ક્વાસૌ સપ્રતિઘા સ્થિતિઃ

ક્વ દેહાવયવાઃ ક્વાન્ત્રવેષ્ટની ક્વાસ્થિપઞ્જરમ્ ।
વ્યોમેવાપ્રતિઘં વિદ્ધિ દેહં સપ્રતિઘોપમમ્

સંવિત્કરૌ શિરઃ સંવિત્સંવિદિન્દ્રિયવૃન્દકમ્ ।
શાન્તમપ્રતિઘં સર્વં ન સપ્રતિઘમસ્તિ હિ

બ્રહ્મવ્યોમ્નઃ સ્વપ્નરૂપસ્વભાવત્વાજ્જગત્સ્થિતેઃ ।
ઇદં સર્વં સંભવતિ સહેતુકમહેતુકમ્

ન કારણં વિના કાર્યં ભવતીત્યુપપદ્યતે ।
યદ્યથા યેન નિર્ણીતં તત્તથા તેન લક્ષ્યતે

કારણેન વિના કાર્યં સદ્વદિત્યુપપદ્યતે ।
યથાભાવિતમેવાર્થં સંવિદાપ્નોત્યસંશયમ્

યથા સંભવતિ સ્વપ્ને સર્વં સર્વત્ર સર્વથા ।
ચિન્મયત્વાત્તથા જાગ્રત્યસ્તિ સર્વાત્મરૂપતા

સર્વાત્મનિ બ્રહ્મપદે નાનાનાનાત્મનિ સ્થિતા ।
અસ્ત્યકારણકાર્યાણાં સત્તા કારણજાપિ ચ

એકઃ સહસ્રં ભવતિ યથા હ્યેતે કિલૈન્દવાઃ ।
પ્રયાતા ભૂતલક્ષત્વં સંકલ્પજગતાં ગણૈઃ

સહસ્રમેકં ભવતિ સંવિદાં ચ તથા હિ યત્ ।
સાયુજ્યે ચક્રપાણ્યાદેઃ સર્ગૈરેકં ભવેદ્વપુઃ

એક એવ ભવત્યબ્ધિઃ સ્રવન્તીનાં શતૈરપિ ।
એક એવ ભવેત્કાલ ઋતુસંવત્સરોત્કરૈઃ

સંવિદાકાશ એવાયં દેહઃ સ્વપ્ન ઇવોદિતઃ ।
સ્વપ્નાદ્રિવન્નિરાકારઃ સ્વાનુભૂતિસ્ફુટોઽપિ ચ

સંવિત્તિરેવાનુભવાત્સૈવાનનુભવાત્મિકા ।
દ્રષ્ટૃદૃશ્યદૃશા ભાતિ ચિદ્વ્યોમૈકમતો જગત્

વેદનાવેદનાત્મૈકં નિદ્રાસ્વપ્નસુષુપ્તવત્ ।
વાતસ્પન્દાવિવાભિન્નૌ ચિદ્વ્યોમેકમતો જગત્

દ્રષ્ટા દૃશ્યં દર્શનં ચ ચિદ્ભાનં પરમાર્થખમ્ ।
શૂન્યસ્વપ્ન ઇવાભાતિ ચિદ્વ્યોમૈકમતો જગત્

જગત્ત્વમસદેવેશે ભ્રાન્ત્યા પ્રથમસર્ગતઃ ।
સ્વપ્ને ભયમિવાશેષં પરિજ્ઞાતં પ્રશામ્યતિ

એકસ્યાઃ સંવિદઃ સ્વપ્ને યથા ભાનમનેકધા ।
નાનાપદાર્થરૂપેણ સર્ગાદૌ ગગને તથા

બહુદીપે ગૃહે ચ્છાયા બહ્વયો ભાન્ત્યેકવદ્યથા ।
સર્વશક્તેસ્તથૈવૈકા ભાતિ શક્તિરનેકધા

યત્સીકરસ્ફુરણમમ્બુનિધૌ શિવાખ્યે
વ્યોમ્નીવ વૃક્ષનિકરસ્ફુરણં સ સર્ગઃ ।
વ્યોમ્ન્યેષ વૃક્ષનિકરો વ્યતિરિક્તરૂપો
બ્રહ્મામ્બુધૌ ન તુ મનાગપિ સર્ગબિન્દુઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમ૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ બ્રહ્મ૦ બ્રહ્મમયત્વપ્રતિપાદનં નામૈકોનાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ