યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.87

સપ્તાશીતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવં કલિતવાનન્તઃ પ્રશાન્તમનનૈષણઃ ।
શનૈરુચ્ચારયંસ્તારં પ્રણવં પ્રાપ્તભૂમિકઃ

માત્રાદિપાદભેદેન પ્રણવં સંસ્મરન્યતિઃ ।
અધ્યારોપાપવાદેન સ્વરૂપં શુદ્ધમવ્યયમ્

સબાહ્યાભ્યન્તરાન્ભાગાન્સ્થૂલાન્સૂક્ષ્મતરાનપિ ।
ત્રૈલોક્યસંભવાંસ્ત્યક્ત્વા સંકલ્પાકલ્પકલ્પિતાન્

તિષ્ઠન્નક્ષુભિતાકારશ્ચિન્તામણિરિવાત્મનિ ।
સંપૂર્ણ ઇવ શીતાંશુર્વિશ્રાન્ત ઇવ મન્દરઃ

કુમ્ભકારગૃહે ચક્રં સંરોધિત ઇવ ભ્રમાત્ ।
અમ્ભોધિરિવ સંપૂર્ણસ્તિમિતસ્ફારનિર્મલઃ

શાન્તતેજસ્તમઃપુઞ્જં વિગતાર્કેન્દુતારકમ્ ।
અધૂમાભ્રરજઃસ્વચ્છમનન્તં શરદીવ ખમ્

સહપ્રણવપર્યન્તદીર્ઘનિઃસ્વનતન્તુના ।
જહાવિન્દ્રિયતન્માત્રજાલં ગન્ધમિવાનિલઃ

તતો જહૌ તમોમાત્રં પ્રતિભાતમિવામ્બરે ।
ઉત્તિષ્ઠત્પ્રસ્ફુરદ્રૂપં પ્રાજ્ઞઃ કોપલવં યથા

પ્રતિભાતં તતસ્તેજો નિમેષાર્ધં વિચાર્ય સઃ ।
જહૌ બભૂવ ચ તદા ન તમો ન પ્રકાશકમ્

તામવસ્થામથાસાદ્ય મનસા તન્મનસ્તૃણમ્ ।
મનાગપિ પ્રસ્ફુરિતં નિમિષાર્ધાદશાતયત્

તતોઽઙ્ગ સંવિદં સ્વસ્થાં પ્રતિભાસમુપાગતામ્ ।
સદ્યો જાતશિશુજ્ઞાનસમાનકલનામલમ્

નિમેષાર્ધાર્ધભાગેન કાલેન કલનાં પ્રભુઃ ।
જહૌ ચિતશ્ચેત્યદશાં સ્પન્દશક્તિમિવાનિલઃ

પશ્યન્તીપદમાસાદ્ય સત્તામાત્રાત્મકે તતઃ ।
પ્રસુપ્તપદમાલમ્બ્ય તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ

તતઃ સુષુપ્તસંસ્થાનં સ્થિત્વા સ્થિત્વા વિભુર્મનાક્ ।
સુષુપ્તે સ્થૈર્યમાસાદ્ય તુર્યરૂપમુપાયયૌ

નિરાનન્દોઽપિ સાનન્દઃ સચ્ચાસચ્ચાપિ તત્ર સઃ ।
આસીન્ન કિંચિત્કિંચિત્તત્પ્રકાશસ્તિમિરં યથા

અચિન્મયં ચિન્મયં ચ નેતિ નેતિ યદુચ્યતે ।
તતસ્તત્સંબભૂવાસૌ યદ્ગિરામપ્યગોચરઃ

તદસૌ સુસમં સ્ફારં પદં પરમપાવનમ્ ।
સર્વભાવાન્તરગતમભૂત્સર્વવિવર્જિતમ્

યચ્છૂન્યવાદિનાં શૂન્યં બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદાં વરમ્ ।
વિજ્ઞાનમાત્રં વિજ્ઞાનવિદાં યદમલં પદમ્

પુરુષઃ સાંખ્યદૃષ્ટીનામીશ્વરો યોગવાદિનામ્ ।
શિવઃ શશિકલાઙ્કાનાં કાલઃ કાલૈકવાદિનામ્

આત્માત્મનસ્તદ્વિદુષાં નૈરાત્મ્યં તાદૃશાત્મનામ્ ।
મધ્યં માધ્યમિકાનાં ચ સર્વં સુસમચેતસામ્

યત્સર્વશાસ્ત્રસિદ્ધાન્તો યત્સર્વહૃદયાનુગમ્ ।
યત્સર્વં સર્વગં સાર્વં યત્તત્તત્સદસૌ સ્થિતઃ

યદનુત્તમનિઃસ્પન્દં દીપ્યતે તેજસામપિ ।
સ્વાનુભૂત્યૈકમાત્રં યદ્યત્તત્તત્સદસૌ સ્થિતઃ

યદેકં ચાપ્યનેકં ચ સાઞ્જનં ચ નિરઞ્જનમ્ ।
યત્સર્વં ચાપ્યસર્વં ચ યત્તત્તત્સદસૌ સ્થિતઃ

અજમજરમનાદ્યનેકમેકં
પદમમલં સકલં ચ નિષ્કલં ચ ।
સ્થિત ઇતિ સ તદા નભઃસ્વરૂપા-
દપિ વિમલસ્થિતિરીશ્વરઃ ક્ષણેન

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે વીતહવ્યનિર્વાણો નામ સપ્તાશીતિતમઃ સર્ગઃ