યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.154

ચતુઃપઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ

મુનિરુવાચ ।
ઇતિ નિર્ણીય દૃશ્યેઽસ્મિન્સ્થિતોઽસ્મિ વિગતજ્વરઃ ।
વીતરાગો નિરાશઙ્કો નિર્વાણો નિરહંકૃતિઃ

નિરાધારો નિરાધેયો નિર્માનો નિરુપાશ્રયઃ ।
સ્વભાવસ્થઃ સ્વયં શાન્તઃ સર્ગાત્મા સર્વથોદિતઃ

યથાપ્રાપ્તસ્ય કર્તાસ્મિ ન કર્તાસ્મિ કદાચન ।
સ્વયમેવ હિ યો વ્યોમ કર્તૃતા તસ્ય કીદૃશી

દ્યૌઃ ક્ષમા વાયુરાકાશં પર્વતાઃ સરિતો દિશઃ ।
ઇત્યેકાત્મ નભઃ સર્વં ભૂતજાલૈકચિદ્વપુઃ

શામ્યામિ પરિનિર્વામિ સુખમાસે ચ કેવલમ્ ।
ન વિધિપ્રતિષેધૌ મે ન મે બાહ્યં ન મેઽન્તરમ્

ઇતિ મે તિષ્ઠત ઇહ યથાસંસ્થાનસંસ્થિતેઃ ।
અદ્યાયં ત્વમનુપ્રાપ્તઃ કાકતાલીયવત્પુરઃ

ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં યથા સ્વપ્નો યથા વયમ્ ।
યથા જગદ્યથા ચ ત્વં યથા દૃશ્યમિદં તથા

ત્વં ચ યાદૃગ્દૃશ્યમિદં યથા દૃશ્યમિદં પુરઃ ।
યથા ભાવા યથા બ્રહ્મ યથેમા જનતાઃ પુરઃ

એતદ્બુદ્ધ્વા ભવાઞ્છાન્તો મિથ્યા લુબ્ધક લુબ્ધક ।
શાન્તૈવૈવમિયં સત્તા ચિન્માત્રવ્યોમરૂપિણી

સ્વયમાભાતિ નિર્વાણા નૈવ વાભાતિ કિંચન ।
લુબ્ધક ઉવાચ ।
એવં ચેત્તદહં ત્વં ચ સર્વે વા વિબુધાદયઃ

સર્વ એવ મિથઃ સ્વપ્નપુરુષાઃ સદસન્મયાઃ ।
મુનિરુવાચ ।
એવમેતદિદં સર્વમન્યોન્યં સ્વપ્નવત્સ્થિતમ્

અન્યોન્યમાત્મનિ તથા સદસચ્ચાનુભૂયતે ।
દૃશ્યં યેન યથા બુદ્ધં તથા તેનાનુભૂયતે

નાનૈકં વસ્ત્વતોઽનેકં ન સન્નાસન્ન મધ્યગમ્ ।
જાગ્રતિ સ્વપ્નનગરમિવ વેદનમાત્રકમ્

અદૃષ્ટપૂર્વદૂરસ્થદૃશ્યમાનપુરોપમમ્ ।
ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં બોધિતોઽસિ નિરન્તરમ્

સ્વયં પ્રાજ્ઞોઽસિ જાનાસિ યથેચ્છસિ તથા કુરુ ।
એવં પ્રબોધિતસ્યાપિ તવ વ્યાધ મતે મતિઃ

ક્ષણં પ્રબોધવિશ્રાન્તા ન વિશ્રાન્તા પરે પદે ।
નાભ્યાસેન વિના બોધ એષ યાતિ મનોહૃદિ

પરાં પરિણતિં પ્રાજ્ઞ દારુણીવામ્બુધારણે ।
અભ્યાસાદ્બોધવિશ્રાન્તૌ ગુરુશાસ્ત્રૈકસેવનાત્ ।
દ્વૈતાદ્વૈતદૃશોઃ શાન્ત્યા નિર્વાણં ચિત્તમુચ્યતે

નિર્માનમોહા જિતસઙ્ગદોષા
અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ ।
દ્વન્દ્વૈર્વિમુક્તાઃ સુખદુઃખસંજ્ઞૈ-
ગચ્છન્ત્યમૂઢાઃ પદમવ્યયં તત્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવા૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વા૦ ઉ૦ અવિ૦ વિ૦ શ૦ યથાભૂતાર્થવર્ણનં નામ ચતુઃપઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ