યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.14

ચતુર્દશઃ સર્ગઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
તસ્ય શક્રસ્ય કુલજઃ કશ્ચિદાસીત્સુરાધિપઃ ।
તત્રોત્તમગુણઃ શ્રીમાન્પાશ્ચાત્યા યસ્ય સા તનુઃ

અથેન્દ્રકુલપુત્રસ્ય તસ્ય તત્ર બભૂવ હ ।
પ્રતિભાજ્ઞાનસંપ્રાપ્તિર્બૃહસ્પતિગિરોદિતા

તતો વિદિતવેદ્યોઽસૌ યથાપ્રાપ્તાનુવૃત્તિમાન્ ।
ચકાર જગતાં રાજ્યમાજ્યપાનામધીશ્વરઃ

યુયુધે દાનવૈઃ સાર્ધમજયત્સર્વશાત્રવાન્ ।
શતં ચકાર યજ્ઞાનામજ્ઞાનોત્તીર્ણમાનસઃ

ઉવાસ કાર્યવશતો બિસબાલાન્તરે ચિરમ્ ।
અન્યાન્યપિ ચ વૃત્તાન્તશતાન્યનુબભૂવ હ

કદાચિદાસીત્તસ્યેચ્છા પ્રબોધબલશાલિનઃ ।
બ્રહ્મતત્ત્વમવેક્ષેઽહં યથાવદ્ધ્યાનવાનિતિ

સોઽપશ્યત્પ્રણિધાનેન તત એકાન્તસંસ્થિતઃ ।
સબાહ્યાભ્યન્તરેઽશેષકારણત્યાગશાન્તધીઃ

સર્વશક્તિપરં બ્રહ્મ સર્વવસ્તુમયં તતમ્ ।
સર્વથા સર્વદા સર્વં સર્વૈઃ સર્વત્ર સર્વગમ્

સર્વતઃ પાણિપાદાન્તં સર્વતોક્ષિશિરોમુખમ્ ।
સર્વતઃ શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય સંસ્થિતમ્

સર્વેન્દ્રિયગુણૈર્મુક્તં સર્વેન્દ્રિયગુણાન્વિતમ્ ।
અસક્તં સર્વભૃચ્ચૈવ નિર્ગુણં ગુણભોક્તૃ ચ

બહિરન્તશ્ચ ભૂતાનામચરં ચરમેવ ચ ।
સૂક્ષ્મત્વાત્તદવિજ્ઞેયં દૂરસ્થં ચાન્તિકે ચ તત્

સર્વત્ર ચન્દ્રાર્કમયં સર્વત્રૈવ ધરામયમ્ ।
સર્વત્ર પર્વતમયં સર્વત્રાબ્ધિમયં તથા

સર્વત્ર સારગુરુકં સર્વત્રૈવ નભોમયમ્ ।
સર્વત્ર સંસૃતિમયં સર્વત્રૈવ જગન્મયમ્

સર્વત્રૈવ ચ મોક્ષાત્મ સર્વત્રૈવાદ્યચિન્મયમ્ ।
સર્વત્ર સર્વાર્થમયં સર્વતઃ સર્વવર્જિતમ્

ઘટે પટે વટે કુડ્યે શકટે વાનરે તથા ।
ધામ્નિ વ્યોમ્નિ તરાવદ્રાવનિલે સલિલેઽનલે

નાનાચારવિચારાણિ વિવિધાવૃત્તિમન્તિ ચ ।
પરમાણ્વંશમાત્રેઽપિ ત્રિજગન્તિ દદર્શ સઃ

મરિચસ્યાન્તરે તૈક્ષ્ણ્યં શૂન્યત્વમિવ ચામ્બરે ।
ત્રિજગત્સત્યસતિ ચ વિદ્યતે ચિન્મયાત્મનિ

ઇત્યેવં ભાવયન્મુક્તભાવયા શુદ્ધસંવિદા ।
શક્રઃ ક્રમેણ તેનૈવ તથૈવ ધ્યાનવાનભૂત્

ધ્યાનેન સર્વમેકત્ર પશ્યંશ્ચિરમુદારધીઃ ।
દદર્શેમમસૌ સર્ગમસ્મદીયં મહામતિઃ

તતોઽસ્મિન્વિચરન્સર્ગે શક્રાન્તે શક્રતાં ગતઃ ।
ચકાર રાજતાં રાજ્યં વૃત્તાન્તશતશોભિતમ્

વિદ્યાધરકુલાધીશ ઇત્યદ્યૈવ સ દેવરાડ્ ।
તસ્યેન્દ્રસ્ય કુલોત્પન્ન ઇતિ વિદ્ધિ યથાસ્થિતમ્

તતો હૃદયબીજસ્થપ્રાઙ્મુખ્યાભ્યાસયોગતઃ ।
બિસબાલનિવાસાદિવૃત્તાન્તમનુભૂતવાન્

યથૈષ શક્રઃ કથિતસ્ત્રસરેણૂદરાસ્પદઃ ।
બિસબાલાસ્પદશ્ચૈતત્કુલજઃ કાન્તિમાનથ

તથા શતસહસ્રાણિ તત્રેતશ્ચાન્યતશ્ચ ખે ।
તાદૃશવ્યવહારાણિ સમતીતાનિ સન્તિ ચ

વહતીયમવિચ્છિન્ના ચિરાયૈવં તરઙ્ગિણી ।
તાવદૃશ્યસરિત્પ્રૌઢા રૂઢારૂઢે ચ તત્પદે

ઇતિ માયેયમાદીર્ઘા પ્રસૃતા પ્રત્યયોન્મુખી ।
સત્યાવલોકમાત્રાતિવિલયૈકવિલાસિની

યતઃ કુતશ્ચિન્માયેયં યત્ર ક્વચન વાનઘ ।
યથાકથચિત્સંપન્નમાત્રૈવ પરિદૃશ્યતે

અહંભાવચમત્કારમાત્રાદૃષ્ટરિવામ્બુદાત્ ।
જાયતે મિહિકેવાશુ પ્રેક્ષામાત્રવિનાશિની

યેનાયતાભિમતદર્શનદ્રષ્ટૃદૃશ્ય-
મુક્તસ્વભાવમવભાસનમાત્મતત્ત્વમ્ ।
સર્વાર્થશૂન્યમત એવ ચ શૂન્યરૂપ-
મેકં ખમાત્રમિવ માત્રવિકલ્પમેવ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવા૦ વા ૦ દે ૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ વિદ્યાધરોપાખ્યાનાન્તર્ગતેન્દ્રાણ્વાખ્યાને સર્ગસંકલ્પયોરૈક્યપ્રતિપાદનં નામ ચતુર્દશઃ સર્ગઃ