યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.153

ત્રિપઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ

અન્યમુનિરુવાચ ।
આવયોશ્ચરતોસ્તસ્મિન્વને ચિરતરં તપઃ ।
મૃગાનુસરણશ્રાન્તો મૃગવ્યાધ ઉપૈષ્યતિ

તં ત્વં સ્વભાવપુણ્યાભિઃ કથાભિર્બોધયિષ્યસિ ।
તપસ્તત્રૈવ વિપિને સ વિરક્તશ્ચરિષ્યતિ

તતસ્તપસ્વિચર્યાણામાત્મજ્ઞાનબુભુત્સયા ।
મધ્યે સ સ્વપ્નજિજ્ઞાસુઃ પ્રક્ષ્યતિ સ્વપ્નસંકથામ્

કથયિષ્યસિ તસ્મૈ ત્વમાત્મજ્ઞાનમખણ્ડિતમ્ ।
સ્વપ્નાખ્યેન પ્રસઙ્ગેન સોઽતો યોગ્યો ભવિષ્યતિ

ઇત્યનેન પ્રકારેણ ગુરુસ્તસ્ય ભવિષ્યસિ ।
તેન તાત મયોક્તોઽસિ ગિરા વ્યાધગુરો ઇતિ

ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં યથાયં સંસૃતિભ્રમઃ ।
યથાહં યાદૃશશ્ચ ત્વમિહ યત્તે ભવિષ્યતિ

ઇતિ તેનાહમુક્તઃ સન્વિસ્મયાકુલયા ધિયા ।
તેન સાર્ધં વિમૃશ્યૈતત્પરં વિસ્મયમાગતઃ

અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં સ પ્રભાતે મહામુનિઃ ।
તથા સંપૂજિતો યેન તત્રૈવ રતિમાપ્તવાન્

અનન્તરં ગૃહે તસ્મિંસ્તસ્મિન્ગ્રામગૃહે તથા ।
સ્થિતાવાવાં સ્થિરમતી કૃતભાવૌ પરસ્પરમ્

તતો વહતિ કાલોઽયમૃતુસંવત્સરાત્મકઃ ।
સ્થિતોઽહમાગતાન્ભાવાંસ્ત્યજન્ગૃહ્ણન્ગિરિર્યથા

નાભિવાઞ્છામિ મરણં નાભિવાઞ્છામિ જીવિતમ્ ।
યથા સ્થિતોઽસ્મિ તિષ્ઠામિ તથૈવ વિગતજ્વરમ્

તતો વિચારિતં તત્ર તન્મયા દૃશ્યમણ્ડલમ્ ।
કિં કારણમિદં તુ સ્યાત્કિમયં વેત્તિ ચેતસા

કોઽયં પદાર્થસંઘાતઃ કિં નામૈતસ્ય કારણમ્ ।
અસ્ત્યસ્મિન્સ્વપ્નસંદર્શે ચિદ્વ્યોમૈકસ્વરૂપિણિ

દ્યૌઃ ક્ષમા વાયુરાકાશં પર્વતાઃ સરિતો દિશઃ ।
ચિન્માત્રનભ એવૈતે કચન્ત્યાત્મન્યવસ્થિતમ્

ચિચ્ચન્દ્રિકાચતુર્દિક્કમવભાસં તનોતિ યત્ ।
તદિદં જગદાભાતિ ચિત્રમપ્રતિઘાત્મ ખે

નેમેઽદ્રયો ન ચેયં ભૂર્નેદં ખં નાયમપ્યહમ્ ।
ચિન્માત્રવ્યોમકચનમિદમાભાતિ કેવલમ્

પદાર્થજાતસ્યાસ્ય સ્યાત્કિં નામ બત કારણમ્ ।
પિણ્ડગ્રહે હેતુના તુ વિના કોઽપ્યર્થસંભવઃ

ભ્રાન્તિમાત્રમિદં ચેત્સ્યાદ્ભ્રાન્તેઃ કિં નામ કારણમ્ ।
દ્રષ્ટા મન્તા ચ કો ભ્રાન્તેઃ કારણં વા ક્વ કીદૃશમ્

યસ્યાહમવસં સંવિન્માત્રકં હૃદયૌજસિ ।
અસૌ મયા સહ ગતઃ કિલાશેષેણ ભસ્મસાત્

તસ્માદિદમનાદ્યન્તં ચિદાભામાત્રમમ્બરમ્ ।
અકર્તૃકર્મકરણં રૂપં ચિદ્ધનમક્રમમ્

ઇદં ચિદ્વ્યોમકચનં ઘટાવટપટાદિકમ્ ।
સ્ફુટં કુત ઇવાકારિ ઘટાવટપટાદ્યતઃ

નાપિ ચિન્માત્રકચનં ચિન્માત્રં વ્યોમ કેવલમ્ ।
તસ્ય કિં કચનં કીદૃક્ કથં કચતિ કિં નભઃ

અયં ફેનશ્ચિદમ્ભોધેઃ કિમસ્ય કચનં નવમ્ ।
કચત્સ્વભાવ એવાયમનન્તશ્ચિદ્ધનઃ સ્થિતઃ

ચિન્માત્રકચનં શુદ્ધં બ્રહ્મ બૃંહિતચિદ્ધનમ્ ।
ઇદં જગદિવાભાતિ ક્વ દૃશ્યં દ્રષ્ટૃતા કુતઃ

આદ્યન્તવર્જિતમમેયમનાદિમધ્ય-
મેકં વિભું વિગતકારણકાર્યસત્ત્વમ્ ।
સત્તામયં ભુવનશૈલદિગન્તનાના-
ઽનાનાત્મકં કિમપિ ચેતનમેવ સર્વમ્

ઇતિ શ્રીવાસિષ્ઠ૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વા૦ ઉ૦ અવિ૦ શ૦ સર્વૈકાત્મ્યપ્રતિપાદનં નામ ત્રિપઞ્ચાશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ