યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.16-2

ષોડશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથ તત્યાહમપતં દીપ્યમાનવપુઃ પુરઃ ।
કિંચિદ્વિક્ષોભિતસભઃ ખાન્નક્ષત્રમિવાચલે

ચુક્ષોભ વાયસાસ્થાનં નીલોત્પલસરઃસમમ્ ।
મત્પાતમન્દવાતેન ભૂકમ્પેનેવ સાગરઃ

અશઙ્કિતમપિ પ્રાપ્તં દર્શનાન્મામનન્તરમ્ ।
ભુશુણ્ડસ્તુ વસિષ્ઠોઽયં પ્રાપ્ત ઇત્યવબુદ્ધવાન્

પત્રપુઞ્જાત્સમુત્તસ્થૌ મેઘશાવ ઇવાચલાત્ ।
હે મુને સ્વાગતમિતિ પ્રોવાચ મધુરાક્ષરમ્

સંકલ્પમાત્રજાતાભ્યાં કરાભ્યાં કુસુમાઞ્જલિમ્ ।
મહ્યમાશુ તદૈવાદાન્મેઘો હૈમમિવોત્કરમ્

ઇદમાસનમિપ્યુક્ત્વા નવં કલ્પતરુચ્છદમ્ ।
ઉપાનીતવતિ ત્યક્તભૃત્યે વાયસનાયકે

ભુશુણ્ડ ઉત્થિતે સ્વીયકલાપક્ષેષુ પક્ષિષુ ।
ઉપવિષ્ટં મુનિં દૃષ્ટ્વા સ્વાસનોન્મુખદૃષ્ટિષુ

સમન્તાત્ખગવૃન્દેન ભુશુણ્ડેન સમં તતઃ ।
તસ્મિન્કલ્પલતાપુઞ્જે હ્યુપવિષ્ટોઽહમાસને

અર્ઘ્યપાદ્યાદિ સંપાદ્ય ભુશુણ્ડસ્તુષ્ટમાનસઃ ।
મામુવાચ મહાતેજાઃ સૌહૃદાન્મધુરાક્ષરમ્

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
અહો ભગવતાઽસ્માકં પ્રસાદો દર્શિતશ્ચિરાત્ ।
દર્શનામૃતસેકેન યત્સિક્તાઃ સદ્દ્રુમા વયમ્

મત્પુણ્યચિરસંભારપ્રેરિતેન ત્વયાધુના ।
મુને માન્યૈકમાન્યેન કુતશ્ચાગમનં કૃતમ્

કચ્ચિદસ્મિન્મહામોહે ચિરં વિહરતસ્તવ ।
અખણ્ડિતૈવ સમતા સ્થિતા ચેતસિ પાવને

કિમર્થમદ્યાગમનક્લેશેનાત્મા કદર્થિતઃ ।
વચનશ્રવણોત્કાનામાજ્ઞાં નો વક્તુમર્હસિ

ત્વત્પાદદર્શનાદેવ સર્વં જ્ઞાતં મયા મુને ।
ત્વદાગમનપુણ્યેન વયમાયોજિતાસ્ત્વયા

ચિરંજીવિતચર્ચાભિર્વયં વઃ સ્મૃતિમાગતાઃ ।
તેનેદમાસ્પદં પાદૈસ્ત્વં પવિત્રિતવાનયમ્

જ્ઞાતત્વદાગમોઽપ્યેવં ત્વાં પૃચ્છામીહ યન્મુને ।
ભવદ્વાક્યામૃતાસ્વાદવાઞ્છિતં પ્રવિજૃમ્ભતે

ઇત્યુક્તવાનસૌ પક્ષી ભુશુણ્ડશ્ચિરજીવિતઃ ।
ત્રિકાલામલસંવેદી તત્ર પ્રોક્તમિદં મયા

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
વિહંગમ મહારાજ સત્યમેતત્ત્વયોચ્યતે ।
દ્રષ્ટુમભ્યાગતોઽસ્મ્યદ્ય ત્વામેવ ચિરજીવિતમ્

આશીતલાન્તઃકરણો દિષ્ટ્યા કુશલવાનસિ ।
પતિતોઽસિ ન બુદ્ધાત્મા ભીષણાં ભવવાગુરામ્

તદેતં સંશયં છિન્ધિ ભગવન્મમ સત્યતઃ ।
કસ્મિન્કુલે ભવાઞ્જાતો જ્ઞાતજ્ઞેયઃ કથં ભવાન્

કિયદાયુશ્ચ તે સાધો વૃત્તં સ્મરસિ કિંચ વા ।
કેનાયં વા નિવાસસ્તે નિર્દિષ્ટો દીર્ઘદર્શિનઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
યત્પૃચ્છસિ મુને સર્વં તદિદં વર્ણયામ્યહમ્ ।
અનુદ્વેગિતયા યત્નાત્કથા શ્રાવ્યા મહાત્મના

યુષ્મદ્વિધાસ્ત્રિભુવનપ્રભુપૂજ્યરૂપા
આકર્ણયન્તિ યમુદારધિયો મહાન્તઃ ।
તેનાશુભં પ્રકથિતેન વિનાશમેતિ
મેઘાસ્પદેન વિભવેન યથાર્કતાપઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ વસિષ્ઠભુશુણ્ડસમાયોગો નામ ષોડશઃ સર્ગઃ ॥૧