યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.79

એકોનાશીતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
યોગયુક્તસ્ય ચિત્તસ્ય શમ એવ નિરૂપિતઃ ।
સમ્યગ્જ્ઞાનમિદાનીં મે કથયાનુગ્રહાત્પ્રભો

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અનાદ્યન્તાવભાસાત્મા પરમાત્મેહ વિદ્યતે ।
ઇત્યેકો નિશ્ચયઃ સ્ફારઃ સમ્યગ્જ્ઞાનં વિદુર્બુધાઃ

ઇમા ઘટપટાકારાઃ પદાર્થશતપઙ્ક્તયઃ ।
આત્મૈવ નાન્યદસ્તીતિ નિશ્ચયઃ સમ્યગીક્ષણમ્

અસમ્યગ્વેદનાજ્જન્મ મોક્ષઃ સમ્યગવેક્ષણાત્ ।
અસમ્યગ્વેદનાદ્રજ્જુઃ સર્પો નો સમ્યગીક્ષણાત્

સંકલ્પાંશવિનિર્મુક્તા સંવિત્સંવેદ્યવર્જિતા ।
સંવિત્ત્યાભિસમાખ્યાતા મુક્તાવસ્તીહ નેતરત્

સા શુદ્ધરૂપા વિજ્ઞાતા પરમાત્મેતિ કથ્યતે ।
શુદ્ધા ત્વશુદ્ધરૂપાન્તરવિદ્યેત્યુચ્યતે બુધૈઃ

સંવિત્તિરેવ સંવેદ્યં નાનયોર્દ્વિત્વકલ્પના ।
ચિનોત્યાત્માનમાત્મૈવ રામૈવં નાન્યદસ્તિ હિ

યથાભૂતાત્મદર્શિત્વમેતાવદ્ભુવનત્રયે ।
યદાત્મૈવ જગત્સર્વમિતિ નિશ્ચિત્ય પૂર્ણતા

સર્વમાત્મૈવ કૌ દિષ્ટૌ ભાવાભાવૌ ક્વ ચ સ્થિતૌ ।
ક્વ બન્ધમોક્ષકલને કિમન્યદ્રામ શોચ્યતે

ન ચેત્યમન્યન્નો ચિત્તં બ્રહ્મૈવેદં વિજૃમ્ભતે ।
સર્વમેકં પરં વ્યોમ કો મોક્ષઃ કસ્ય બન્ધતા

બ્રહ્મેદં બૃંહિતાકારં વૃહદ્બૃહદવસ્થિતમ્ ।
જ્ઞાનાદસ્તમિતદ્વિત્વં ભવાત્મૈવ ત્વમાત્મના

સમ્યગાલોકિતે રૂપે કાષ્ઠપાષાણવાસસામ્ ।
મનાગપિ ન ભેદોઽસ્તિ ક્વાસિ સંકલ્પનોન્મુખઃ

આદાવન્તે ચ સંશાન્તં સ્વરૂપમવિનાશિ યત્ ।
વસ્તુ નામાત્મનશ્ચૈવ તન્મયો ભવ રાઘવ

પરં વ્યોમેદમખિલં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
સુખદુઃખક્રમઃ કુત્ર વિજ્વરો ભવ રાઘવ

દ્વૈતાદ્વેતસમુદ્ભૂતૈર્જરામરણવિભ્રમૈઃ ।
સ્ફુરત્યાત્મભિરાત્મૈવ ચિત્રૈરમ્બ્વિવ વીચિભિઃ

શુદ્ધમાત્માનમાલિઙ્ગ્ય નિત્યમન્તસ્થયા ધિયા ।
યઃ સ્થિતસ્તં ક આત્મેહં ભોગા બન્ધયિતું ક્ષમાઃ

કૃતસ્ફારવિચારસ્ય મનોભોગાદયોઽરયઃ ।
મનાગપિ ન ભિન્દન્તિ શૈલં મન્દાનિલા ઇવ

અવિચારિણમજ્ઞાનં મૂઢમાશાપરાયણમ્ ।
નિગિરન્તીહ દુઃખાનિ બકા મત્સ્યમિવાજલમ્

જગદાત્મૈવ સકલમવિદ્યા નાસ્તિ કુત્રચિત્ ।
ઇતિ દૃષ્ટિમવષ્ટભ્ય સમ્યગ્રૂપઃ સ્થિરો ભવ

નાનાત્વમસ્તિ કલનાસુ ન વસ્તુતોઽન્ત-
ર્નાનાવિધાસુ સરસીષુ જલાદિ નાન્યત્ ।
ઇત્યેકનિશ્ચયમયઃ પુરુષો વિમુક્ત
ઇત્યુચ્યતે સમવલોકિતસમ્યગર્થઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે સમ્યગ્જ્ઞાનલક્ષણનિરૂપણં નામૈકોનાશીતિતમઃ સર્ગઃ