યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.118

સહચરસહચર્યઃ ક્રમેણોચુઃ ।
નિર્ગુણસ્ય બકસ્યાસ્ય ગુણ એકોઽસ્તિ દૃશ્યતામ્ ।
યત્પ્રાવૃષં સ્મારયતિ પ્રાવૃટ્ પ્રાવૃડિતિ બ્રુવન્

બક હંસ ઇવાભાસિ સરઃસ્થો મદ્ગુસૌહૃદમ્ ।
નૃશંસત્વં ચ વાણીં ચ ત્યક્ત્વા હંસો ભવ સ્ફુટમ્

ગમ્ભીરં વારિગર્ભં પ્રસૃતજલચરં યે પ્રવિશ્ય પ્રવિશ્ય
પ્રાઙ્મતત્સ્યાન્પ્રોતચઞ્ચવશ્ચતુરતર પરં જગ્ધવન્તો વિદગ્ધાઃ
તે કેનાપ્યદ્ય દિષ્ટ્યા મૃતતિમિગમિતાઃ કાલયુક્તે મહિમ્ના
નાક્રામન્તિ ક્રમસ્થાઃ સુહરમપિ પુરઃ પઙ્ગવો મદ્ગવોઽમી

એવં વિહન્યતે લોકઃ સ્વાર્થેનેતિ પ્રદર્શયન્ ।
મદ્ગુર્મદ્ગુરુતાં યાત ઇત્યેવં સ્તૌતિ દુર્જનઃ

ઉત્કન્ધરો વિતતનિર્મલચારુપક્ષો
હંસોઽયમત્ર નભસીતિ જનૈઃ પ્રતીતઃ ।
ગૃહ્ણાતિ પલ્વલજલાચ્છફરીં યદાસૌ
જ્ઞાતસ્તદા ખલુ બકોઽયમિતીહ લોકૈઃ

અતિબહુકાલવિલોલાનવલોક્ય બકાંસ્તપોદમ્ભાન્ ।
અત્રૈવાતિમિરસ્થાંસ્તટવનિતા વિસ્મિતા ધૂર્તાન્

અત્ર જલે હિમહેલાઃ પશ્યૈતા અપહરન્તિ સિતપદ્માન્ ।
ઇચ્છસિ તા અનુગન્તું નાહં તે વલ્લભા વ્રજામીતિ

કુપિતાં તામનુનેતું યત્નપરઃ પાન્થ એષ પથિ કાન્તામ્ ।
અવલોકય નરનાયક કુસુમલતાકુહરકેલિતીરવને

ઇતિ હાવભાવવિલસિતવિવલનકોપાર્ધદૃષ્ટિહસિતાનિ ।
કુર્વાણા વરવનિતા કથયતિ તે દૃશ્યતાં રાજન્

બકમદ્ગુશરારૂણાં નિત્યમેકૌકસામપિ ।
સંકરોઽસ્તિ મિથો બુદ્ધેર્ન મૂર્ખવિદુષામિવ

ચઞ્ચવગ્રે ખઞ્જરીટસ્ય કીટઃ કિટિકિટાયતે ।
દૌર્ભાગ્યસ્ય પુરાણસ્ય પતાકેવોચ્છ્રિતોન્નતે

તારં તીરતરૌ સ રૌતિ તરલો યાવદ્બકઃ પ્રોલ્લસં-
સ્તાવત્પલ્વલગોષ્પદેઽમ્બુકલિલે યાવદ્બલાદ્દેહકમ્ ।
મજ્જન્ત્યા પ્રિયવક્ષસીવ નિપુણં ત્રાતં શફર્યા ભયા-
દ્ધૃદ્ભઙ્ગેનમહાપદીહ હિ મૃતેનાન્યદ્ભવેત્સૌખ્યદમ્

બકાજગરમદ્ગૂનાં હૃદિ યા પ્રાણિનાં ધૃતિઃ ।
અચર્વિતનિગીર્ણાનાં મન્યે નિદ્રોપમૈવ સા

આસન્નમદ્ગુબકગૃધ્રબિડાલસર્પ-
દૃષ્ટ્યા ભયં ભવતિ યત્સલિલાશયાનામ્ ।
તસ્યાગ્રતસ્તૃણમિવાશનિપાતભઙ્ગો
જાતિસ્મરેણ વિદુષોક્તમદઃ પુરા મે

ઇહ સરોવરતીરતરોસ્તલે કુસુમશાલિનિ મુગ્ધમૃગાન્પુરઃ ।
સમવલોકય લોકમલૌ બલા-ત્સમવકીર્ણનવોત્પલકેતકાન્

બર્હી પ્રોન્નતચિત્તત્વાત્તોયમિન્દ્રં પ્રયાચતે ।
સ પૂરયતિ તેનાસ્ય મહાત્મા નિખિલાં મહીમ્

મેઘાનનુસરન્ત્યેતે મયૂરાસ્તનપા ઇવ ।
મલિનો મલિનસ્યૈવ પુત્ર ઇત્યનુમીયતે

મૃગાનાલોક્ય પથિકશ્ચિન્તયન્દયિતેક્ષણે ।
પુરઃસ્થેષુ પદાર્થેષુ યન્ત્રપુત્રિકતાં ગતઃ

શિખી વાર્યપિ નાદત્તે ભૂમેર્ભુઙ્ક્તે બલાદહિમ્ ।
દૌરાત્મ્યં તન્ન જાને કિં સર્પસ્ય શિખિનોઽથવા

સજ્જનાશયનીકાશં ત્યક્ત્વા બર્હી મહત્સરઃ ।
પિબત્યમ્બ્વભ્રનિષ્ઠ્યૂતં મન્યે તન્નતિભીતિતઃ

લસત્કલાપજલદાઃ પશ્ય નૃત્યન્તિ બર્હિણઃ ।
ધુન્વાનાઃ પિચ્છકાન્તીન્દું પ્રાવૃષઃ પોતકા ઇવ

વરવને વનવાતવિસારિણાં ચપલચન્દ્રકચારુતરઙ્ગિણામ્ ।
ઇહ પયોનિધિરેવ કલાપિનાં વિસૃતમુક્તતયેવ વિલાસનઃ

ચર તૃણાનિ પિબામ્બુ વનાવનૌ કલય વિશ્રમણં કદલીવને ।
ચકિતચાતક પાવકદૂષિતા ન હિ સુખાય ભવત્યતિમાનિતા

નાયં મયૂર મકરાલયવારિપૂરપૂર્ણોદરો જલધરોઽમ્બરમારુરુક્ષુઃ ।
દાવાગ્નિદગ્ધવનપાદપકોટરાગ્ર ધૂમાવલીવલય ઉત્થિત એષ શૈલાત્

યેનાબ્દેન શરદ્વિધાવપિ શિખી સંતર્પિતો વારિભિ-
ર્નો વર્ષાસ્વપિ પૂરયેદ્યદિ સરસ્તદ્વાલલોકોચિતમ્ ।
આરબ્ધં સમવેક્ષ્ય સજ્જનજનો હાસેન દુઃસ્થો ભવે-
દ્બર્હીત્યાત્મતૃષૈવ નેતુમખિલં કાલં સમભ્યુદ્યતઃ

સ્ફટિકવિમલં પીત્વા તોયં ઘનોદરનિર્ગતં
પિબતિ ન પુનર્માર્ગે ક્ષુભ્યંસ્તૃષાપિ શિખી જલમ્ ।
સ્ફુરતિ ચ ઘનં સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા ન ચાપિ વિપદ્યતે
ગુણવતિ જને બદ્ધાશાનાં શ્રમોઽપિ સુખાવહઃ

ઇહાતિવાહયન્ત્યેતે માર્ગદૌસ્થ્યં ઘનાગમે ।
કથાભિઃ પથિકાઃ પ્રાયો વિમૂઢા જીવિતં યથા

પશ્યાત્ર નાથ સરસઃ કમલોત્પલકુમુદબિસમૃણાલાનામ્ ।
કહ્લારપત્રપયસા ભારાનાદાય બાલિકાશ્ચલિતાઃ

કિમિદં નયથેતિ તતઃ પૃષ્ટાભિસ્તાભિરુક્તમેતસ્ય ।
વ્યસનજ્વરતપ્તાયાઃ પથિક વયં બાલસખ્ય ઇતિ

અથ રાગરક્તહૃદયાઃ સ્તનભરવિતતા વિલાસલલિતાઙ્ગ્યઃ ।
પથિકાનાં સ્મરણપથં ભૂયોઽપ્યનયન્પ્રિયાઃ સ્વગેહસ્થાઃ

સા નૂનં મમ કાન્તા દૃષ્ટ્વા સુસ્નિગ્ધઘનતમઃશ્યામમ્ ।
ગગન ચ શૂન્યગહનં પ્રલપતિ ભુવિ પતતિ વિસ્ખલતિ

ભૃઙ્ગાવલીકુવલયાવલિતાબ્જપાત્ર-સંપ્રેર્યમાણનલિનીમધુપાનમત્તઃ ।
હા વાતિ તીરતરુપલ્લવલાસ્યલબ્ધ-
સંમુગ્ધશબ્દગણગીતગુણો નભસ્વાન્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહા૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અવિ૦ વિ૦ હરિણમયૂરબકમુગ્ધાદિવર્ણનં નામાષ્ટાદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ