યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.81

એકાશીતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવં વિચાર્ય બુદ્ધ્વાન્તઃ પુનરિત્થં વિચાર્યતે ।
તત્ત્વવિદ્ભિર્મહાબાહો જ્ઞેય આત્મા મહાત્મભિઃ

આત્મૈવેદં જગદિતિ સત્યં ચિત્તેન માર્જિતમ્ ।
ઉત્થિતં સ્યાત્કુતશ્ચિત્તમહો ચિત્તમવસ્તુ યત્

અવિદ્યત્વાદચિત્તત્વાન્માયાત્વાચ્ચાસદેવ હિ ।
ધ્રુવં નાસ્ત્યેવ વા ચિત્તં ભ્રમાદન્યત્ખવૃક્ષવત્

સિદ્ધઃ સ્થાણુપરિસ્પન્દો નૌગતસ્ય યથા શિશોઃ ।
અબુદ્ધસ્ય ન બુદ્ધસ્ય તથા ચિત્તમસન્મયમ્

મૌર્ખ્યમોહભ્રમે શાન્તે ચિત્તં નોપલભામહે ।
ચક્રારોહભ્રમસ્યાન્તે પર્વતસ્પન્દનં યથા

એવં હિ ચિત્તં નાસ્ત્યેવ બ્રહ્મૈવાસ્તિ તથાત્મકમ્ ।
પદાર્થભાવનાશ્ચિત્તાત્તેનાસત્યા મયોજ્ઝિતાઃ

જાતોઽસ્મિ શાન્તસંદેહઃ સ્થિતોઽસ્મિ વિગતજ્વરઃ ।
તથા તિષ્ઠામિ તિષ્ઠામિ તથૈવ વિગતૈષણમ્

ચિત્તાભાવે પરિક્ષીણા બાલ્યતૃષ્ણાદયો ગુણાઃ ।
આલોકોપરમે ચિત્રા વર્ણાખ્યા ઇવ સંવિદઃ

મૃતં ચિત્તં ગતા તૃષ્ણા પ્રક્ષીણો મોહપઞ્જરઃ ।
નિરહંકારતા જાતા જાગ્રત્યસ્મિન્પ્રબુદ્ધવાન્

એકમેવ જગચ્છાન્તં નાનાત્વં ન સદિત્યપિ ।
કિમન્યદ્વિમૃશામ્યન્તઃ કથયૈવાલમેતયા

નિરાભાસમનાદ્યન્તં પદં પાવનમાગતઃ ।
સૌમ્યઃ સર્વગતઃ સૂક્ષ્મઃ સ્થિત આત્માસ્મિ શાશ્વતઃ

યદસ્તિ યચ્ચ નાસ્તીહ ચિત્તાદ્યાત્માદ્યવસ્તુ ચ ।
તત્ખાદચ્છતરં શાન્તમનન્તાગ્રાહ્યમાતતમ્

ચિત્તં ભવતુ મા વાન્તર્મ્રિયતાં સ્થિતિમેતુ વા ।
કો વિચારણયાર્થો મેં ચિરં સામ્યોદિતાત્મનઃ

વિચારાકારકો મૌર્ખ્યાદહમાસં મિતસ્થિતિઃ ।
વિચારેણામિતાકારઃ ક્વ નામાહં વિચારકઃ

મૃતેઽપિ મનસીયં મેં વિકલ્પશ્રીર્નિરર્થિકા ।
મનોવેતાલવૃત્ત્યર્થં કિમર્થમુપજાયતે

તામિમાં પ્રજહામ્યન્તઃ સંકલ્પકલનામિતિ ।
નિર્ણીયોમિતિ શાન્તાત્મા તિષ્ઠામ્યાત્મનિ મૌનવત્

અશ્નન્ગચ્છન્સ્વપંસ્તિષ્ઠન્નિતિ રાઘવ ચેતસા ।
સર્વત્ર પ્રજ્ઞયા તજ્જ્ઞઃ પ્રત્યહં પ્રવિચારયેત્

પ્રવિચાર્ય સ્વસંસ્થેન સ્વસ્થેન સ્વેન ચેતસા ।
તિષ્ઠન્તિ વિગતોદ્વેગં સન્તઃ પ્રકૃતકર્મસુ

વિગતમાનમદા મુદિતાશયાઃ
શરદુપોઢશશાંકસમત્વિષઃ ।
પ્રકૃતસંવ્યવહારવિહારિણ-
સ્ત્વિહ સુખં વિહરન્તિ મહાધિયઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે ચિત્તાસત્તાપ્રતિપાદનં
નામૈકાશીતિતમઃ સર્ગઃ