યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.158

અષ્ટપઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ

મુનિરુવાચ ।
એતત્તે કથિતં સર્વં ભવિષ્યદ્ભૂતવત્તવ ।
યથેચ્છસિ તથેદાનીં વ્યાધ સાધુ વિધીયતામ્

અગ્નિરુવાચ ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિસ્મયાકુલચેતનઃ ।
ક્ષીણં સ્થિત્વા જગામાશુ સ્નાતું વ્યાધસ્તથા મુનિઃ

ઇતિ તૌ ચેરતુસ્તત્ર તપઃ શાસ્ત્રવિચારણૈઃ ।
અકારણસુહૃદ્ભૂતાવુભૌ વ્યાધમહામુની

અથાલ્પેનૈવ કાલેન મુનિર્નિર્વાણમાયયૌ ।
દેહં ત્યક્ત્વાઽપદેશાન્તે પરે પરિણતિં ગતઃ

કાલેન બહુનાન્યેન તતો યુગશતાત્મના ।
વ્યાધસ્ય કામનાં દાતું પદ્મજન્મા સમાયયૌ

વ્યાધઃ સ્વવાસનાવેશં નિવારયિતુમક્ષમઃ ।
જાનન્નપિ વરં પૂર્વં વર્ણિતં સમયાચત

બ્રહ્મૈવમસ્ત્વિતિ પ્રોચ્ય યયાવભિમતાં દિશમ્ ।
વ્યાધસ્તપઃફલં ભોક્તું ખગવદ્વ્યોમ પુપ્લુવે

વર્ધમાનેન દેહેન જગત્પારે મહાનભઃ ।
વેગાદગણિતં કાલં પૂરયામાસ શૈલવત્

મહાગરુડવેગેન તિર્યગૂર્ધ્વમધસ્તથા ।
વ્યોમ પૂરયતસ્તસ્ય કાલો બહુતરો યયૌ

અથ દીર્ઘેણ કાલેન યદા વિદ્યાભ્રમસ્ય સઃ ।
અન્તં ન સમવાપ્નોતિ તત્રોદ્વેગમુપાયયૌ

ઉદ્વેગાદથ બદ્ધ્વાસૌ પ્રાણરેચનધારણામ્ ।
પ્રાણાંસ્તત્યાજ નભસિ શવીભૂતમધોવપુઃ

ચિત્તં પ્રાણાન્વિતં વ્યોમ્નિ યયૌ તત્રૈવ સિન્ધુતામ્ ।
વિદૂરથારિરૂપાં તામખિલાવનિપાલિનીમ્

દેહો મેરુશતાકારમહાશવ ઇવાભવત્ ।
દ્વિતીયોર્વીનિભો વ્યોમ્નઃ પપાતાશનિવજ્રવત્

પિધાનમિવ કસ્યોર્વીવીથી કસ્મિંશ્ચિદમ્બરે ।
કેશોણ્ડ્રકવદાભાતે કસ્મિંશ્ચિજ્જાગતે ભ્રમે

આકારપૂરિતાશેષવસુધાચલમણ્ડલઃ ।
વિપશ્ચિચ્છ્રેષ્ઠ કથિતમેતત્તે તન્મહાશવમ્

યસ્મિઞ્છવં સંપતિતં જગત્યવનિમણ્ડલે । ।
તદિદં જગદાભાતમસ્માકં સ્વપ્નપૂર્યથા

તદેતચ્છવમાસ્વાદ્ય શુષ્કા પૂર્ણા મહોદરી ।
સંપન્ના ચણ્ડિકા દેવી રક્તા રક્તાન્ત્રપૂરિતા

મેદિની મેદિની જાતા શવસ્યૈતસ્ય મેદસા ।
પૂરિતાઽપૂર્વરૂપેણ હિમવદ્ગિરિરૂપિણા

તદૈવૈતન્મહામેદો મૃદ્ધાતુત્વમુપાગતમ્ ।
કાલેન વસુધા ભૂયો ભૂત્વા મૃન્મયતાં ગતા

ભૂયઃ પ્રજાતાનિ વનાનિ ભૂમૌ
ગ્રામાઃ કૃતાઃ પત્તનસંયુતાશ્ચ ।
પાતાલતઃ સાધુસમુત્થિતાસ્તે
શૈલાઃ પ્રવૃત્તા વ્યવહારલક્ષ્મીઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અવિ૦ વિય૦ ? શવનિર્ણયો નામાષ્ટપઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ