યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.11

એકાદશઃ સર્ગઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
શસ્ત્રાણિ દયિતાઙ્ગાનિ લગ્નાન્યઙ્ગે નિરમ્બરે ।
યો બુદ્ધ્યમાનઃ સુસમઃ સ પરસ્મિન્પદે સ્થિતઃ

તાવત્પુરુષયત્નેન ધૈર્યેણાભ્યાસમાહરેત્ ।
યાવત્સુષુપ્તતોદેતિ પદાર્થોદયનં પ્રતિ

યથા ભૂતાર્થતત્ત્વજ્ઞમાધયોઽગ્રગતા અપિ ।
ન મનાગપિ લિમ્પન્તિ પયાંસીવ સરોરુહમ્

શસ્ત્રાઙ્ગનાનભાંસ્યઙ્ગલગ્નાન્યલમસંવિદમ્ ।
અલગ્નાનીવ શાન્તાત્મા યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ

વિષં યથા સ્વાન્તરેવ દુર્ઘુણી ભવતિ સ્વયમ્ ।
ન ચ દુર્ઘુણતા નામ વિષાદન્યાસ્તિ કાચન

સ્વરૂપમજહત્ત્વેવં જીવતામધિતિષ્ઠતિ ।
તથાત્મા તત્પરિજ્ઞાનમાત્રૈકપ્રવિલાપિનીમ્

જીવો ભવતિ દુર્ઘૂણોઽમૃત્યાત્મૈવ યથા તથા ।
અત્યજન્તી નિજ રૂપં ચિજ્જડં રૂપમૃચ્છતિ

બ્રહ્મણ્યનન્યોઽપ્યન્યાભો દુર્ઘુણઃ ક્વચિદુત્થિતઃ ।
તત્સ્થઃ સ એવાસ ઇવાપ્યતત્સ્થ ઇવ સર્ગકઃ

વિષં વિષત્વમજહદ્યથા સ્વાન્તઃ કૃમિઃ ક્રમાત્ ।
ન જાયતે ન મ્રિયતે મ્રિયતેઽપિ ચ જાયતે

સ્વેનૈવ સંવિદર્થેન પદાર્થામગ્નરૂપિણા ।
તીર્યતે ગોષ્પદમિવ ન તુ દૈવાદ્ભવાર્ણવઃ

સર્વભાવાન્તરાવસ્થા સર્વભાવાતિશાયિની ।
અન્તઃશીતલતા યસ્મિંસ્તસ્મિન્કિમિવ હેલનમ્

જગત્પદાર્થસત્તાન્તઃ સામાન્યેનાશુ ભાવિતે ।
મનોહંકારબુદ્ધ્યાદિ કઃ કલઙ્કોઽમલાત્મનિ

યથા ઘટપટાદ્યર્થાન્પશ્યસ્યેવં શરીરકમ્ ।
તથાહન્ત્વમનોબુદ્ધિવેદનાદ્યપિ પશ્ય હે

જગત્પદાર્થસાર્થૌઘમનોબુદ્ધ્યાદિ સંસ્થિતમ્ ।
જ્ઞ એવાસંવિદંસ્તિષ્ઠ પરિનિષ્ઠિતનિષ્ઠયા

ન કેનચિત્કસ્યચિદેવ કશ્ચિદ્દોષો ન ચૈવેહ ગુણઃ કદાચિત્ ।
સુખેન દુઃખેન ભવાભવેન ન ચાસ્તિ ભોક્તા ન ચ કર્તૃતા ચ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણપ્રકરણે ઉત્તરાર્ધે વિદ્યાધરો૦ યથાભૂતાર્થવેદનં નામૈકાદશઃ સર્ગઃ