યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.10

દશમઃ સર્ગઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
વિદ્ધિ ત્વં ચેતનાદેવ ચેતનેતરચેતનમ્ ।
જલેઽગ્નિરિવ ચિજ્જાડ્યે નાતો ભિન્ને મનાગપિ

તદ્વેદનાવેદનયોરભેદાત્સ્વસ્થમાસ્યતામ્ ।
નિર્યન્ત્રમેવ ચિત્રસ્થજ્ઞપ્તિવદ્વ્યોમમધ્યવત્

બ્રહ્મણ્યશેષશક્તિત્વાદચિત્ત્વં વિદ્યતે તથા ।
અક્ષુબ્ધે વિમલે તોયે ભાવિફેનલવો યથા

ન કારણં વિનોદેતિ જલાત્ફેનલવો યથા ।
ન કારણં વિનોદેતિ સર્ગાદિ બ્રહ્મણસ્તથા

ન ચ કારણમસ્ત્યત્ર સર્ગવૃત્તાવકારણે ।
નાતઃ સંજાયતે કિંચિજ્જગદાદિર્ન નશ્યતિ

અત્યન્તં કારણાભાવાન્ન કિંચિજ્જાયતે જગત્ ।
મરાવમ્બ્વિવ નાસ્ત્યેવ દૃષ્ટમપ્યગ્રતો જગત્

બ્રહ્માનન્તમજં શાન્તમતોઽસ્તીદં ન સર્ગધીઃ ।
કારણાભાવતસ્તેન બ્રહ્મૈવેદમખણ્ડિતમ્

અતઃ શિલોદરાભોઽસિ વ્યોમકોશોપમોપિ ચ ।
બ્રહ્મૈકઘનરૂપત્વાદજોઽનવયવોઽસિ ચ

જ્ઞોઽસિ કિંચિન્ન કિંચિદ્વા નિઃશઙ્કમલમાસ્યતામ્ ।
અચેતનાચિદાભાસે શામ્યતામાત્મનાત્મનિ

નિત્યાનન્દતયાઽજસ્ય કારણં નાસ્તિ કાર્યકૃત્ ।
સર્ગાદ્યસંભવે તસ્માદ્યદસ્તિ તદજં શિવમ્

અજો યેષાં તુ ચિદ્રૂપો નાસ્તિ મૌર્ખ્યવિલાસિનામ્ ।
સર્ગનાશે સમુત્પન્ને કિં તેષાં પ્ર વિચાર્યતે

યત્ર યત્ર પરં બ્રહ્મ તત્ર સન્તિ જગન્તિ હિ ।
જગચ્છબ્દાર્થરૂપેણ મુક્તાન્યેવંવિધાનિ ચ

તૃણે કાષ્ઠે જલે કુડ્યે સર્વત્રૈવ પરં સ્થિતમ્ ।
સર્વત્રૈવ ચ સર્ગૌઘઃ પરિપ્રોતઃ સ્થિતો મિથઃ

બ્રહ્મણઃ કઃ સ્વભાવોઽસાવિતિ વક્તું ન યુજ્યતે ।
અનન્તે પરમે તત્ત્વે સ્વત્વાસ્વત્વાત્યસંભવાત્

અભાવસવ્યપેક્ષસ્ય ભાવસ્યાસંભવાદપિ ।
પદં બધ્નન્તિ નાનન્તે સ્વભાવાદ્યા દુરુક્તયઃ

અસ્વત્વાભાવયોર્નિત્યેઽનન્તેઽત્યન્તમસંભવાત્ ।
સ્વત્વભાવેષુ સિદ્ધેષુ સ્વભાવોક્તિર્ન તિષ્ઠતિ

નાહન્ત્વં લભ્યતે સાધો બુદ્ધ્યાલોકે નિરીક્ષિતમ્ ।
અસદેવ કુતોઽપ્યેતદ્બાલયક્ષ ઇવોદિતમ્

મુક્તં ત્વહન્ત્વશબ્દાર્થૈર્લભ્યતે યચ્ચ તત્પરમ્ ।
યુક્તં ત્વહન્ત્વશબ્દાર્થૈઃ પ્રેક્ષ્યમાણં વિલીયતે

ભેદો જગદ્બ્રહ્મદૃશોરભેદઃ પર્યાયશબ્દાર્થવિલાસતુલ્યઃ ।
સંકલ્પમાત્રં કથિતો ન સત્યો યથાનયોર્વૈ કટકત્વહેમ્નોઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે ઉ૦ વિ૦ સ્વર્ગાપવર્ગપ્રતિપત્તિયોગોપદેશો નામ દશમઃ સર્ગઃ