યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.18-2

અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
અસ્ત્યસ્મિઞ્જગતિ શ્રેષ્ઠઃ સર્વનાકનિવાસિનામ્ ।
દેવદેવો હરો નામ દેવદેવાભિવન્દિતઃ

ષટ્પદશ્રેણિનયના યસ્યોચ્ચસ્તબકસ્તની ।
વિલાસિની શરીરાર્ધે લતા ચૂતતરોરિવ

હિમહારસિતા યસ્ય લહરીસ્તબકોમ્ભિતા । ।
આવેષ્ટિતજટાલૂટા ગઙ્ગાકુસુમમાલિકા

ક્ષીરસાગરસંભૂતઃ પ્રસૃતામૃતનિર્ઝરઃ ।
પ્રતિબિમ્બકરઃ શ્રીમાન્યસ્ય ચૂડામણિઃ શશી

અનારતશિરશ્ચન્દ્રપ્રસ્રવેણામૃતીકૃતઃ ।
યસ્યેન્દ્રનીલવત્કાલકૂટઃ કણ્ઠે વિભૂષણમ્

ધૂલિલેખામહાવર્તં સ્વચ્છપાવકસંભવમ્ ।
પરમાણુમયં ભસ્મ યસ્ય જ્ઞાનજલં સિતમ્

નિર્મલાનિ જિતેન્દૂનિ સૃષ્ટાનિ ઘટિતાનિ ચ ।
યસ્યાસ્થીન્યેવ રત્નાનિ દેહકાન્તમયાનિ ચ

સુધાકરસુધાધીતં નીલનીરદપલ્લવમ્ ।
તારકાબિન્દુશબલં યસ્ય ચામ્વરમમ્બરમ્

ભ્રમચ્છિવાઙ્ગનાપક્વમહામાંસૌદનાકુલમ્ ।
બહિર્ભૂતં ગૃહં યસ્ય શ્મશાનં હિમપાણ્ડુરમ્

કપાલમાલાભરણાઃ પીતરક્તવસાસવાઃ ।
આન્ત્રસ્રગ્દામવલિતા બન્ધવો યસ્ય માતરઃ

પ્રસ્ફુરન્મૂર્ધમણયશ્ચરન્તો મસૃણાઙ્ગકાઃ ।
ભુજગા વલયા યસ્ય પ્રકચત્કનકત્વિષઃ

દૃક્પાતદગ્ધશૈલેન્દ્રં જગત્કવલલાલસમ્ ।
ભૈરવાચરિતં યસ્ય લીલાસંત્રાસિતાસુરમ્

સ્વસ્થીકૃતજગજ્જાતસ્વવ્યાપારસ્થચેતસઃ ।
યદૃચ્છયા કરસ્પન્દો યસ્યાસુરપુરક્ષયઃ

એકાગ્રમૂર્તયઃ સ્નેહરાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ ।
સ્વશના યસ્ય તે શૈલાઃ સરસા અપિ નીરસાઃ

શિરઃખુરાઃ ખુરકરાઃ કરદન્તમુખોદરાઃ ।
ઋક્ષોષ્ટ્રાજાહિવક્ત્રાશ્ચ પ્રમથા યસ્ય લાલકાઃ

તસ્ય નેત્રત્રયોદ્ભાસિવદનસ્યામલપ્રભાઃ ।
યથા ગણાસ્તથૈવાન્યાઃ પરિવારો હિ માતરઃ

નૃત્યન્તિ માતરસ્તસ્ય પુરો ભૂતગણાનતાઃ ।
ચતુર્દશવિધાનન્તભૂતજાતૈકભોજનાઃ

ખરોષ્ટ્રાકારવદના રક્તમેદોવસાસવાઃ ।
દિગન્તરવિહારિણ્યઃ શરીરાવયવસ્રજઃ

વસન્તગિરિકૂટેષુ વ્યોમ્નિ લોકાન્તરેષુ ચ ।
અવટેષુ શ્મશાનેષુ શરીરેષુ ચ દેહિનામ્

જયા ચ વિજયા ચૈવ જયન્તી ચાપરાજિતા ।
સિદ્ધા રક્તાલમ્બુસા ચ ઉત્પલા ચેતિ દેવતાઃ

સર્વાસામેવ માતૄણામષ્ટાવેતાસ્તુ નાયિકાઃ ।
આસામનુગતાસ્ત્વન્યાસ્તાસામનુગતાઃ પરાઃ

તાસાં મધ્યે મહાર્હાણાં માતૄણાં મુનિનાયક ।
અલમ્બુસેતિ વિખ્યાતા માતા માનદ વિદ્યતે

વજ્રાસ્થિતુણ્ડશ્ચણ્ડાખ્ય ઇન્દ્રનીલાચલોપમઃ ।
તસ્યાસ્તુ વાહનં કાકો વૈષ્ણવ્યા ગરુડો યથા

ઇત્યષ્ટૈશ્વર્યયુક્તાસ્તા માતરો રૌદ્રચેષ્ટિતાઃ ।
કદાચિન્મિલિતા વ્યોમ્નિ સર્વાઃ કેનાપિ હેતુના

ઉત્સવં પરમં ચક્રુઃ પરમાર્થપ્રકાશકમ્ ।
વામસ્રોતોગતા એતાસ્તુમ્બુરું રુદ્રમાશ્રિતાઃ

પૂજયિત્વા જગત્પૂજ્યૌ દેવૌ તુમ્બુરુભૈરવૌ ।
વિચિત્રાર્થાઃ કથાશ્ચક્રુર્મદિરામદતોષિતાઃ

અથેયમાયયૌ તાસાં કથાવસરતઃ કથા ।
અસ્માનુમાપતિર્દેવઃ કિં પશ્યત્યવહેલયા

પ્રભાવં દર્શયામોઽસ્ય પુનર્નાસ્માંસ્ત્વસૌ યથા ।
દૃષ્ટમાત્રમહાશક્તિઃ કરિષ્યત્યવધીરણમ્

ઇતિ નિશ્ચિત્ય તા દેવ્યો વિવર્ણવદનાઙ્ગિકામ્ ।
ઉમામેવ વશીકૃત્ય પ્રોક્ષયામાસુરાદૃતાઃ

માયયાપહૃતાં ભર્તુરઙ્ગાદ્રઙ્ગમુપાગતામ્ ।
તામાલોલકચાં દેવ્યઃ શેપુરોદનતાં ગતામ્

પાર્વતીપ્રોક્ષણદિને તસ્મિંસ્તત્ર મહોત્સવઃ ।
બભૂવ તાસાં સર્વાસાં નૃત્યગેયમનોહરઃ

અત્યાનન્દમનુદ્દામરવમેવામ્બરં બભૌ ।
દીર્ઘાવયવવિક્ષેપવિકાસિજઘનોદરાઃ

અન્યા જહસુરુદ્દામતાલક્ષ્વેડાઘનારવમ્ ।
લસદઙ્ગવિકારં ચ ધ્વનત્સગિરિકાનનાઃ

અન્યા જગુર્ધ્વનચ્છૈલગ્રહમાપાનતોષિતાઃ ।
વારીવ રવવદ્રઞ્જજ્જગન્મણ્ડલકોટરે

અન્યાઃ પાનં પપુઃ પુષ્ટચર્ચિતાઙ્ગશિરઃખુરમ્ ।
લીલાઘુરઘુરારાવરણદાકાશકોટરે

પપુરુદગુરથોચ્ચૈઃ સત્વરા જગ્મુરૂચુ-
ર્જહસુરપુરહૌષુઃ પેતુરુચ્ચૈર્વવલ્ગુઃ ।
નનૃતુરનિશમાદુઃ સ્વાદુ માંસં ચ દેવ્ય-
સ્ત્રિભુવનમપવૃત્તં ચક્રરુન્મત્તવૃત્તાઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ ભુ૦ માતૃવ્યવહારવર્ણનં નામાષ્ટાદશઃ સર્ગઃ