યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.170

સપ્તત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
બ્રહ્મન્કોઽસ્ય સુહૃદ્બ્રૂહિ યેનાસૌ રમતે સહ ।
રમણં કિંસ્વભાવં સ્યાદુત રત્યાત્મ વાસ્ય તત્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
સ્વપ્રવાહેહિતં નામ સ્વપ્રાયેહિતનામ ચ ।
સ્વકર્મ નામ ચાસ્યાસ્તે મિત્રમેકમકૃત્રિમમ્

પિતૃવદ્વિહિતાશ્વાસં દારા ઇવ નિયન્ત્રણમ્ ।
સંકટેષુ દુરન્તેષુ નિત્યમવ્યભિચારિ ચ

અશઙ્કિતોપચરણં સુસંપાદિતનિર્વૃતિ ।
કોપેષ્વકોપનતયા વિતીર્ણાવર્જનામૃતમ્

દુર્ગદુર્ગમદુર્વારદોષોદ્ધરણતત્પરમ્ ।
સર્વવિશ્વાસરત્નાનાં કોશ આશૈશવોષિતમ્

સહપાંસુકૃતાક્રીડમાબાલ્યાદેવ સંગતમ્ ।
વિનિવારિતદુશ્ચેષ્ટં પિતૃવદ્રક્ષણોન્મુખમ્

વહ્નેરિવૌષ્ણ્યં સૌગન્ધ્યં કુસુમસ્યેવ સર્વદા ।
અવિનાભાવિ વિમલં રવેરિવ ચ વાસરમ્

લાલનૈકરતં નિત્યે પાલનૈકપરાયણમ્ ।
સર્વસંકટસંઘટ્ટરક્ષણૈકસમુદ્યતમ્

હેમ્નોઽગ્નિરિવ દેહસ્ય સર્વાવસ્થસ્ય શુદ્ધિદમ્ ।
ઇદં હેયમુપાદેયમિતિ દર્શનતત્પરમ્

આહ્લાદકમનિન્દ્યાભિઃ કથાભિરિવ નાગરમ્ ।
સચ્ચેષ્ટામણિમાણિક્યભાણ્ડસંભારમન્દિરમ્

સૂર્યસ્તમ ઇવાજસ્રમપ્રદર્શયદપ્રિયમ્ ।
અનુરક્તા મહેલેવ પ્રિયમેવાપ્રદર્શયત્

જનં પ્રિયંવદં કુર્વત્પ્રિયમેવ સમાચરત્ ।
પેશલં મધુરં સ્નિગ્ધમક્ષુબ્ધમુદિતાશયમ્

લોકોપચારકં પૂજ્યં સ્મિતપૂર્વાભિભાષણમ્ ।
કામોપશાન્તં સદ્રૂપં પરમાર્થૈકકારણમ્

રણેઽજ્ઞાનસમુદ્ભૂતે પૂર્વં પ્રહરણોદ્યતમ્ ।
અપૂર્વનર્મનિર્માણલીલાલલનલાલકમ્

પાલકં શીલસારાણાં દારાણાં ચ કુલસ્ય ચ ।
આધિવ્યાધિપરીતસ્ય ચેતસોઽમૃતમૌષધમ્

વિશેષવિદ્યાવૈદગ્ધ્યવાદવન્દ્યવિનોદનમ્ ।
સમાનકુલશીલત્વાદ્દ્વિધાભાવ ઇવ સ્થિતમ્

અનુરક્તાન્નૃપાન્સાધૂન્વદાન્યાન્કારયત્સદા ।
યજ્ઞદાનતપસ્તીર્થન્યાયાર્થપ્રેરણોન્મુખમ્

પુત્રદારદ્વિજાતિસ્ત્રીભૃત્યબન્ધુજનૈઃ સહ ।
શુભભોજનપાનાર્હમુત્તમશ્લાઘ્યસંગતિ

ભોગાદિબદ્ધતૃષ્ણત્વં દુઃખદં વિનિવારયત્ ।
સુસ્નિગ્ધસંકથોદારં સમાશ્વાસોત્તમાસ્પદમ્

ઈદૃશેનાત્મમિત્રેણ સ કલત્રેણ સંયુતઃ ।
સ્વકર્મનામ્ના રમતે સ્વભાવેનૈવ નેરિતઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
કલત્રમસ્ય મિત્રસ્ય તદીયસ્ય મુનીશ્વર ।
કિં તત્કિંરૂપમેવ સ્યાત્સમાસેનેવ મે વદ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
સ્નાનદાનતપોધ્યાનનામાનોઽસ્ય મહામતે ।
સન્તિ પુત્રા મહાત્માનઃ સ્વનુરક્તાખિલપ્રજાઃ

ચન્દ્રલેખેવ લોકસ્ય દૃષ્ટ્યૈવાહ્લાદદાયિની ।
અવિનાભાવિની ભાર્યા મુદિતાસ્યાનુરાગિણી

કરુણાકારણાકીર્ણધના હૃદયહારિણી ।
આનન્દજનની ચાસ્ય વયસ્યાઽવ્યભિચારિણી

સમતાસ્ય મતા નિત્યમાસ્તે હૃદયવલ્લભા ।
પ્રતીહારી પુરઃ પ્રહ્વા સંમુખં સુખદાયિની

ધૈર્યે ધર્મે ચ ધીઃ સાધો નિત્યમાધીયતે ચ યા ।
સાસ્ય ધીરસ્ય ધુર્યસ્ય પુરો ધન્યસ્ય ધાવતિ

અસ્ય સન્ના સમં સ્કન્ધે સર્વદૈવ મહૌજસઃ ।
વિષયારિજયે રાજ્ઞો મૈત્રી મન્ત્રપ્રદાયિની

કાર્યાણામાર્યમર્યાદાચાર્યા ચાતુર્યશાલિની ।
સર્વેષામસ્ય માન્યસ્ય સત્યતા સ્વાર્થદાયિની

ઇત્યેવંપરિવારેણ મિત્રેણ સહ મન્ત્રિણા ।
સ્વકર્મણા વ્યવહરન્ન હૃષ્યતિ ન કુપ્યતિ

સ યથાસ્થિતમેવાસ્તે વિનિર્વાણમના મુનિઃ ।
ચિત્રાર્પિત ઇવાજસ્રં લોકે વ્યવહરન્નપિ

વસ્તુશૂન્યેષુ વાદેષુ મૂકઃ શૈલમયો યથા ।
નિષ્પ્રયોજનશબ્દેષુ પરં બાધિર્યમાગતઃ

લોકાચારવિરુદ્ધેષુ શવં સકલકર્મસુ ।
આર્યાચારવિચારેષુ વાસુકિર્વા બૃહસ્પતિઃ

પ્રવૃત્તવાક્પુણ્યકથો જિહ્માનાં પ્રતિભાનવાન્ ।
નિમેષેણૈવ નિર્ણેતા વક્તાશુ બહુ વસ્તુનઃ

સમદૃષ્ટિરુદારાત્મા વદાન્યઃ સંવિભાગવાન્ ।
પેશલસ્નિગ્ધમધુરઃ સુન્દરઃ પુણ્યકીર્તનઃ

સ્વભાવ એષૈવ ભવેત્પ્રબુદ્ધ-
ધિયાં પ્રયત્નેન તુ નેદૃશાસ્તે ।
ભવન્તિ નેન્દ્વર્કહુતાશનાદ્યાઃ
ક્વચિત્પરપ્રેરણયા પ્રકાશાઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અવિ૦ વિ૦ તત્ત્વજ્ઞવ્યવહારવર્ણનં નામ સપ્તત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ