યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.76

ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
બ્રહ્મણઃ સમુપાયાન્તિ જગન્તીમાનિ રાઘવ ।
સ્થૈર્યં યાન્ત્યવિવેકેન શામ્યન્ત્યેવ વિવેકતઃ

જગજ્જાલજલાવર્તવૃત્તયો બ્રહ્મવારિધૌ ।
સંખ્યાતું કેન શક્યન્તે ભાસાં ચ ત્રસરેણવઃ

અસમ્યક્પ્રેક્ષણં વિદ્ધિ કારણં જગતઃ સ્થિતૌ ।
સંસારશાન્તયે કાન્ત કારણં સમ્યગીક્ષણમ્

અયં હિ પરદુષ્પારો ઘોરઃ સંસારસાગરઃ ।
વિના યુક્તિપ્રયત્નાભ્યામસ્માદ્રામ ન તીર્યતે

યસ્યાયં સાગરઃ પૂર્ણો મોહામ્બુભરપૂરિતઃ ।
અગાધમરણાવર્તકલ્લોલાકુલકોટરઃ

પ્રભ્રમત્પુણ્યડિણ્ડીરો જ્વલન્નરકવાડવઃ ।
તૃષ્ણાવિલોલલહરિર્મનોજલમતઙ્ગજઃ

આલીનજીવિતસરિદ્ભોગરત્નસમુદ્ગકઃ ।
ક્ષુબ્ધરોગોરગાકીર્ણ ઇન્દ્રિયગ્રાહઘર્ઘરઃ

પશ્યાસ્મિન્પ્રસૃતા રામ વીચયશ્ચારુચઞ્ચલાઃ ।
ઇમા મુગ્ધાઙ્ગનાનામ્ન્યઃ શિખરાકર્ષણક્ષમાઃ

છદશ્રીપદ્મરાગાઢ્યા નેત્રનીલોત્પલાકુલાઃ ।
દન્તપુષ્પફલાકીર્ણાઃ સ્મિતફેનોપશોભિતાઃ

કેશેન્દ્રનીલવલયા ભ્રૂવિલાસતરઙ્ગિતાઃ ।
નિતમ્બપુલિનસ્ફીતાઃ કણ્ઠકમ્બુવિભૂષિતાઃ

લલાટમણિપટ્ટાઢ્યા વિલાસગ્રાહસંકુલાઃ ।
કટાક્ષલોલગહના વર્ણકાઞ્ચનવાલુકાઃ

એવં વિલોલલહરીભીમાત્સંસારસાગરાત્ ।
ઉત્તીર્યતે ચેન્મગ્નેન તત્પરં પૌરુષં ભવેત્

સત્યાં પ્રજ્ઞામહાનાવિ વિવેકે સતિ નાવિકે ।
સંસારસાગરાદસ્માદ્યો ન તીર્ણો ધિગસ્તુ તમ્

અપારાવારમાક્રમ્ય પ્રમેયીકૃત્ય સર્વતઃ ।
સંસારાબ્ધિં ગાહતે યઃ સ એવ પુરુષઃ સ્મૃતઃ

વિચાર્યાર્યૈઃ સહાલોક્ય ધિયા સંસારસાગરમ્ ।
એતસ્મિંસ્તદનુ ક્રીડા શોભતે રામ નાન્યથા

ઇહ ભવ્યો ભવાન્સાધો વિચારપરયા ધિયા ।
ત્વયાધુનૈવ તેનાયં સંસારઃ પ્રવિચાર્યતે

ભવાનિવ વિચાર્યાદૌ સંસારમતિકાન્તયા ।
મત્યા યો ગાહતે લોકો નેહાસૌ પરિમજ્જતિ

પૂર્વં ધિયા વિચાર્યૈતે ભોગા ભોગિભયપ્રદાઃ ।
ભોક્તવ્યાશ્ચરમં રામ ગરુડેનેવ પન્નગાઃ

વિચાર્ય તત્ત્વમાલોક્ય સેવ્યન્તે યા વિભૂતયઃ ।
તા ઉદર્કોદયા જન્તોઃ શેષા દુઃખાય કેવલમ્

બલં બુદ્ધિશ્ચ તેજશ્ચ દૃષ્ટતત્ત્વસ્ય વર્ધતે ।
સવસન્તસ્ય વૃક્ષસ્ય સૌન્દર્યાદ્યા ગુણા ઇવ

ઘનરસાયનપૂર્ણસુશીતયા
વિમલયા સમયા સતતં શ્રિયા ।
શિશિરરશ્મિરિવાતિવિરાજસે
વિદિતવેદ્ય સુખં રઘુનન્દન

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે સંસારસાગરસામ્યપ્રતિપાદનં નામ ષટસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ