યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.107

સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અચેત્યચિન્મયં વિશ્વં વિષ્વગાભાતિ ચિન્નભઃ ।
અત્ર ચિચ્ચેતનં ચેદં ચેત્યમપ્યેવમાત્મકમ્

અતો જીવન્નપિ મૃત ઇવ સર્વોઽવતિષ્ઠતે ।
અસાવહં ચ ત્વં ચેતિ જીવન્તોઽપિ મૃતા ઇવ

કાષ્ઠમૌનમૃતા એવ વ્યવહારગતા અપિ ।
ખગમા એવ વા સર્વે ભાવાઃ સ્થાવરજઙ્ગમાઃ

આકાશકાચકચ્યાત્મ યદિદં કિંચિદાતતમ્ ।
ન કિંચિદેવ તદ્વિદ્ધિ કિંચિદ્વ્યોમ્નિ કુતો ભવેત્

કેશોણ્ડ્રકનદીવાહધૂમાલીમૌક્તિકાદિવત્ ।
યત્નં કચતિ તત્રાસ્તિ નાનુભૂતેઽપિ વસ્તુતા

તથૈવાસ્મિઞ્જગન્નામ્નિ ચિદ્વ્યોમ્નિ કચને ચિતે ।
અનુભૂતેઽપિ નિઃશૂન્યે કાસ્થાસ્થાભાવકશ્ચ કઃ

ચિદ્વાલકલ્પનાજાલે શૂન્યાત્મનિ નિરર્થકે ।
અવસ્તુભૂતે પૃથ્વ્યાદૌ ભ્રાન્તિમાત્રામ્બરોદયે

કિમાસ્થા બાલકા બ્રૂત મમેદમહમિત્યલમ્ ।
આ જ્ઞાતં રમતે બાલસંકલ્પે બાલ એવ ચ

પૃથ્વ્યાદ્યસદ્વિચારૈર્વા વ્યર્થં યાસ્યતિ જીવિતમ્ ।
કિંચિચ્ચ ન જ્ઞાસ્યતિ ભોરાકાશક્ષાલનોદ્યતઃ

સહકાર્યાદિપૂર્વાણાં કારણાનામભાવતઃ ।
યદાદાવેવ નોત્પન્નં તન્નામાદ્ય ભવેત્કુતઃ

અજાતેનાસતાર્થેન ખેન વ્યવહરન્તિ યે ।
મૂઢા મૃતમજાતં વા તનયં પાલયન્તિ તે

કુતઃ પૃથ્વ્યાદયઃ કેન કે નામ કથમુત્થિતાઃ ।
ચિદ્વ્યોમેત્થમિદં શાન્તં પ્રકચત્યાત્મનાત્મનિ

કાર્યકારણકાલાદિકલ્પનાકુલચેતસામ્ ।
એવં પૃથ્વ્યાદયઃ સન્તિ તૈર્બાલૈરલમસ્તુ નઃ

અપૃથ્વ્યાદિ જગન્નામ સપૃથ્વ્યાદિ ચ ખાત્મકમ્ ।
કચતીત્થં નભોરૂપં સ્વપ્નાદિષ્વિવ ચિન્મણિઃ

અઙ્ગં યદેતસ્ય ચિદમ્બરસ્ય
નિરાકૃતિ સ્વાનુભવાનુમાનમ્ ।
તદેતદાભાતિ મહીતલાદિ-
રૂપેણ વેદ્યેતિકૃતાભિધાનમ્

૦ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિ૦ ઉત્તરાર્ધે અવિદ્યાભાવપ્રતિપાદનં નામ સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ