યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.111

એકાદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇતિ કલ્પાન્તસદૃશે યત્તે સમરસંભ્રમે ।
પતન્તીષૂત્પતન્તીષુ સેનાસુ સમરેજિરે

તૂર્યભેરીમહાશઙ્ખખઙ્ગેષુ ખે નદત્સુ ચ ।
ધનુર્ધ્વનિષુ વીરાણાં તારક્રેંકારકારિષુ

અન્યોન્યકઠિનાસ્ફોટવિકટે ભટપેટકે ।
કવત્કટકટાટોપે કટુકુટ્ટિતકઙ્કટે

કિંચિત્પ્રભજ્યમાનાસુ વિશત્કશ્માસુ સંગરે ।
વિપશ્ચિત્પક્ષસેનાસુ લૂયમાનલતાસ્વિવ

ઉદભૂત્પૂરયન્નાશા નૃપનિર્યાણદુન્દુભિઃ ।
ચતુર્ધાશનિસંપૂર્ણકલ્પાભ્રરવમાંસલઃ

સ્ફુટતાં કુલશૈલાનાં તુલ્યકાલમિવોત્કટઃ ।
સ્ફુટચ્ચટચટાસ્ફોટૈર્જડિતાખિલદિક્તટઃ

લોકપાલૈરિવાકારૈર્નારાયણભુજૈરિવ ।
સ ચતુર્ભિશ્ચતુર્દિક્કં નિર્જગામ મહીપતિઃ

ચતુરઙ્ગેણ મહતા સૈન્યેન પરિવારિતઃ ।
અટ્ટાલવલયાત્કૃચ્છ્રાન્નિર્ગત્ય નગરાદ્બહિઃ

દદર્શાત્મબલં રિક્તં બલવદ્રિપુમણ્ડલમ્ ।
ગર્જન્તં ચ લયાકૃત્યા ભીમં યુદ્ધોદ્ધતાર્ણવમ્

શરસીકરનીરન્ધ્રં મકરવ્યૂહસંકુલમ્ ।
વારણવ્યૂહવલિતં તરઙ્ગવ્યૂહવિસ્તૃતમ્

ચક્રાવર્તવહદ્વ્યૂહકલ્લોલકલિતાન્તરમ્ ।
ચલદ્રથશતાવર્તં પતાકાલહરીગણમ્

પ્રસ્ફુરચ્છત્રફેનાઢ્યં હયહેષિતફીત્કૃતમ્ ।
સમુલ્લસદ્ધેતિજલં કચદ્ધારાકરં પરમ્

તરત્તરલમાતઙ્ગતુરઙ્ગૌઘતરઙ્ગકમ્ ।
હેત્યમ્ભસિ કચત્પાપમુદ્યદ્ગુલુગુલોદરમ્

દરીદલનસંક્ષુબ્ધમરુજ્જનિતઘુંઘુમમ્ ।
નતોન્નતકૃતાદ્રીન્દ્રમહાસ્પન્દશરીરકમ્

મજ્જન્માતઙ્ગતુરગહેલાહતમહીધરમ્ ।
અપારવિચરત્પૂરકલ્લોલાલમહાજલમ્

અકાલકલ્પાન્તદશાસમુત્થાનઘનાકૃતિમ્ ।
આક્રાન્તરોદસીરન્ધ્રરુધિરૈકમહાર્ણવમ્

કચદાયુધખણ્ડૌઘડીનરત્નાવૃતોદરમ્ ।
ચલદ્વ્યૂહચલટ્યસ્તયન્ત્રાશ્મક્ષેપણાશ્મકમ્

રત્નસીકરનીહારસંધ્યાભ્રપટલાનતમ્ ।
ક્વચિત્પાંસુપયોવાહપીતહેતિપયોધરમ્

તમાલોક્ય રણામ્ભોધિમગસ્ત્યોઽસ્ય ભવામ્યહમ્ ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા સ પાતું તં રણાર્ણવમ્

અસ્ત્રં સસ્માર વાયવ્યં ચતુર્દિક્કં ચ સંદધે ।
ધનુષિ શિખરાધારે ત્રિપુરાન્ત ઇવોદ્યતઃ

આત્મીયદેશસૈન્યાનાં શ્રેયોર્થં શાન્તયેઽનલમ્ ।
નમસ્કૃત્યાથ જપ્ત્વાશુ સ તત્તત્યાજ દારુણમ્

યથા તથૈવ તત્યાજ તસ્ય સાહાયકાય સઃ ।
પર્જન્યાસ્ત્રં મહાસ્ત્રૈશં દ્વિષદાતપશાન્તયે

તસ્માદસ્ત્રજુષો ઘોરાદ્ધનુષઃ પરિનિર્ગતાઃ ।
અષ્ટમૂર્તેશ્ચતુર્દિક્કમાશાકુહરપૂરકાઃ

નિર્યયુર્બાણસરિતસ્ત્રિશૂલસરિતસ્તથા ।
શક્તીનામુગ્રસરિતો ભુશુણ્ડીસરિતસ્તથા

મુદ્ગરાણાં ચ સરિતઃ પ્રાસાનાં સરિતો રયાત્ ।
ચક્રાણાં ચૈવ સરિતઃ પરશ્વધનદીરયાઃ

તોમરાણાં ચ સરિતો ભિન્દિપાલમહાપગાઃ ।
પાષાણાનાં ચ સરિતો વાતાઃ કલ્પાન્તશંસિનઃ

અશનીનાં ચ સરિતો વિદ્યુતાં સરિતસ્તથા ।
જલધારાસરિત્પૂરાઃ ખઙ્ગવર્ષસમન્વિતાઃ

સનારાચા મહાવર્ષહર્ષલોત્પાતપીવરાઃ ।
નાગાશ્ચ યુગપર્યન્તસ્ફુટિતાદ્રીન્દ્રજા ઇવ

તેનાસ્ત્રવર્ષવેગેન ધુતઃ સોઽરિબલાર્ણવઃ ।
ઝટિત્યેવ ન કાલેન પાંસુરાશિરિવાભિતઃ

સલિલાશનિશસ્ત્રાણામાસારૈશ્ચણ્ડમારુતૈઃ ।
સરાંસીવ વિસેતૂનિ સૈન્યાનિ પરિદુદ્રુવુઃ

ચતુરઙ્ગશ્ચતુર્દિક્કં બલૌઘઃ સ પરાઙ્મુખઃ ।
યયૌ પ્રાવૃઙ્ગિરિણદીમહાવાહ ઇવ દ્રુતઃ

વહત્સ્વિન્નબૃહચ્છિન્નપતાકાકેતુપાદપઃ ।
મરીચિપુષ્પશબલવિલોલાસિલતાવનઃ

વિલુઠત્પુષ્ટપાષાણપૃષદ્રક્તદ્રવાવચઃ ।
ઘોરૈર્ઘુરઘુરારાવૈરલં હૃદયભઙ્ગદઃ

ઉહ્યમાનવૃહદ્દન્તિદન્તદ્રુમવિઘટ્ટનૈઃ ।
સ્ફૂર્જચ્ચટચટારાવતર્જિતોદ્ગર્જિતામ્બુદઃ

હેતિવૃત્તોગ્રસંઘટ્ટપુષ્પજાતઝણજ્ઝણઃ ।
તરત્તરલસારાવતુરઙ્ગમતરઙ્ગકઃ

રથાદિભટચક્રૌઘશિલાક્રેંકારપીવરઃ ।
પદાતિરથહસ્ત્યશ્વશિલાસંઘટ્ટસંકટઃ

કટુચંકારચીત્કારક્રેંકારપરિપીવરઃ ।
મૃતા મૃતા વયમિતિ ઘનકોલાહલાકુલઃ

સેનાવારિમહાવર્તચલદ્ગુલુગુલારવઃ ।
રક્તસીકરનીહારસંધ્યામ્બુદવિતાનકઃ

હેતિવીચિવટાચ્છિન્નવારિવામનવારિદઃ ।
વર્ષપઙ્કિલભૂપીઠતટખણ્ડનમણ્ડિતઃ

કુન્તશૂલગદાપ્રાસવહત્તાલતલાદ્ભુતઃ ।
સાક્રન્દભીરુજનતાપ્રતપન્મૃગપોતકઃ

મૃતહસ્ત્યશ્વયોધૌઘજીર્ણપર્ણનિરન્તરઃ ।
પિષ્ટદેહવસામાંસપઙ્કસંજાતકર્દમઃ

ચૂર્ણીકૃતખુરાપિષ્ટમહાસ્થિઘનસૈકતઃ ।
ઉહ્યમાનશિલાપૂરકાષ્ઠકોટિકટઙ્કટઃ

ઉદ્ગર્જત્પ્રલયામ્ભોદૈર્વહત્પ્રલયવાયુભિઃ ।
પ્રપતત્પ્રલયાસારૈઃ પ્રલયાશનિસંકટૈઃ

પઙ્કિલાખિલભૂપીઠૈઃ સલિલોપપ્લુતસ્થલૈઃ ।
સિતશૈત્યવશાશ્યાનધારાકૃતખપઞ્જરૈઃ

સમગ્રનગરગ્રામગૃહજ્વલિતવહ્નિભિઃ ।
પ્રજાશ્વેભપદાતીનામાક્રન્દેનાપિ ઘર્ઘરૈઃ

રથામ્ભોધરનિર્હ્રાદૈર્દિવિ ભૂમૌ ઘનારવૈઃ ।
ચતુર્દિક્કં ઘનં તારક્રેંકારસ્ય ચતુષ્ટયૈઃ

વિદ્યુદ્વલયવિસ્તારકારિસંઘટ્ટઘર્ષણૈઃ ।
શરશક્તિગદાપ્રાસભિન્દિપાલાદિવર્ષણૈઃ

સર્વદિક્કમસંખ્યાનિ બલાનિ બલશાલિનામ્ ।
ભૂભૃતાં વિદ્રવન્ત્યાશુ વિનેશુર્મશકૌઘવત્

ઉદ્દામપાવકવનોપમહેતિસાર્થ-
મેઘાનલાકુલજનાશનિવર્ષપાતૈઃ ।
આસન્બલાનિ ચપલાબ્ધિજલાબલાનિ
પર્યાકુલાનિ વડવાગ્નિમિવાવિશન્તિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મી૦ દે૦ મો૦ નિર્વા૦ ઉ૦ વિ૦ ચતુર્દિગ્ગતબલદ્રવણં નામૈકાદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ