યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.156

ષટ્પઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ

વ્યાધ ઉવાચ ।
અનન્તરં હે ભગવન્વિતતાકાશવાસિનઃ ।
કિંભવિષ્યતિ મે તત્ર દેહેઽધઃપાતિનિ ક્ષિતૌ

મુનિરુવાચ ।
શૂણુષ્વાવહિતસ્તસ્મિન્દેહે તવ પરિક્ષતે ।
કિં ભવિષ્યતિ ભવ્યાત્મસ્તસ્મિન્પરમકામ્બરે

દેહે તસ્મિન્પરિભ્રષ્ટે જીવસ્તુ પ્રાણસંયુતઃ ।
ભવિષ્યત્યમ્બરે વાતલવો વ્યાતતરૂપિણિ

તસ્મિન્વાતલવે ચેતો દૃશ્યં હૃત્સ્થં સ્થિતં પુરઃ ।
સ્ફારં દ્રક્ષ્યતિ ભૂપીઠં ભવાન્સ્વપ્ને જગદ્યથા

મહત્ત્વાચ્ચિત્તવૃત્તેસ્તુ જીવો દ્રક્ષ્યતિ તે તતઃ ।
રાજાહમસ્મિ ભૂપીઠ ઇતિ સંકલ્પિતાર્થભાક્

તત્રાસ્ય સહસૈવાશુ પ્રતિભોદેષ્યતિ સ્વયમ્ ।
અહમસ્મિ નૃપઃ શ્રીમાન્સિન્ધુર્નામ્નાતિમાનિતઃ

અષ્ટવર્ષાય મે રાજ્યં ગતે પિતરિ કાનનમ્ ।
ભુવશ્ચતુઃસમુદ્રાયાઃ પિત્રા દત્તમુપાગતમ્

સીમાન્તે ભૂપતિઃ શત્રુર્વિદૂરથ ઇતિ શ્રુતઃ ।
વિદ્યતે યઃ પ્રયત્નેન વિના નામ ન જીયતે

ઇદં મે કુર્વતો રાજ્યં સંવત્સરશતં ગતમ્ ।
અહો ભૃત્યકલત્રૌઘૈઃ સહ ભુક્તં મયા સુખમ્

કષ્ટમેષ પ્રવૃદ્ધો મે સીમાન્તવસુધાધિપઃ ।
અનેન સહ સંગ્રામો દારુણઃ સમુપસ્થિતઃ

ઇતિ ચિન્તયતસ્તત્ર વિદૂરથમહીભુજા ।
ભવિષ્યતિ મહદ્યુદ્ધં ચતુરઙ્ગબલક્ષયિ

મહતા તેન યુદ્ધેન હનિષ્યસિ વિદૂરથમ્ ।
કરવાલલતાલૂનજઙ્ઘં ત્વં વિરથોઽપિ સન્

ચતુઃસાગરપર્યન્તે ભૂતલે ભૂપતિસ્તતઃ ।
ભવિષ્યસિ ભયાક્રાન્તદિક્પાલાદૃતશાસનઃ

સ ત્વં સિન્ધુર્ભવન્પ્રાપ્તસકલાવનિમણ્ડલઃ ।
પણ્ડિતૈર્મન્ત્રિભિઃ સાર્ધં કરિષ્યસિ કથા ઇમાઃ

મન્ત્રી વદિષ્યતિ ।
અત્યાશ્ચર્યમિદં દેવ યદેવં સ વિદૂરથઃ ।
દેવેન વિજિતો યુદ્ધે નીતશ્ચ યમસાદનમ્

ત્વં વક્ષ્યસિ ।
ભોઃ સાધો સધનસ્યાસ્ય કલ્પાન્તાર્ણવરંહસઃ ।
વૈરી વિદૂરથો રાજા કિમર્થં વદ દુઃસહઃ

મન્ત્રી વદિષ્યતિ ।
લીલા નામાસ્ય ભાર્યાસ્તિ તયાતિતપસાર્જિતા ।
માતા સરસ્વતીદેવી જગદ્ધાત્રી નિરઞ્જના

ગૃહીતાયાઃ સુતાત્વેન સાસ્યા ભુવનભાવિની ।
સંસાધયતિ કાર્યાણિ મોક્ષાદીન્યપિ હેલયા

વરેણ શબ્દમાત્રેણ જગદપ્યજગત્ક્ષણાત્ ।
કરોતિ સા ભવન્નાશે તસ્યાઃ કૈવ કદર્થના

સિન્ધુર્વદિષ્યતિ ।
ત્વયા વૈ યુક્તં કથિતં યદ્યેવં તદ્વિદૂરથઃ ।
અશક્યો જેતુમાશ્ચર્ય એતસ્ય સમરે વધઃ

તદેવં સંપ્રસાદેન ભગવત્યા સમન્વિતઃ ।
કિમિત્યસ્મિન્રણે તસ્મિઞ્જયં રાજા ન લબ્ધવાન્

મન્ત્રી વદિષ્યતિ ।
તેન સંપ્રાર્થિતા દેવી સર્વકાલમખેદિના ।
મોક્ષોઽસ્તુ મમ સંસારાદિતિ તામરસેક્ષણ

તયા તેન વિભો તસ્ય સ એવાવન્ધ્યસંવિદા ।
સંપાદિતસ્તેન તદાશ્રિત આજૌ પરાજયઃ

સિન્ધુર્વદિષ્યતિ ।
યદ્યેવં તન્મયા દેવી સદૈવૈષા પ્રપૂજ્યતે ।
મોક્ષં કિમિતિ મે નૈષા દદાતિ પરમેશ્વરી

મન્ત્રી વદિષ્યતિ ।
એષા હિ જ્ઞપ્તિરાસ્તેઽન્તઃ સર્વસ્ય હૃદયે સદા ।
સંવિદ્રૂપા ભગવતી સૈવ પ્રોક્તા સરસ્વતી

યેન યેન યથાત્મીયા પ્રાર્થ્યતે સ્વયમેવ સા ।
પ્રયચ્છતિ તથૈવાશુ તસ્માચ્ચિદનુભૂયતે

ન પ્રાર્થિતૈષા ભવતા મોક્ષાર્થમરિમર્દન ।
પ્રાર્થિતૈવ ત્વયા સંવિદાત્મીયા શત્રુશાન્તયે

સિન્ધુર્વદિષ્યતિ ।
ન પ્રાર્થિતા મયા કસ્માદનેનૈષા સરસ્વતી ।
સંવિચ્છુદ્ધા મયા કસ્માત્પ્રાર્થિતા નેહ મુક્તયે

મદાશયગતાપ્યેષા જ્ઞપ્તિં દત્ત્વા સરસ્વતી ।
મન્મોક્ષાય કિમિત્યઙ્ગ સદ્રૂપાપિ ન ચેષ્ટતે

મન્ત્રી વદિષ્યતિ ।
અશુભઃ પ્રાક્તનોઽભ્યાસસ્તવાસ્તિ રિપુઘાતિનઃ ।
તેનૈષા મુક્તયે નત્વા ત્વયા ન પ્રાર્થિતા વિભો

યચ્ચિત્તસ્તન્મયો જન્તુર્ભવતીત્યાજગત્સ્થિતેઃ ।
આબાલમેવ સંસિદ્ધં કર્તું શક્નોતિ કોઽન્યથા

યદેવ યેનામલયામલાત્મ
સંવેદ્યતેઽભ્યાસમયં વિદાન્તઃ ।
સર્વોપમર્દેન તદેવ સોઽઙ્ગ
સદસ્ત્વસદ્વાસ્તુ ભવત્યવિઘ્નમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અ૦ શ૦ સિન્ધુસંબોધનં નામ ષટ્પઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ