યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.13-2

ત્રયોદશઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
સમ્યગ્જ્ઞાનવિલાસેન વાસનાવિલયોદયે ।
જીવન્મુક્તપદે બ્રહ્મન્નૂનં વિશ્રાન્તવાનહમ્

પ્રાણસ્પન્દનિરોધેન વાસનાવિલયોદયે ।
જીવન્મુક્તપદે બ્રહ્મન્વદ વિશ્રમ્યતે કથમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
સંસારોત્તરણે યુક્તિર્યોગશબ્દેન કથ્યતે ।
તાં વિદ્ધિ દ્વિપ્રકારાં ત્વં ચિત્તોપશમધર્મિણીમ્

આત્મજ્ઞાનં પ્રકારોઽસ્યા એકઃ પ્રકટિતો ભુવિ ।
દ્વિતીયઃ પ્રાણસંરોધઃ શ્રૃણુ યોઽયં મયોચ્યતે

શ્રીરામ ઉવાચ ।
સુલભત્વાદદુઃખત્વાત્કતરઃ શોભનોઽનયોઃ ।
યેનાવગતમાત્રેણ ભૂયઃ ક્ષોભો ન બાધતે

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
પ્રકારૌ દ્વાવપિ પ્રોક્તૌ યોગશબ્દેન યદ્યપિ ।
તથાપિ રૂઢિમાયાતઃ પ્રાણયુક્તાવસૌ ભૃશમ્

એકો યોગસ્તથા જ્ઞાનં સંસારોત્તરણક્રમે ।
સમાવુપાયો દ્વાવેવ પ્રોક્તાવેકફલપ્રદૌ

અસાધ્યઃ કસ્યચિદ્યોગઃ કસ્યચિજ્જ્ઞાનનિશ્ચયઃ ।
મમ ત્વભિમતઃ સાધો સુસાધ્યો જ્ઞાનનિશ્ચયઃ

અજ્ઞાનં પુનરજ્ઞાતં સ્વપ્નેષ્વપિ ન તદ્ભવેત્ ।
જ્ઞાનં સર્વાસ્વવસ્થાસુ નિત્યમેવ પ્રવર્તતે

ધારણાસનદેશાદિસાધ્યત્વેન સુસાધ્યતામ્ ।
નાયાતિ યોગો હ્યથવા વિકલ્પો નૈવ શોભનઃ

દ્વાવેવ કિલ શાસ્ત્રોક્તૌ જ્ઞાનયોગૌ રઘૂદ્વહ ।
તત્રોક્તં ભવતે જ્ઞાનમન્તસ્થં જ્ઞેયનિર્મલમ્

પ્રાણાપાનતયા રૂઢો દૃઢદેહગુહાશયઃ ।
અનન્તસિદ્ધિદઃ સાધો યોગોઽયં બુદ્ધિદઃ શ્રૃણુ

મુખાનિલસ્ફુરણનિરોધસંભવ-
સ્થિતિં ગતો નૃપસુત ચેતસાઽક્ષયે ।
સમાહિતસ્થિતિરિહ યોગયુક્તિતઃ
પરે પદે પ્રગલિતગીર્નિવત્સ્યસિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવ૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ જ્ઞાનવિચારયોગોપદેશો નામ ત્રયોદશઃ સર્ગઃ