યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.147

સપ્તચત્વારિંશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ

મુનિરુવાચ ।
અનન્તરં મહાબાહો સુષુપ્તાન્નિર્ગતસ્ય મે ।
સ્વપ્ને જગદ્દૃશ્યમિદં સાગરાદિવ નિર્ગતમ્

આકાશાઙ્ગાદિવોત્કીર્ણમુત્કીર્ણમવનેરિવ ।
ઉત્કીર્ણમિવ વા ચિત્તાદુત્કીર્ણમિવ વા દૃશઃ

પ્રફુલ્લમિવ વૃક્ષેભ્યઃ સર્ગઃ પૂર્વમિવોત્થિતઃ ।
તરઙ્ગજાલં રોધોઽબ્ધેરિવ વા કચનં દૃશામ્

નભસ્તલાદિવાયાતં કકુબ્ભ્ય ઇવ ચાગતમ્ ।
પર્વતેભ્ય ઇવોત્કીર્ણં ભૂમેરિવ સમુત્થિતમ્

હૃદયાદિવ નિષ્ક્રાન્તં સંપ્રવિષ્ટમિવામ્બુદૈઃ ।
પ્રસૂતમિવ વૃક્ષેભ્યો જાતં વા સસ્યવદ્ભુવઃ

અઙ્ગેભ્ય ઇવ નિર્યાતં સમુત્કીર્ણમિવેન્દ્રિયૈઃ ।
પટાદિવ પ્રકટિતં મન્દિરાદિવ નિર્ગતમ્

કુતોઽપ્યાગત્ય પતિતમુડ્ડીય ગગનાદિવ ।
ઉપાયનં પરે લોકે ગૃહીતમિવ વા ભુવઃ

પ્રસૂનં બ્રહ્મવૃક્ષસ્ય તરઙ્ગમિવ વામ્બુધેઃ ।
અનુત્કીર્ણપ્રકટનાચ્ચિત્સ્તમ્ભે ચારુપુત્રિકા

આકાશમૃન્મયાનન્તકુડ્યમાકાશપત્તનમ્ ।
મનો મત્તો ગજમયો મિથ્યા જીવસ્ય જીવિતમ્

અભિત્તિકમરઙ્ગં ચ વિચિત્રં ચિત્રમમ્બરે ।
શમ્બરેશસ્ય સર્વસ્વમવિદ્યાખ્યસ્ય કસ્યચિત્

મહારમ્ભં સ્થિરમપિ દેશકાલવિવર્જિતમ્ ।
નાનાઢ્યમપિ ચાદ્વૈતં નાનાત્માપિ ન કિંચન

ગન્ધર્વપુરદૃષ્ટાન્તસ્યાપ્યવસ્તુતયા સમમ્ ।
જાગરાયાં હિ કિલ તદ્ભ્રાન્તમપ્યુપલભ્યતે

ચિદ્ભામાત્રમનારબ્ધમપ્યારબ્ધમિવ સ્થિતમ્ ।
દેશકાલક્રિયાદ્રવ્યસર્ગસંહારસંયુતમ્

સુરાસુરનરાધારગર્ભગર્ભમનોહરમ્ ।
પૃથક્કોષ્ઠસ્થબીજૌઘસંપૂર્ણમિવ દાડિમમ્

નદીશૈલવનાદિસ્થવ્યોમતારાભ્રસંકુલમ્ ।
ગીતાબ્ધિરણપાઠાઢ્યપવનારાવઘર્ઘરમ્

તતો વિલોકિતં તત્ર તન્મયા દૃશ્યમણ્ડલમ્ ।
યાવત્તમેવ પશ્યામિ ગ્રામં પ્રાક્તનમાસ્પદમ્

તાનેવ સકલાન્બન્ધૂંસ્તથાસંસ્થાનસંસ્થિતાન્ ।
તાન્પુત્રાંસ્તાં મહેલાં ચ તદેવ ચ તદા ગૃહમ્

તાં દૃષ્ટ્વા પ્રાક્તનીં ગ્રામ્યામાહરદ્વાસનાં બલાત્ ।
તટસ્થં મુહ્યમાનાઙ્ગમિવ વીચિર્મહાર્ણવે

અથાહમભવં તત્ર તદાલિઙ્ગનનિર્વૃતઃ ।
ગૃહીતવાસનો નૂનં વિસ્મૃતપ્રાક્તનસ્મૃતિઃ

બિમ્બં તત્તદુપાદત્તે યદ્યદગ્રેઽવતિષ્ઠતિ ।
યથાદર્શશ્ચિદાદર્શસ્તથૈવાયં સ્વભાવતઃ

યસ્તુ ચિન્માત્રગગનં સર્વમિત્યેવ બોધવાન્ ।
દ્વૈતેન બોધ્યતે નેહ સોઽઙ્ગ તિષ્ઠતિ કેવલઃ

ન નશ્યતિ સ્મૃતિર્યસ્ય વિમલા બોધશાલિની ।
અયં દ્વૈતપિશાચસ્તં મનાગપિ ન બાધતે

યેષામભ્યાસયોગેન સાધુસચ્છાસ્ત્રસંગમૈઃ ।
ઉદેતિ બોધધીર્ભૂયો યા વિસ્મરતિ નોદયમ્

અપ્રૌઢા મે તદા સાસીદ્બોધધીર્યા તયા હતા ।
અદ્ય શક્નોતિ મે બુદ્ધિં હન્તું ક ઇવ દુર્ગ્રહઃ

તવાપિ વ્યાધ વિદ્ધીદં બુદ્ધિઃ સત્સઙ્ગવર્જિતા ।
દ્વૈતબોધેન કષ્ટેન કૃચ્છ્રાચ્છાન્તિમુપૈષ્યતિ

વ્યાધ ઉવાચ ।
એવમેતન્મુને સત્યં પાવનૈસ્ત્વદ્વિબોધનૈઃ ।
ઈદૃશૈરપિ મે બુદ્ધિર્ન વિશ્રામ્યતિ સત્પદે

સ્યાદીદૃશમથો ન સ્યાદિતિ સંદેહજાલિકા ।
નૈતસ્મિન્સ્વાનુભૂતેઽપિ વસ્તુન્યદ્યાપિ શામ્યતિ

અહો બત દુરન્તેયમભ્યાસસુદૃઢીકૃતા ।
અવિદ્યા વિદ્યમાનૈવ યા શાન્તૈવ ન શામ્યતિ

સત્સઙ્ગતૈઃ પદપદાર્થવિબુદ્ધબુદ્ધેઃ
સચ્છાસ્ત્રસત્ક્રમવિચારમનોહરાઙ્ગૈઃ ।
અભ્યાસતઃ પ્રશમમેતિ જગદ્ભ્રમોઽયં
નાન્યેન કેનચિદપીતિ વિનિશ્ચિતિર્મે

ઇત્યાર્ષે શ્રીવા૦ વાલ્મી૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અ૦ વિ૦ શવોપાખ્યાને સ્વપ્નોપલમ્ભનં નામ સપ્તચત્વારિંશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ