યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.117

સહચરા ઊચુઃ ।
પશ્યાદ્રિસાનાવિવ બિમ્બિતં સ્વં પુરઃસરો મારપુરઃસરો યઃ ।
કહ્લારપદ્મોત્પલજાલનાલ-લલદ્વિચિત્રારવપક્ષિવીતમ્

વિકાસિતોદ્દણ્ડસહસ્રપત્ર-કોશસ્થલસ્થોદ્ધુરરાજહંસમ્ ।
પીઠદ્વિરેફદ્વિજલોકજુષ્ટં ભુવીવ ગેહં કમલાસનસ્ય

આકીર્ણસીકરકરાલદિગન્તરાલે ફુલ્લોત્પલાબ્જપટલોદરરેણુગૌરમ્ ।
આમોદમત્તમધુપદ્વિજગીતિગીતં યાતં વિતાનકમિવામ્બરગં વહન્તમ્

ક્વચિત્તરત્તારતરઙ્ગભઙ્ગં ક્વચિદ્વિષદ્ભૂરિવિરાવિભૃઙ્ગમ્ ।
ક્વચિદ્ગભીરામલવારિસુપ્તં ક્વચિત્સરોજોજ્જ્વલપુષ્પગુપ્તમ્

કણાણુમુક્તાજલતાપટાલં તીરેષુ સિંહે સુલતાસુટાલમ્ ।
તરઙ્ગનિર્ધૂતશિલોગ્રકચ્છં મહીતલાકાશમનન્તકચ્છમ્

તડિત્પ્રકાશોદરમસ્યમેઘ-નુન્નાલજાતોત્થરજઃપ્રભાભિઃ ।
પૃષદ્ભરધ્વાન્તમયૈકદેશં સંધ્યામ્બરાભોગમિવાપ્રકાશમ્

વાતાવકીર્ણશરદમ્બુદખણ્ડખણ્ડં વ્યોમેવ કેવલસમીરણમાવૃતાઙ્ગમ્ ।
હસૈર્લસદ્વિસલતાકવલાલસાંસૈઃ કાલેન સંચયકૃતૈરિવ ચન્દ્રબિમ્બૈઃ

આમોદમન્દમકરન્દકરાલવાત-વ્યાધૂતપઙ્કપુટપાટનપાટવેન ।
ઉદ્યન્મહાપટપટા વયતીવ લેખા ક્ષુભ્યત્ખગાશ્રિતલતોજ્ઝિતપુષ્પવર્ષમ્

વેલ્લન્મહાકમલપલ્લવતાલવૃન્ત-સંવીજિતં વલિતચામરચારુફેનમ્ ।
રાજાયમાનમલિકોકિલગીતગીતં સહૃત્તપઙ્કજલતાલલિતાઙ્ગનૌઘમ્

ભૃઙ્ગાગ્રભાજનમનોહરહારિગીતં રાજીવરેણુરણકીર્ણપિશઙ્ગતોયમ્ ।
ડિણ્ડીરપિણ્ડપરિપાણ્ડુરપુણ્ડરીક-ખણ્ડોપમણ્ડિતતટોપવનાવતંસમ્

વિવિક્તહૃદયામ્ભોજં હૃદયાહ્લાદનં પરમ્ ।
રસવત્સ્વાદુ ભાતીદં સરઃ સત્સંગમોપમમ્

બિમ્બિતેન મરુવ્યોમ્ના ભાતીદં સૌમ્ય નિર્મલમ્ ।
શાસ્ત્રાર્થપરિણામેન મહતામિવ માનસમ્

કિંચિલ્લક્ષ્યમપશ્યામં પૃષત્પરુષમારુતમ્ ।
હિમાભ્રમિવ ભાતીદં સરઃ સરસસારસમ્

યથેદં બ્રહ્મણો દૃશ્યમવિકારાદિ નેતરત્ ।
યથામ્ભસિ તરઙ્ગાદિ રાજન્પૃથગિવ સ્થિતમ્

આત્મનૈવોહ્યમાનાનાં ચક્રાવર્તવિધાયિનામ્ ।
જડાશયાનાં વિષમા હા કલ્લોલપરમ્પરા

કૂપવાપીસરોબ્ધીનાં દૃશ્યતે યાદૃગન્તરમ્ ।
નારીપુરુષતોયાનાં વિજ્ઞેયં તાદૃગન્તરમ્

જન્તોરિવાસ્ય મનસો જલજાતિબન્ધ-
જીર્ણસ્ય જર્જરદશાલહરીભ્રમેણ ।
આવર્તવૃત્તિવલિતાન્યતિસંતતાનિ
કો નામ સંકલયિતું કમલાનિ શક્તઃ

ચિત્રં વિજૃમ્ભિતમહો જડસંગમસ્ય
પદ્મોપિ યન્નિજગુણાનગુણાનિવૈષઃ ।
અન્તઃ પ્રગોપયતિ કણ્ઠતલે નિવેશ્ય
સર્વસ્ય દર્શયતિ દુર્ભગકણ્ટકૌઘમ્

સચ્છિદ્રૈરદૃઢૈઃ સૂક્ષ્મૈર્ગોપિતૈર્જાડ્યસંયુતૈઃ ।
અનલ્પૈરપિ નિઃસારૈઃ પદ્મસ્યેવ ગુણૈરલમ્

મહતાં કુલપદ્માનાં ગુણસૌન્દર્યશાલિનામ્ ।
પ્રભાવં નાસ્તિ સંખ્યાતું વાસુકેરપિ શક્તતા

હરિવક્ષોગતા લક્ષ્મીરપિ શોભાર્થમેવ યત્ ।
બિભર્તિ કમલં હસ્તે કાન્યાશંસાધિકા ભવેત્

સિતાસિતાભ્યાં રૂપાભ્યાં કમલોત્પલખણ્ડયોઃ ।
વૈસાદૃશ્યં ભવેત્કિંતુ સમા જડજડૈતયોઃ

સામ્યં ન ફુલ્લવિપિનેન સરઃસુ યાતિ
વ્યોમ્ના ન તારકયુતેન ન ચેન્દુવૃન્દૈઃ ।
નૃત્યદ્વધૂવિહસિતાનનશોભયૈતિ
ફુલ્લસ્ય પઙ્કજવનસ્ય નવોદિતા શ્રીઃ

યેષાં પુષ્પલતાસ્વાદૈરનન્યમનસાં ગતમ્ ।
ભૃઙ્ગાણામાયુરાયામિ ત એવ સુભગોત્તમાઃ

ચૂતચારુચમત્કારં ચઞ્ચરીકાશ્ચરન્તિ યે ।
ત એવ સચમત્કારા ઇતરે જાતિપૂરણમ્

મત્તા મધુમદામોદૈઃ પુષ્કરેષુ રણન્તિ યે ।
તુષ્ટાનામિતરસ્વાદૈર્ભ્રમરાણાં હસન્તિ તે

યેનોષિતં વિરુતમુલ્લસિતં પ્રસુપ્તં
પદ્મોદરેષુ શશિકોટરકોમલેષુ ।
ભૃઙ્ગઃ સ એષ શિશિરે વિરસેષુ ભાવં
કષ્ટં કરિષ્યતિ કથં તરુપુષ્પકેષુ

અફુલ્લમલ્લિકોદ્દામમુકુલોપરિ ષટ્પદઃ ।
દૃશ્યતે કાલરુદ્રેણ શૂલે પ્રોત ઇવાન્ધકઃ

આસ્વાદયન્વિવિધપુષ્પમધૂનિ ભૃઙ્ગ
નિત્યં ભ્રમન્સકલશૈલલતાગૃહેષુ ।
નાદ્યાપિ તુષ્યસિ કિમઙ્ગ દુરાશયોઽસિ
મન્યે ન સારમુપગચ્છસિ વા વનેભ્યઃ

કમલકુલકવલકોવિદ ગચ્છ સરો મધુપ મા રૂઢમ્ ।
બદરદરીષુ વિદીર્ણં દેહં કુરુ કણ્ટકક્રકચૈઃ

અતસીકુસુમે કુવલય-દલવલયે વિકસિતે ચ તાપિચ્છે ।
પરભાગમેહિ મધુના તાસુ વિસદૃશીવ પણ્ડિતઃ પુરુષઃ

પશ્યૈષા નાભિનલિનીકેસરૈઃ પાલિતા શ્રિયા ।
હંસમાલામલાવલ્લી સામગાયનકૂજિતા

દોલાકમલનીડસ્થાં દૃષ્ટ્વા ખે પ્રતિબિમ્બિતામ્ ।
હંસો હંસીમનુસરન્મણ્ડલે નેહ ચેતતિ

મા ભૂત્કસ્યચિદેવૈષા રાજન્વ્યસનિતા ભૃશમ્ ।
પશ્યૈતાં બિમ્બિતાં હંસો હંસીમનુસરન્મૃતઃ

હેલયા રાજહંસેન યત્કૃતં કલકૂજિતમ્ ।
ન તદ્વર્ષશતેનાપિ જાનાત્યાશિક્ષિતું બકઃ

સમાનેષ્વાકરાકારજાતિચેષ્ટાશનાદિષુ ।
હંસસ્ય રાજહંસસ્ય દૂરમત્યન્તમન્તરમ્

શુક્લપક્ષસ્થિતો વ્યોમ્નિ કુમુદાકરભાસકઃ ।
આહ્લાદયતિ ચેતાંસિ હંસશ્ચન્દ્ર ઇવોત્થિતઃ

ઉન્નાલનલિનીનાલકદલીસ્તમ્ભસંકુલે ।
વને વિહરતાં લક્ષ્મીં હંસાનામેતિ કઃ ખગઃ

તરઙ્ગવલયા લોલસીકરોત્કરહારિણી ।
કુમુદોત્પલકહ્લારપુષ્પસંભારસુન્દરી

ભૃઙ્ગલોલાલકલતા રણત્સારસનૂપુરા ।
વર્તુલાવર્તનાભીકા ચલદ્વીચિવિલોચના

પ્રતીક્ષમાણા દયિતં રસપૂરકરં ધરમ્ ।
નારીવ સરસી ચારુહંસકાભ્યાં વિરાજતે

હે હંસ મદ્ગુબકકાકશરારુસારે
મા ત્વં સરસ્યવિરતં કુરુ વાસમેકઃ ।
આપદ્યપીહ સમશીલવયોવચોભિઃ
શ્રેયઃફલા ભવતિ સંગતિરાત્મવર્ગૈઃ

પાદાક્રાન્તમહેભમસ્તકતટઃ પદ્માકરૈકાલયઃ
કહ્લારોત્પલકુન્દચમ્પકલતાસંભોગસૌભાગ્યવાન્ ।
ભૃઙ્ગોઽપ્યેષ વિધેર્વશેન શિશિરે લોષ્ટં તૃણં સ્વાદયન્
શીતે શુષ્કબકત્યહો નુ વિપદા દૈન્યે મનો દીયતે

પુત્રસ્યેહ દલોદરે દ્યુતિ તરત્તારં ચિરં સંસ્મૃતં
હંસસ્યાંસવિનુન્નનાલગહને સંચારિણા ભો મયા ।
શુક્લાસારમિવાબ્જિની વિકિરતિ સ્વં વારિબિન્દૂત્કરં
મધ્યાહ્ને શિશિરં વિકાસિ સહસા મૂર્ધ્નિ સ્ફુટં દૃશ્યતામ્

વ્યોમ્નીન્દોરિવસૌમ્યવારિણિચિરં નિઃશબ્દકં સર્પતો
હંસસ્યાંસહતાબ્જનાલવલનાનિષ્કમ્પટઙ્કક્ષતૈઃ ।
ગઙ્ગાવારિવદત્ર પુષ્કરપુટાદ્બ્રાહ્માદિવાસ્યોપરિ
ભ્રષ્ટા યે જલબિન્દવો જલચરા હૃષ્ટાઃ પિબન્ત્યાશુ તાન્
ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામા૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અવિદ્યો૦ વિપ૦ પદ્મભ્રમરહંસવર્ણનં નામ સપ્તદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥ ૧૧