યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.119

એકોનવિંશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

સહચરા ઊચુઃ ।
કથયત્યેષ પથિકઃ પશ્ય મન્દરગુલ્મકે ।
પ્રિયાયાશ્ચિરલબ્ધાયા વૃત્તાં વિરહસંકથામ્

એકત્ર શ્રૃણુ કિંવૃત્તમાશ્ચર્યમિદમુત્તમમ્ ।
દાતું ત્વન્નિકટે દૂતમહં ચિન્તાન્વિતોઽવદમ્

અસ્મિન્મહાપ્રલયકાલસમે વિયોગે
યો માં તયેહ મમ યાતિ ગૃહં સ કઃ સ્યાત્ ।
નૈવાસ્ત્યસૌ જગતિ યઃ પરદુઃખશાન્ત્યૈ
પ્રીત્યા નિરન્તરતરં સરલં યતેત

આ એષ શિખરે મેઘઃ સ્મરાશ્વ ઇવ સંયુતઃ ।
વિદ્યુલ્લતાવિલાસિન્યા વલિતો રસિકઃ સ્થિતઃ

ભ્રાતર્મેઘ મહેન્દ્રચાપમુચિતં વ્યાલમ્બ્ય કણ્ઠેગુણં
નીચૈર્ગર્જ મુહૂર્તકં કુરુ દયાં સા બાષ્પપૂર્ણેક્ષણા ।
બાલા બાલમૃણાલકોમલતનુસ્તન્વી ન સોઢું ક્ષમા
તાં ગત્વા સુગતે ગલજ્જલલવૈરાશ્વાસયાત્માનિલૈઃ

ચિત્તતૂલિકયા વ્યોમ્નિ લિખિત્વાલિઙ્ગિતા સતી ।
ન જાને ક્વાધુનૈવેતઃ પયોદ દયિતા ગતા

ઇત્થં ચિન્તાપરવશમતેસ્તન્વિ સાર્ધં ત્વયાઽસા-
વન્તર્લીનપ્રસરમનસઃ ક્વાપિ યાતા સ્મૃતિર્મે ।
સંપન્નોઽહં પરવશવપુઃ કાષ્ઠકુડ્યોપમાઙ્ગો
ભઙ્ગં સોઢું ક ઇવ વિરહક્લેશજં નામ શક્તઃ

પશ્ચાજ્જાતઃ કલકલરવઃ સંતતે પાન્થસાર્થે
દીનાલાપૈર્વ્યસનવિધુરૈરાલેપન્તે ચ મેઘમ્ ।
કષ્ટં પાન્થો મૃત ઇતિ મહારમ્ભસંપન્નહાહા-
શબ્દઃ પ્રોદ્યત્પથિકવનિતાવિસ્તૃતોરઃપ્રહારઃ

લોકેનાયં મૃત ઇતિ તતો બાષ્પસંપૂરિતાક્ષં
શાવીં પૂજાં વિરચિતવતા સંચયીકૃત્ય દારુ ।
દગ્ધું નીતોઽસ્મ્યતિભયમહં પ્રજ્વલચ્ચિત્યનન્ત-
પ્રોદ્યત્સ્ફોટસ્ફુટપટપટારાવરૌદ્રં શ્મશાનમ્

તત્રાહં તૈઃ કમલવદને બાષ્પપૂર્ણાક્ષિપક્ષૈ-
ર્ન્યસ્તઃ કૈશ્ચિચ્ચિતિશયનકે બદ્ધલોકાલિલેખે ।
ધૂમોદ્ગારાવિરલજટિલે મસ્તકે મત્તમૃત્યો-
શ્ચૂડારત્નોત્તમ ઇવ કલામાત્રદૃશ્યેઽગ્નિહેમ્નિ

અસ્મિન્કાલે કુવલયલતાકોમલા ધૂમલેખા
નાસારન્ધ્રં મૃદુગલબિલં મે પ્રવૃત્તા નિયાતુમ્ ।
ઉષ્ણા કૃષ્ણા નકુલકલિતા સત્વરં બાલસર્પી
ભૂમે રન્ધ્રં તનુમિવ દરાદ્દૈર્ઘ્યસંકોચકુબ્જા

ત્વત્સંકલ્પામૃતકવચિતો નાપવિદ્ધસ્તયાહં
કુન્તશ્રેણ્યા દૃઢપતનયા વજ્રકાયો યથાજઃ ।
ત્વામાસન્નાં મદનસરિતં હૃદ્ગૃહે ગાહમાનો
મર્મચ્છેદેષ્વપિ વિલસિતા નાવિદં વેદનાસ્તાઃ

એતાવન્તં સમયમુચિતં તન્વિ સાર્ધં ત્વયાન્ત-
ર્લીલાલોલં હૃદિ ચિરતરં તન્મયાત્રાનુભૂતમ્ ।
યસ્મિન્દૃષ્ટેઽમૃતહ્રદ ઇવોન્મજ્જનૌઘૈર્યથાસૌ
રાજ્યાભોગો વિશસનમિવાલ્પાલ્પમેવેતિ બુદ્ધિઃ

સા લીલા તે વિલાસા વચનમપિ ચ તત્સસ્મિતં તે
કટાક્ષાઃ
સાનન્દાનન્તરસ્ય પ્રસરસમુચિતા દૂરમણ્યેકભૂષા ।
તાનીહારાવસારાવહસનચલનાવેગવિક્ષોભિતાનિ
કિંવા તત્તન્ન યત્સંસ્મૃતમમૃતરસાહ્લાદમંતઃ કરોતિ
ત્વત્સંગમે સુરતસૌખ્યરસાયનેન
બાલે તતોઽહમતિતૃપ્તતયા શ્રમાર્તઃ ।
તત્ર સ્થિતો મૃદુનિ તલ્પતલે શશાઙ્ક-
બિમ્બે શરચ્છિશિરનિર્મલશોચિષીવ

અત્રાન્તરે ઝટિતિ ચન્દનપઙ્કશીતા-
દ્દીર્ઘાદિવેન્દુશકલાદશનિઃ સશબ્દઃ ।
દૃષ્ટો મયા ચિતિતલજ્વલિતો હુતાશઃ
ક્ષીરાબ્ધિવાડવનિભોઙ્ગગતઃ સ્વતલ્પાત્

સહચરા ઊચુઃ ।
ઇત્યુક્તવતિ કાન્તેઽસ્મિન્ હા હતાસ્મીતિ વાદિની ।
મુગ્ધા મૌગ્ધ્યાદ્વરાવર્તશઙ્કયા મૂર્ચ્છિતા સ્થિતા

તામેનામેષ નલિનીદલવીજેન વારિભિઃ ।
આશ્વાસયંસ્તથાવસ્થાં કણ્ઠેકૃત્વાત્ર સંસ્થિતઃ

પુનઃ પૃષ્ટોઽનયા વક્તિ પશ્ય તામેવ સંકથામ્ ।
એષ પાર્શ્વગતામેનાં ગૃહીત્વા ચિબુકે પ્રિયામ્

હા હા હુતાશ ઇતિ કિંચિદિવોપજાત-
ખેદો વદામિ ખલુ યાવદહં ત્વરાવાન્ ।
તાવચ્ચિતિર્ઝટિતિ તૈરવલુણ્ઠિતા સા
પાન્થૈઃ ક્ષણાત્ખરખરાકુલિતા લસદ્ભિઃ

પાન્થાસ્તતસ્તરલતાલવિલાસવાદ્ય-
માલિઙ્ગ્ય મામતનુશેખરપૂરિતાઙ્ગમ્ ।
ઉત્થાપિતસ્થિતિમલં પરિવાર્ય સર્વે
નેદુર્જગુર્જહસુરાનનૃતુર્વવલ્ગુઃ

વિષમવિનાયકસુખદં
વલિતં ભસ્માહિશવશિરઃપ્રકરૈઃ ।
શશિધવલાસ્થિકપાલં
વપુરિવ રૌદ્રં શ્મશાનમથ દૃષ્ટમ્

પાર્શ્વચ્છાયાં હરન્તો વિચલિતવિદલત્ક્લિન્નકઙ્કાલ-
ગન્ધા-
સ્તન્વન્તો ભૂરિભસ્મપ્રવિતતમિહિકામાધુનાનાઃ
શવાનામ્ ।
કેશાનાકાશકોશે શશિગલિતશરાકારિણઃ
શાંકરાણા-
મસ્થીનાં ટાંકૃતેનારચિતખરગિરસ્તત્ર વાતા
વહન્તિ

જ્વલદનલચિતિપ્રવાહનિર્ય-
ત્પવનહતોષ્મવિશુષ્કપર્ણવૃક્ષા ।
જ્વલનપવનભાસ્કરાત્મજાનાં
રમણગૃહાનુકૃતિં બિભર્તિ સા ભૂઃ

દૃષ્ટં શ્મશાનં તદનન્તભીમ-
કરઙ્કકંકાલઘનામગન્ધિ ।
માદ્યચ્છિવાવાયસકઙ્કગૃધ્ર-
પિશાચવેતાલવિરાવરૌદ્રમ્

આનીતનાનાશવબન્ધુસાર્થ-
સંરોદનાહ્રાદિદિગન્તકુઞ્જમ્ ।
ખગાવકૃષ્ટાર્દ્રશિરાન્ત્રતન્ત્રી-
નિબદ્ધદગ્ધદ્રુમખણ્ડજાલમ્

ક્વચિચ્ચિતિક્ષોભકૃતપ્રકાશં
ક્વચિન્મહાકેશકૃતાબ્દવૃન્દમ્ ।
ક્વચિચ્ચ રક્તાક્તધરાવિતાનં
નક્તં સ્તનત્ત્વભ્રમિવાસ્તશૈલમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવા૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અવિ૦ વિપ૦ પથિકવિરહવૃત્તવર્ણનં નામૈકોનવિંશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ