યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.128-2

અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
શાન્તો દાન્તશ્ચોપરતો નિષિદ્ધાત્કામ્યકર્મણઃ ।
વિષયેન્દ્રિયસંશ્લેષસુખાચ્ચ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

મૃદ્વાસને સમાસીનો જિતચિત્તેન્દ્રિયક્રિયઃ ।
ઓમિત્યુચ્ચારયેત્તાવન્મનો યાવત્પ્રસીદતિ

પ્રાણાયામં તતઃ કુર્યાદન્તઃકરણશુદ્ધયે ।
ઇન્દ્રિયાણ્યાહરેત્પશ્ચાદ્વિષયેભ્યઃ શનૈઃશનૈઃ

દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિક્ષેત્રજ્ઞાનાં ચ સંભવઃ ।
યસ્માદ્ભવતિ તજ્જ્ઞાત્વા તેષુ પશ્ચાદ્વિલાપયેત્

વિરાજિ પ્રથમં સ્થિત્વા તત્રાત્મનિ તતઃ પરમ્ ।
અવ્યાકૃતે સ્થિતઃ પશ્ચાત્સ્થિતઃ પરમકારણે

માંસાદિપાર્થિવં ભાગં પૃથિવ્યાં પ્રવિલાપયેત્ ।
આપ્યં રક્તાદિકં ચાપ્સુ તૈજસં તેજસિ ક્ષિપેત્

વાયવ્યં ચ મહાવાયૌ નાભસં નભસિ ક્ષિપેત્ ।
પૃથિવ્યાદિષુ વિન્યસ્ય ચેન્દ્રિયાણ્યાત્મયોનિષુ

શ્રોત્રાદિલક્ષણોપેતાં કર્તુર્ભોગપ્રસિદ્ધયે ।
દિક્ષુ ન્યસ્યાત્મનઃ શ્રોત્રં ત્વચં વિદ્યુતિ નિક્ષિપેત્

ચક્ષુરાદિત્યબિમ્બે ચ જિહ્વામપ્સુ વિનિક્ષિપેત્ ।
પ્રાણં વાયૌ વાચમગ્નૌ પાણિમિન્દ્રે વિનિક્ષિપેત્

વિષ્ણૌ તથાત્મનઃ પાદૌ પાયું મિત્રે તથૈવ ચ ।
ઉપસ્થં કશ્યપે ન્યસ્ય મનશ્ચન્દ્રે નિવેશયેત્

બુદ્ધિં બ્રહ્મણિ સંયચ્છેદેતાઃ કરણદેવતાઃ ।
ઇન્દ્રિયવ્યપદેશેન વ્યાદિશ્યન્તે ચ દેવતાઃ

શ્રુતિવાક્યમનુસ્મૃત્ય ન સ્વતઃ પ્રકટીકૃતાઃ ।
એવં ન્યસ્યાત્મનો દેહં વિરાડસ્મીતિ ચિન્તયેત્

બ્રહ્માણ્ડાન્તઃ સ્થિતો યોઽસાવર્ધનારીશ્વરઃ પ્રભુઃ ।
આધારઃ સર્વભૂતાનાં કારણં તદુદાહૃતમ્

સ યજ્ઞસૃષ્ટિરૂપોઽસૌ જગદ્વૃત્તૌ વ્યવસ્થિતઃ ।
દ્વિગુણાણ્ડાદ્વહિઃ પૃથ્વી પૃથિવ્યા દ્વિગુણં જલમ્

સલિલાદ્દ્વિગુણં તેજસ્તેજસો દ્વિગુણોઽનિલઃ ।
વાયોર્દ્વિગુણમાકાશમૂર્ધ્વમેકૈકશઃ ક્રમાત્

વ્યસ્તેન ચ સમસ્તેન વ્યાપિના ગ્રથિતં જગત્ ।
ક્ષિતિં ચાપ્સુ સમાવેશ્ય સલિલં ચાનલે ક્ષિપેત્

અગ્નિં વાયૌ સમાવેશ્ય વાયું ચ નભસિ ક્ષિપેત્ ।
નભશ્ચ મહદાકાશે સમસ્તોત્પત્તિકારણે

સ્થિત્વા તસ્મિન્ક્ષણં યોગી લિઙ્ગમાત્રશરીરધૃક્ ।
વાસના ભૂતસૂક્ષ્માશ્ચ કર્માવિદ્યે તથૈવ ચ

દશેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિરેતલ્લિઙ્ગં વિદુર્બુધાઃ ।
તતોઽર્ધોણ્ડાદ્બહિર્યાતસ્તત્રાત્માસ્મીતિ ચિન્તયેત્

ચતુર્મુખોઽગ્રકે ચાયં ભૂતસૂક્ષ્મવ્યવસ્થિતઃ ।
લિઙ્ગમવ્યાકૃતે સૂક્ષ્મે ન્યસ્યાવ્યક્તે ચ બુદ્ધિમાન્

નામરૂપવિનિર્મુક્તં યસ્મિન્સંતિષ્ઠતે જગત્ ।
તમાહુઃ પ્રકૃતિં કેચિન્માયામેકે પરે ત્વણૂન્

અવિદ્યામપરે પ્રાહુસ્તર્કવિભ્રાન્તચેતસઃ ।
તત્ર સર્વે લયં ગત્વા તિષ્ઠન્ત્યવ્યક્તરૂપિણઃ

નિઃસંબન્ધા નિરાસ્વાદાઃ સંભવન્તિ તતઃ પુનઃ ।
તત્સ્વરૂપા હિ તિષ્ઠન્તિ યાવત્સૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે

આનુલોમ્યાત્સ્મૃતા સૃષ્ટિઃ પ્રાતિલોમ્યેન સંહૃતિઃ ।
અતઃ સ્થાનત્રયં ત્યક્ત્વા તુરીયં પદમવ્યયમ્

ધ્યાયેત્તત્પ્રાપ્તયે લિઙ્ગં પ્રવિલાપ્ય પરં વિશેત્ ।
ભૂતેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિવાસનાકર્મવાયવઃ

અજ્ઞાનં ચ પ્રતિષ્ઠાઃ સ્યુર્લિઙ્ગમવ્યાકૃતે સતિ ।
ભરદ્વાજ ઉવાચ ।
ઇદાનીં લિઙ્ગનિગડાન્મુક્તોઽહં સર્વથા યતઃ

ચિદંશત્વાત્પ્રવિષ્ટોઽહં ચૈતન્યાનન્દસાગરે ।
અભેદાત્પરમાત્માસ્મિ સર્વોપાધિવિવર્જિતઃ

કૂટસ્થઃ કેવલો વ્યાપી ચિદચિચ્છક્તિમાનહમ્ ।
ઘટાભાવે ઘટાકાશકલશાકાશયોર્યથા

તમાહુઃ શ્રુતયો બહ્વ્ય એવમેવૈક્યમાદરાત્ ।
યથાગ્નિરગ્નૌ સંક્ષિપ્તઃ સમાનત્વમનુવ્રજેત્

તદાખ્યસ્તન્મયો ભૂત્વા ગૃહ્યતે ન વિશેષતઃ ।
યથા તૃણાદિકં ક્ષિપ્તં રુમાયાં લવણં ભવેત્

અચેતનં જગન્ન્યસ્તં ચૈતન્યે ચેતની ભવેત્ ।
યથા વૈ લવણગ્રન્થિઃ સમુદ્રે સૈન્ધવો યથા

નામરૂપાદ્વિનિર્મુક્તઃ પ્રવિશ્યૈતિ સમુદ્રતામ્ ।
યથા જલે જલં ન્યસ્તં ક્ષીરે ક્ષીરં ઘૃતે ઘૃતમ્

અવિનષ્ટા ભવન્ત્યેતે ગૃહ્યન્તે ન વિશેષતઃ ।
તથાહં સર્વભાવેન પ્રવિષ્ટશ્ચેતને સતિ

નિત્યાનન્દે સમસ્તજ્ઞે પરે પરમકારણે ।
નિત્યં સર્વગતં શાન્તં નિરવદ્યં નિરઞ્જનમ્

નિષ્કલં નિષ્ક્રિયં શુદ્ધં તદ્બ્રહ્માસ્મિ પરં પરમ્ ।
હેયોપાદેયનિર્મુક્તં સત્યરૂપં નિરિન્દ્રિયમ્

કેવલં સત્યસંકલ્પં શુદ્ધં બ્રહ્માસ્મ્યહં પરમ્ ।
પુણ્યપાપવિનિર્મુક્તં કારણં જગતઃ પરમ્

અદ્વિતીયં પરં જ્યોતિર્બ્રહ્માસ્મ્યાનન્દમવ્યયમ્ ।
એવમાદિગુણૈર્યુક્તં સત્ત્વાદિગુણવર્જિતમ્

પ્રવિષ્ટં સકલં બ્રહ્મ સદા ધ્યાયેત્સ્વકર્મકૃત્ ।
એવમભ્યસતઃ પુંસો મનોઽસ્તં યાતિ તત્ર વૈ

મનસ્યસ્તં ગતે તસ્ય સ્વયમાત્મા પ્રકાશતે ।
પ્રકાશે સર્વદુઃખાનાં હાનિઃ સ્યાત્સુખમાત્મનિ

સ્વયમેવાત્મનાત્માનમાનન્દં પ્રતિપદ્યતે ।
ન મત્તોઽસ્ત્યપરઃ કશ્ચિચ્ચિદાનન્દમયઃ પ્રભુઃ

અહમેકઃ પરં બ્રહ્મ ઇત્યાત્માન્તઃ પ્રકાશતે ।
શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
સખે સંન્યસ્ય કર્માણિ બ્રહ્મણઃ પ્રણયી ભવ

નેષ્યસે યદિ સંસારચક્રાવર્તભ્રમઃ શમમ્ ।
ભરદ્વાજ ઉવાચ ।
ત્વયોક્તં સર્વમેવેદં જ્ઞાનં બુદ્ધં મયા ગુરો

બુદ્ધિશ્ચ નિર્મલા જાતા સંસારો ન વિલમ્બતે ।
ઇદાનીં જ્ઞાતુમિચ્છામિ જ્ઞાનિનઃ કર્મ કીદૃશમ્

પ્રવૃત્તં વા નિવૃત્તં વા કર્તવ્યં ચ ન વા પ્રભો ॥
શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
તસ્માદ્યન્ન કૃતે દોષસ્તત્કર્તવ્યં મુમુક્ષુભિઃ

કામ્યં કર્મ નિષિદ્ધં ચ ન કર્તવ્યં વિશેષતઃ ।
યદા બ્રહ્મગુણૈર્જીવો યુક્તસ્ત્યક્ત્વા મનોગુણાન્

સંશાન્તકરણગ્રામસ્તદા સ્યાત્સર્વગઃ પ્રભુઃ ।
દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધેઃ પરસ્તસ્માચ્ચ યઃ પરઃ

સોઽહમસ્મિ યદા ધ્યાયેત્તદા જીવો વિમુચ્યતે ।
કર્તૃભોક્ત્ત્રાદિનિર્મુક્તઃ સર્વોપાધિવિવર્જિતઃ

સુખદુઃખવિનિર્મુક્તસ્તદાનીં વિપ્રમુચ્યતે ।
સર્વભૂતેષુ ચાત્માનં સર્વભૂતાનિ ચાત્મનિ

યદા પશ્યત્યભેદેન તદા જીવો વિમુચ્યતે ।
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તાખ્યં હિત્વા સ્થાનત્રયં યદા

વિશેત્તુરીયમાનન્દં તદા જીવો વિમુચ્યતે ।
જીવસ્ય ચ તુરીયાખ્યા સ્થિતિર્યા પરમાત્મનિ

અવસ્થાબીજનિદ્રાદિનિર્મુક્તા ચિત્સુખાત્મિકા ।
યોગસ્ય સેયં વા નિષ્ઠા સુખં સંવેદનં મહત્

મનસ્યસ્તં ગતે પુંસાં તદન્યન્નોપલભ્યતે ।
પ્રશાન્તામૃતકલ્લોલે કેવલામૃતવારિધૌ

મજ્જ મજ્જસિ કિં દ્વૈતગ્રહક્ષારાબ્ધિવીચિષુ ।
ભજ સંભરિતાભોગં પરમેશં જગદ્ગુરુમ્

ઇતિ તે વર્ણિતં સર્વં વસિષ્ઠસ્યોપદેશનમ્ ।
અનેન જ્ઞાનમાર્ગેણ યોગમાર્ગેણ પુત્રક

ભરદ્વાજ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વં જ્ઞાસ્યસિ નિશ્ચિતમ્ ।
પરામર્શેન શાસ્ત્રસ્ય ગુરુવાક્યાર્થબોધનાત્

અભ્યાસાત્સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાદિતિ વેદાનુશાસનમ્ ।
તસ્માત્ત્વં સર્વમુત્સૃજ્ય કુર્વભ્યાસે સ્થિરં મનઃ

ભરદ્વાજ ઉવાચ ।
રામઃ પ્રાપ્તઃ પરં યોગં સ્વાત્મનાત્મનિ હે મુને ।
કથં વસિષ્ઠદેવેન વ્યવહારપરઃ કૃતઃ

ઇતિ જ્ઞાત્વાહમપ્યેવમભ્યાસાર્થં યતે યથા ।
તથૈવ વ્યવહારોઽપિ વ્યુત્થાને મે ભવિષ્યતિ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
યદા પરિણતઃ સાધુઃ સ્વસ્વરૂપે મહામનાઃ ।
વિશ્વામિત્રસ્તદોવાચ વસિષ્ઠમૃષિસત્તમમ્

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ।
હે વસિષ્ઠ મહાભાગ બ્રહ્મપુત્ર મહાનસિ ।
ગુરુત્વં શક્તિપાતેન તત્ક્ષણાદેવ દર્શિતમ્

દર્શનાત્સ્પર્શનાચ્છબ્દાત્કૃપયા શિષ્યદેહકે ।
જનયેદ્યઃ સમાવેશં શાંભવં સ હિ દેશિકઃ

રામોઽપ્યયં વિશુદ્ધાત્મા વિરક્તઃ સ્વાત્મનૈવ હિ ।
વિભ્રાન્તિમાત્રાકાઙ્ક્ષી ચ સંવાદાત્પ્રાપ્તવાન્પદમ્

શિષ્યપ્રજ્ઞૈવ બોધસ્ય કારણં ગુરુવાક્યતઃ ।
મલત્રયમપક્વં ચેત્કથં બુદ્ધ્યતિ પક્વવત્

જ્ઞાનં પ્રત્યક્ષમેવેદં ગુરુશિષ્યપ્રયોજનમ્ ।
ઉભાવપિ યતો યોગ્યૌ સર્વેષામીદૃશામપિ

ઇદાનીં કૃપયા રામવ્યુત્થાનં કર્તુમર્હસિ ।
પદે પરિણતસ્ત્વં હિ કાર્યાવિષ્ટા વયં યતઃ

સ્મરન્કાર્યં મમ વિભો યદુદ્દિશ્યાહમાગતઃ ।
પ્રાર્થિતશ્ચાતિકષ્ટેન રાજા દશરથઃ સ્વયમ્

તદ્વૃથા મા કૃથાઃ સર્વં શુદ્ધેન મનસા મુને ।
દેવકાર્યં ચરામાન્યદવતારપ્રયોજનમ્

સિદ્ધાશ્રમં મયા નીતો રામો રાક્ષસમર્દનમ્ ।
કરિષ્યતિ તતોઽહલ્યામુક્તિં ચ જનકાત્મજામ્

પરિણેષ્યતિ કોદણ્ડભઙ્ગેન કૃતનિશ્ચયઃ ।
રામસ્ય જામદગ્ન્યસ્ય કર્તા નષ્ટાં ગતિં ધ્રુવમ્

પિતૃપૈતામહં રાજ્યં વિગતોઽભયનિસ્પૃહઃ ।
વનવાસચ્છલેનેહ દણ્ડકારણ્યવાસિનઃ

ઉદ્ધરિષ્યતિ તીર્થાનિ પ્રાણિનો વિવિધાનિ હિ ।
સીતાહરણદૌર્ગત્યચ્છલેન ભુવિ શોચ્યતામ્

દર્શયિષ્યતિ સર્વેષાં રાવણાદિવધાદપિ ।
સ્ત્રીસઙ્ગિનામથાસ્વાસ્થ્યં વાનરાદેઃ પરાવૃતિમ્

સીતાવિશુદ્ધિમન્વિચ્છઁલ્લોકાનુમતિમાત્મનઃ ।
જીવન્મુક્તો નિસ્પૃહોપિ ક્રિયાકાણ્ડપરાયણઃ

ભવિષ્યતિ ગતિં દ્રષ્ટું જ્ઞાનકર્મસમુચ્ચયૌ ।
યૈર્દૃષ્ટો યૈઃ સ્મૃતો વાપિ યૈઃ શ્રુતો બોધિતસ્તુ યૈઃ

સર્વાવસ્થાગતાનાં તુ જીવન્મુક્તિં પ્રદાસ્યતિ ।
ઇતિ કાર્યમશેષેણ ત્રૈલોક્યસ્ય મમાપિ હિ

અનેન રામચન્દ્રેણ પુરુષેણ મહાત્મના ।
નમોઽસ્મૈ જિતમેવૈતે કોઽપ્યેવં ચિરમેધતામ્

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇતિ શ્રુત્વા ચ તે સર્વે વિશ્વામિત્રેણ ભાષિતમ્ ।
સિદ્ધાશ્ચ વરયોગીન્દ્રા વસિષ્ઠપ્રમુખાઃ પુનઃ

રામાઙ્ગિપદ્મરજસામાદરસ્મરણાસ્થિતાઃ ।
દૂરશ્રુતોત્તરકથાઃ કથયા મૈથિલીપતેઃ

ન સંતુતોષ ભગવાન્વસિષ્ઠોઽન્યે મહર્ષયઃ ।
ગુણાન્ગુણનિધેસ્તસ્ય બ્રુવન્નાકર્ણયઞ્છ્રુતમ્

વિશ્વામિત્રમુનિં પ્રાહ વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ ।
શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
બ્રૂહિ વિશ્વામિત્ર મુને રામો રાજીવલોચનઃ ।
કોઽયમભૂદ્બુધઃ કિં વા મનુષ્યો વાથ રાઘવઃ

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ।
અત્રૈવ કુરુ વિશ્વાસમયં સ પુરુષઃ પરઃ ।
વિશ્વાર્થમથિતામ્ભોધિર્ગમ્ભીરાગમગોચરઃ

પરિપૂર્ણપરાનન્દઃ સમઃ શ્રીવત્સલાઞ્છનઃ ।
સર્વેષાં પ્રાણિનાં રામઃ પ્રદાતા સુપ્રસાદિતઃ

અયં નિહન્તિ કુપિતઃ સૃજત્યયમસત્સકાન્ ।
વિશ્વાદિર્વિશ્વજનકો ધાતા ભર્તા મહાસખઃ

અયં વ્યુત્ક્રાન્તનિઃસારમૃદુસંસારધૂર્તકૈઃ ।
આનન્દસિન્ધુર્વિતતો વીતરાગૈર્વિગાહ્યતે

ક્વચિન્મુક્ત ઇવાત્મસ્થઃ ક્વચિત્તુર્યપદાભિધઃ ।
ક્વચિત્પ્રણીતપ્રકૃતિઃ ક્વચિત્તત્સ્થઃ પુમાનયમ્

અયં ત્રયીમયો દેવસ્ત્રૈગુણ્યગહનાતિગઃ ।
જયત્યઙ્ગૈરયં ષડ્ભિર્વેદાત્મા પુરુષોઽદ્ભુતઃ

અયં ચતુર્બાહુરયં વિશ્વસ્રષ્ટા ચતુર્મુખઃ ।
અયમેવ મહાદેવઃ સંહર્તા ચ ત્રિલોચનઃ

અજોઽયં જાયતે યોગાજ્જાગરૂકઃ સદા મહાન્ ।
બિભર્તિ ભગવાનેતદ્વિરૂપો વિશ્વરૂપવાન્

વિજયો વિક્રમેણેવ પ્રકાશ ઇવ તેજસા ।
પ્રજ્ઞોત્કર્ષઃ શ્રુતેનેવ સુપર્ણેનાયમુહ્યતે

અયં દશરથો ધન્યઃ સુતો યસ્ય પરઃ પુમાન્ ।
ધન્યઃ સ દશકણ્ઠોઽપિ ચિન્ત્યશ્ચિત્તેન યોઽમુના

હા સ્વર્ગમમુના શૂન્યં હા પાતાલાદિહાગતઃ ।
તસ્યાગમાદયં લોકો મધ્યમઃ શ્રેષ્ઠતાં ગતઃ

રામ ઇત્યવતીર્ણોઽયમર્ણવાન્તઃશયઃ પુમાન્ ।
ચિદાનન્દઘનો રામઃ પરમાત્માયમવ્યયઃ

નિગૃહીતેન્દ્રિયગ્રામા રામં જાનન્તિ યોગિનઃ ।
વયં ત્વવરમેવાસ્ય રૂપં રૂપયિતું ક્ષમાઃ

રઘોરઘોચ્છેદકરો ભગવાનિતિ શુશ્રુમ ।
વસિષ્ઠ કૃપયા ત્વં હિ વ્યવહારપરં કુરુ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વાવસ્થિતસ્તૂષ્ણીં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।
વસિષ્ઠસ્તુ મહાતેજા રામચન્દ્રમભાષત

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
રામ રામ મહાબાહો મહાપુરુષ ચિન્મય ।
નાયં વિશ્રાન્તિકાલો હિ લોકાનન્દકરો ભવ

યાવલ્લોકપરામર્શો નિરૂઢો નાસ્તિ યોગિનઃ ।
તાવદ્રૂઢસમાધિત્વં ન ભવત્યેવ નિર્મલમ્

તસ્માદ્રાજ્યાદિવિષયાન્પર્યાલોક્ય વિનશ્વરાન્ ।
દેવકાર્યાદિભારાંશ્ચ ભજ પુત્ર સુખી ભવ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તોઽપિ યદા રામઃ કિંચિન્નોચે લયં ગતઃ ।
તદા સુષુમ્નયા સોઽપિ વિવેશ હૃદયં શનૈઃ

શક્તિપ્રાણમનઃપ્રસક્તિકરણો જીવઃ પ્રકાશાત્મકો
નાડીરન્ધ્રસુપુષ્ટસર્વકરણઃ પ્રોન્મીલ્ય નેત્રે શનૈઃ ।
દૃષ્ટ્વોત્કૃષ્ટવસિષ્ઠમુખ્યવિદુષો નિર્મુક્તસર્વૈષણઃ
કૃત્યાકૃત્યવિચારણાદિરહિતઃ સર્વાન્પ્રતીક્ષ્ય સ્થિતઃ

શ્રુત્વા વસિષ્ઠવચનં ગુરુવાક્યમિતિ સ્વયમ્ ।
શ્રુત્વા પ્રોવાચ ભગવાન્રામચન્દ્રઃ સમાહિતઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ન વિધેર્ન નિષેધસ્ય ત્વત્પ્રસાદાદયં પ્રભુઃ ।
તથાપિ તવ વાક્યં તુ કરણીયં હિ સર્વદા

વેદાગમપુરાણેષુ સ્મૃતિષ્વપિ મહામુને ।
ગુરુવાક્યં વિધિઃ પ્રોક્તો નિષેધસ્તદ્વિપર્યયઃ

ઇત્યુક્ત્વા ચરણૌ તસ્ય વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ।
શિરસા ધાર્ય સર્વાત્મા સર્વાન્પ્રાહ ઘૃણાનિધિઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
સર્વે શ્રૃણુત ભદ્રં વો નિશ્ચયેન સુનિશ્ચિતમ્ ।
આત્મજ્ઞાનાત્પરં નાસ્તિ ગુરોરપિ ચ તદ્વિદઃ

સિદ્ધાદય ઊચુઃ ।
રામૈવમેવ સર્વેષાં મનસિ સ્થિતિમાગતમ્ ।
ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ સકલં સંવાદેન દૃઢીકૃતમ્

સુખી ભવ મહારાજ રામચન્દ્ર નમોઽસ્તુ તે ।
વસિષ્ઠેનાપ્યનુજ્ઞાતા ગચ્છામોઽદ્ય યથાગતમ્

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
એવમુક્ત્વા ગતાઃ સર્વે રામસંસ્તવને રતાઃ ।
રામચન્દ્રસ્ય શિરસિ પૌષ્પી વૃષ્ટિઃ પપાત હ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં રામચન્દ્રકથાનકમ્ ।
અનેન ક્રમયોગેન ભરદ્વાજ સુખી ભવ

ઇતિ રઘુપતિસિદ્ધિઃ પ્રોદિતા યા મયા તે
વરમુનિવચનાલીરત્નમાલાવિચિત્રા ।
નિખિલકવિકુલાનાં યોગિનાં સેવ્યરૂપા
પરમગુરુકટાક્ષાન્મુક્તિમાર્ગં દદાતિ

ય ઇમં શ્રૃણુયાન્નિત્યં વિધિં રામવસિષ્ઠયોઃ ।
સર્વાવસ્થોઽપિ શ્રવણાન્મુચ્યતે બ્રહ્મ ગચ્છતિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવદૂતોક્તે દ્વાત્રિંશત્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં બાલકાણ્ડે મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂર્વાર્ધે બ્રહ્મદર્શને રામવ્યુત્થાનં નામાષ્ટાવિંશત્યુત્તરશતતમઃ સર્ગઃ