યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.110-2

દશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
તતઃ સમુદિતે સૂર્યે વિતમસ્યમ્બરે સ્થિતે ।
સમુદ્ગકાદિવ જગન્મણૌ તસ્મિન્વિનિર્ગતે

વિકસત્યરુણોપાન્તે ચક્ષુષીવામ્બુજાકરે ।
આચારેષ્વિવ લોકેષુ પ્રસૃતેષ્વર્કરશ્મિષુ

દંપતી તૌ સમુત્થાય કૃતસંધ્યાક્રમૌ સ્થિતૌ ।
પત્રાસને મૃદુસ્નિગ્ધે કાન્તૌ કાઞ્ચનકન્દરે

અથોત્થાયાત્ર ચૂડાલા રત્નકુમ્ભં પુરઃસ્થિતમ્ ।
કાન્તા સંકલ્પયામાસ પૂર્ણં સપ્તાબ્ધિવારિભિઃ

તેન મઙ્ગલકુમ્ભેન તં પૂર્વાભિમુખં સ્થિતમ્ ।
ભાર્યા ભર્તારમેકાન્તે સ્વરાજ્યેઽભિષિષેચ સા

સંકલ્પોપગતે હૈમે સ્વભિષિક્તં સ્વવિષ્ટરે ।
સ્થિતં પ્રોવાચ તન્વી સા ચૂડાલા દેવરૂપિણી

કેવલ મૌનમુત્સૃજ્ય તેજઃ શાન્તમિદં પ્રભો ।
અષ્ટાનાં લોકપાલાનાં તેજસ્ત્વં ભર્તુમર્હસિ

ચૂડાલયેતિ સંપ્રોક્તો વને રાજા શિખિધ્વજઃ ।
વદન્નેવં કરોમીતિ મહારાજત્વમાયયૌ

અથ પ્રતીહારપદે તિષ્ઠન્તીમાહ માનિનીમ્ ।
અદ્ય દેવીપદે રાજ્ઞીં ત્વાં કરોમ્યભિષેકિનીમ્

ઇત્યુક્ત્વા સરસિ સ્નાપ્ય મહાદેવીપદે તથા ।
અભિષિક્તાં નૃપઃ કૃત્વા સ તામાહ નિજાં પ્રિયામ્

પ્રિયે કમલપત્રાક્ષિ ક્ષણાત્સંકલ્પસંભવમ્ ।
મહાવિભવમુદ્દામં સૈન્યમાહર્તુમર્હસિ

ઇતિ કાન્તવચઃ શ્રુત્વા ચૂડાલા વરવર્ણિની ।
સૈન્યં સંકલ્પયામાસ પ્રાવૃડ્ઘનમિવોદ્ભટમ્

સૈન્યં દદૃશતુસ્તત્તૌ વાજિવારણસંકુલમ્ ।
પતાકાપૂરિતાકાશં નીરન્ધ્રીકૃતકાનનમ્

તૂર્યારવધ્વનચ્છૈલગુહાગહનકોટરમ્ ।
મૌલિરત્નમહોદ્દ્યોતવિચૂર્ણિતતમઃપટમ્

તત્ર ગન્ધદ્વિપવરે કૃતપાર્થિવમણ્ડલે ।
રક્ષિતે હૃષ્ટસામન્તૈરારૂઢૌ નૃપદંપતી

તતઃ શિખિધ્વજો રાજા મહિષ્યા સમમિષ્ટયા ।
પદાતિરથસંબાધં કર્ષન્નતિવૃલો બલમ્

ચચાલાચલચાલિન્યા સેનયા સ તતો વનાત્ ।
ભિન્દન્નિવ રસાશૈલં વાત્યયેવાશુ ભૌમયા

તસ્માન્મહેન્દ્રશૈલેન્દ્રાચ્ચલિતઃ સ મહીપતિઃ ।
પથિ પશ્યન્ગિરીન્દેશાન્નદીર્ગ્રામાન્સજઙ્ગલાન્

દર્શયન્સ્વપ્રિયાયાસ્તમાત્મવૃત્તાન્તસંચયમ્ ।
પ્રાગલ્પેનૈવ કાલેન સ્વાં પુરીં સ્વર્ગશોભનામ્

તત્ર તે તસ્ય સામન્તાસ્તદાગમનમાદૃતાઃ ।
વિવિદુર્જયશબ્દેન નિર્જગ્મુશ્ચોદિતાશયાઃ

એકતાં સંપ્રયાતેન તારતૂર્યનિનાદિના ।
બલદ્વયેન તેનાસૌ વિવેશ નગરં નૃપઃ

લાજપુષ્પાઞ્જલિવ્રાતૈરાવૃષ્ટઃ પૌરયોષિતામ્ ।
વણિઙ્માર્ગમસૌ પશ્યન્પરંપરમનુત્તમમ્

પતાકાધ્વજસંબાધં મુક્તાજાલમનોરમમ્ ।
નૃત્યગેયપરસ્ત્રીકં સ્વભૂમાવચલં સ્થિતમ્

પ્રવિશ્યાથ ગૃહં તૈસ્તૈઃ સંયુતં નૃપમઙ્ગલૈઃ ।
સમ્યક્સંમાનયામાસ પ્રણતં પ્રકૃતિવ્રજમ્

પુરોત્સવં ભૃશં કૃત્વા દિનસપ્તકમુત્તમમ્ ।
અકરોદ્રાજકાર્યાણિ સ્વાનિ સ્વાન્તઃપુરે નૃપઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં કૃત્વા મહીતલે ।
સહચૂડાલયા રામ વિરતો દેહધારણાત્

દેહમુત્સૃજ્ય નિર્વાણમસ્નેહ ઇવ દીપકઃ ।
અપુનર્જન્મને રામ જગામેતિ મહામતિઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ સમદૃષ્ટિતયા તયા ।
રાજ્યં તયાઽઽરમય્યાપિ નિર્વાણં પદમાપ્તવાન્

વિગતભયવિષાદો માનમાત્સર્યમુક્તઃ
પ્રકૃતસહજકર્મા ભુક્તનીરાગબુદ્ધિઃ ।
ઇતિ સમસમદૃષ્ટિર્મૃત્યુમાર્યોઽથ જિત્વા
દશશિશિરસહસ્રાણ્યેકરાજ્યં ચકાર

ભુક્ત્વા ભોગાનનેકાન્ભુવિ સકલમહીપાલચૂડા-
મણિત્વે
સ્થિત્વા વૈ દીર્ઘકાલં પરમમૃતપદં પ્રાપ્તવાન્સત્ત્વશેષઃ ।
એવં રામાગતં ત્વં પ્રકૃતમનુસરન્કાર્યજાતં વિશોક-
સ્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ સ્વયં વા પ્રસભમનુભવન્ભોગમોક્ષાદિ-
લક્ષ્મીઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ ચૂ૦ શિખિધ્વજનિર્વાણં નામ દશોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ