યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.66

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અતિશોકપરાભૂતૌ તસ્થતુર્દૃઢતાપસૌ ।
તાપસંશુષ્કસર્વાઙ્ગૌ તાવરણ્યદ્રુમાવિવ

વિરક્તૌ વિપિને કાલં ક્ષેપયામાસતુર્દ્વિજૌ ।
વિયૂથાવિવ સારઙ્ગાવનાસ્થામાગતૌ પરામ્

જગ્મુર્દિનાનિ માસાશ્ચ વર્ષાણ્યથ તયોસ્તદા ।
ક્રમાદ્વાવપિ સંયાતૌ જરાં શ્વભ્રદ્રુમાવિવ

અપ્રાપ્તવિમલજ્ઞાનૌ ચિરાજ્જર્જરતાપસૌ ।
તાવેકદા સંઘટિતાવિદમન્યોન્યમૂચતુઃ

વિલાસ ઉવાચ ।
જીવિતાગ્ર્યદ્રુમફલ હૃદાવાસામૃતામ્બુધે ।
જગત્યસ્મિન્મહાબન્ધો ભાસ સ્વાગતમસ્તુ તે

એતાવત્યો દિનાવલ્લયો મદ્વિયોગવતા ત્વયા ।
વદ ક્વ ક્ષપિતાઃ સાધો કચ્ચિત્તે સફલં તપઃ

કચ્ચિત્તે વિજ્વરા બુદ્ધિઃ કઞ્ચિજ્જાતસ્ત્વમાત્મવાન્ ।
કચ્ચિત્ફલિતવિદ્યસ્ત્વં કચ્ચિત્કુશલવાનસિ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇત્યુક્તવન્તં સંસારસમુદ્વિગ્નમલં તથા ।
પ્રાહાપ્રાપ્તમહાજ્ઞાનં સુહૃત્સુહૃદમાદરાત્

ભાસ ઉવાચ ।
સાધો સ્વાગતતાદ્યૈવ દિષ્ટ્યા દૃષ્ટોઽસિ માનદ ।
કુશલં તુ કુતોઽસ્માકં સંસારે તિષ્ઠતામિહ

યાવન્નાધિગતં જ્ઞેયં યાવત્ક્ષીણા ન ચિત્તભૂઃ ।
યાવત્તીર્ણો ન સંસારસ્તાવન્મે કુશલં કુતઃ

આશા યાવદશેષેણ ન લૂનાશ્ચિત્તસંભવાઃ ।
વીરુધો દાત્રકેણેવ તાવન્નઃ કુશલં કુતઃ

યાવન્નાધિગતં જ્ઞાનં યાવન્ન સમતોદિતા ।
યાવન્નાભ્યુદિતો બોધસ્તાવન્નઃ કુશલં કુતઃ

આત્મલાભં વિના સાધો વિના જ્ઞાનમહૌષધમ્ ।
ઉદેતિ પુનરેવેયં દુઃસંસૃતિવિષૂચિકા

શૈશવાઙ્કુરિતોજ્જૃમ્ભાન્નવયૌવનપલ્લવઃ ।
જરાકુસુમિતોઽભ્યેતિ પુનઃ સંસારદુર્દ્રુમઃ

કાયજીર્ણતરોરસ્માદ્બાન્ધવાક્રન્દષટ્પદા ।
જરાકુસુમિતોદેતિ પુનર્મરણમઞ્જરી

ભુક્તકર્મર્તુવિરસા પુરાણદિવસોમ્ભિતા ।
નીયતે નીરસપ્રાયા પુનઃ સંવત્સરાવલી

મહાદરીષુ દેહાદ્રેસ્તૃષ્ણાકણ્ટકિતાસ્વપિ ।
ફલવ્યાલાસુ ચ પુનઃ ક્રિયાસુ પરિલુઠ્યતે

દુઃખૈઃ સુખલવાકારૈર્દીર્ઘાદીર્ઘૈઃ શુભાશુભૈઃ ।
અપર્યાપ્તાગમાપાયાઃ પ્રયાન્ત્યાયાન્તિ રાત્રયઃ

અયથાર્થક્રિયારમ્ભૈઃ કદાશાવેશપલ્લવૈઃ ।
ક્ષીયતે કર્મભિસ્તુચ્છૈરાયુરાહતકર્મભિઃ

ઉન્મૂલિતાશ્રયાલાનો મનોમત્તમતઙ્ગજઃ ।
તૃષ્ણાકરેણુકોન્નિદ્રો દૂરં વિપરિધાવતિ

જિહ્વાચપલતાલગ્નઃ કાયદ્રુમમહાલયે ।
પતચ્ચિન્તામણૌ વૃદ્ધો ગર્દ્ધગૃધ્રો વિવર્ધતે

નીરસા નિઃસુખા લઘ્વી પતત્પેલવગાત્રિકા ।
જીર્ણપર્ણસવર્ણેયં ક્ષીયતે દિવસાવલી

અવમાનરજોધ્વસ્તમસ્તંગતવપુઃશ્રિયમ્ ।
મુખં ધૂસરતામેતિ હિમૈઃ પદ્મમિવાહતમ્

શુષ્યતઃ કાયસરસઃ પ્રગલદ્યૌવનામ્ભસઃ ।
રાજહંસઃ ક્ષણાદાયુરનિવર્તિ પલાયતે

કાલાનિલબલોદ્ધૂતાજ્જર્જરાજ્જીવિતદ્રુમાત્ ।
ભોગપુષ્પાણિ દિવસપર્ણાનિ નિપતન્ત્યધઃ

ભોગભોગિશ્રિતેષ્વન્તર્દુઃખદર્દુરધારિષુ ।
મનોમોહાન્ધકૂપેષુ પૂરેષુ વિનિમજ્જતિ

નાનાનુરઞ્જનાસ્પૃષ્ટા તૃષ્ણા તરલપેલવા ।
ચૈત્યમગ્રપતાકેવ દૂરં સમધિરોહતિ

અસ્ય સંસારતન્ત્રસ્ય બૃહત્કાલવિલાસ્પદઃ ।
જીવિતાશામયં તન્તુમન્તકાખુર્નિકૃન્તતિ

યૌવનોત્કટકલ્લોલા વહલ્લોલાસિફેનિલા ।
પરાવર્તમહાવર્તા યાતિ જીવિતદુર્નદી

કલાકુલજગત્કાર્યકલ્લોલાકુલસંકુલા ।
ક્રિયાસરિદપર્યન્તા વહત્યાકુલકોટરા

અનન્તા બન્ધુજનતાનદ્યો ગમ્ભીરકોટરે ।
અજસ્રં નિપતન્ત્યેતા વિતતે કાલસાગરે

દેહરત્નશલાકેયં નાશપઙ્કાર્ણવોદરે ।
ન જ્ઞાયતે ક્વ મગ્નેતિ તાત જન્મનિ જન્મનિ

ચિન્તાચક્રે ચિરં બદ્ધં કુક્રિયાચારચઞ્ચુરમ્ ।
ચેતો ભ્રમતિ સામુદ્રે ગર્તાવર્તે તૃણં યથા

ઉહ્યમાનમનન્તેષુ ચેતઃ કાર્યમહોર્મિષુ ।
ક્ષણમેતિ ન વિશ્રાન્તિં ચિન્તાતાણ્ડવિતાશયમ્

ઇદં કૃતં કરોમીદં કરિષ્યામીદમિત્યલમ્ ।
કલનાજાલવલિતા મૂર્ચ્છિતા મતિપક્ષિણી

અયં સુહૃદયં શત્રુરિતિ દ્વન્દ્વમહાદ્વિપઃ ।
વિનિકૃન્તતિ મર્માણિ યથા નીલોત્પલાનિ મે

ચિન્તાનદ્યા મહાવર્તે વીચિકાનિચયે ચિરમ્ ।
ક્ષણાદુચ્છૂનતામેતિ મનોમીનઃ ક્ષણાદ્ગતિઃ

અનાત્મીયાનિ દુઃખાનિ બહૂન્યેવંવિધાન્યયમ્ ।
આત્મબુદ્ધ્યા વિચિન્વાનો જનો ગચ્છતિ દીનતામ્ ॥
બહુવિધસુખદુઃખમધ્યપાતી
વિતતજરામરણપ્રવાતભગ્નઃ ।
જગદુદરગિરૌ લુઠઞ્જનોઽયં
ગતરસપર્ણવદેતિ જર્જરત્વમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ ઉપશમપ્રકરણે ભાસવિલાસવૃત્તાન્તે અનિત્યતાપ્રતિપાદનં નામ ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ