યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.65

પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
મનસૈવ મનશ્છિત્ત્વા યદ્યાત્મા નાવલોક્યતે ।
મમેત્યહમિતિ ત્યક્ત્વા તત્તામરસલોચન

નાસ્તમેતિ જગદ્દુઃખં યથા ચિત્રગતો રવિઃ ।
આયાત્યાપદનન્તત્વં મહાર્ણવવદાતતા

પુનઃપુનરુપાયાતિ જલકલ્લોલકારણમ્ ।
મેઘનીલતમઃશ્યામા સંસૃતિપ્રાવૃડાકુલા

અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સંવાદં સુહૃદો સહ્યસાનૌ ભાસવિલાસયોઃ

અસ્ત્યુત્સેધજિતાકાશઃ પીઠેન જિતભૂતલઃ ।
તલેન જિતપાતાલસ્ત્રિલોકવિજયો ગિરિઃ

અસંખ્યકુસુમાપૂરોઽસંખ્યનિર્મલનિર્ઝરઃ ।
ગુહ્યકારક્ષિતનિધિઃ સહ્યનામાઽવિષહ્યભાઃ

મુક્તાપટલસંપૂર્ણૈર્ભાનુભાસુરભિત્તિભિઃ ।
ભાસુરઃ કાઞ્ચનતટૈઃ કટૈરિવ સુરદ્વિપઃ

ક્વચિત્પુષ્પભરાસારો ધાતુસારાતતઃ ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્ફુલ્લસરઃસારો રત્નશાલિશિલઃ ક્વચિત્

ઇતો રટન્નિર્ઝરવાનિતઃ ક્વણિતકીચકઃ ।
ઇતો રટદ્ગુહાવાત ઇતઃ ષટ્પદઘુંઘુમઃ

સાનૌ ગીતોઽપ્સરોવૃન્દૈર્વને મૃગખગારવઃ ।
અધિત્યકાયાં મત્તાભ્રો ગગનેષુ ખગારવઃ

વિદ્યાધરાશ્રિતગુહો ભૃઙ્ગગીતામ્બુજાકરઃ ।
કિરાતગીતપર્યન્તઃ ખગગીતવનદ્રુમઃ

સ્કન્ધેષુ દેવૈર્વલિતઃ પાદેષુ વલિતો નરૈઃ ।
પાતાલે વલિતો નાગૈર્જગદ્ગૃહમિવાપરમ્

કન્દરેષુ શ્રિતઃ સિદ્ધૈર્નિધાનૈરન્તરાશ્રિતઃ ।
ચન્દનેષુ શ્રિતો નાગૈઃ સિંહૈઃ શ્રૃઙ્ગશિખાસુ ચ

પુષ્પાભ્રસંવીતવપુઃ પુષ્પરેણ્વભ્રપાંસુલઃ ।
પુષ્પવાત્યાભ્રહૃદ્ભ્રાન્તઃ પુષ્પપાદપપાણ્ડુરઃ

ધાતુધૂલ્યભ્રકપિલો રત્નોપલતલસ્થિતૈઃ ।
મન્દારગૈરિવ પુરસ્ત્રીગણૈરલમાશ્રિતઃ

અભ્રનીલાંશુકચ્છન્ના મૂકરત્નવિભૂષણાઃ ।
શિલાઃ કનકસુન્દર્યો યત્ર શ્રૃઙ્ગાભિસારિકાઃ

તત્રોત્તરતટે સાનૌ વિનમ્રફલપાદપે ।
રત્નપુષ્કરિણીજાલવહન્નિર્ઝરવારિણિ

ચૂતદ્રુમલતોન્મુક્તપુષ્પસ્તબકદન્તુરે ।
વિફુલ્લાઙ્કોલપુન્નાગનીલનીરજદિક્તટે

લતાવિતાનચ્છન્નાર્કે રત્નાંશુભમ્ભાસ્વરે ।
સ્રવજ્જમ્બૂરસસ્યૂતે સ્વલોકાહ્લાદકારિણિ

બ્રહ્મલોકસમઃ સ્વર્ગરમ્યઃ શિવપુરોપમઃ ।
અત્રેરસ્ત્યાશ્રમઃ શ્રીમાન્સિદ્ધશ્રમહરો મહાન્

મહત્યત્રાશ્રમે તસ્મિંસ્તાપસૌ દ્વૌ બભૂવતુઃ ।
કોવિદૌ તુ નભોમાર્ગ ઇવ શુક્રબૃહસ્પતી

તયોરથૈકાસ્પદયોસ્તથાભૂતાં સુતાવુભૌ ।
ફુલ્લાઙ્કુરૌ શુદ્ધતનૂ સરસ્યમ્બુજયોરિવ

વિલાસભાસનામાનૌ વૃદ્ધિમાયયતુઃ ક્રમાત્ ।
તૌ પિત્રોઃ પલ્લવે દીર્ઘે લતાપાદપયોરિવ

આસ્તામન્યોન્યસુસ્નિગ્ધૌ સુહૃદૌ વલ્લભૌ મિથઃ ।
તિલતૈલવદાશ્લિષ્ટૌ તૌ પુષ્પામોદવત્સ્થિતૌ

નાઽયુક્તૌ પુત્રયુક્તૌ તુ સુરક્તાવિવ દંપતી ।
એકં દ્વિત્વમિવાપન્નં સમમાસીત્તયોર્મનઃ

તૌ તથાન્યોન્યમુદિતૌ મનોહરતરાકૃતી ।
તસ્થતુઃ સ્વાશ્રમે મૌને સરોજ ઇવ ષટ્પદૌ

પ્રાપતુર્યૌવનં બાલ્યમુત્સૃજ્ય નવવલ્લભૌ ।
કાલેનાલ્પતરેણૈવ ચન્દ્રસૂર્યાવિવોદિતૌ

જગ્મતુર્દેહમુત્સૃજ્ય તતસ્તૌ પિતરૌ તયોઃ ।
સ્વર્ગં જરાર્તાવુડ્ડીય નીડાદિવ વિહંગમૌ

પઞ્ચત્વં ગતયોઃ પિત્રોર્દીનવક્ત્રૌ બભૂવતુઃ ।
તપ્તાઙ્ગૌ વિગતોત્સાહૌ પદ્માવિવ જલોદ્ધૃતૌ

તત્રૌર્ધ્વદૈહિકં કૃત્વા ચક્રાતે પરિદેવનમ્ ।
લોકસ્થિતિરલઙ્ઘ્યા હિ મહતામપિ માનદ

કૃત્વૌર્ધ્વદૈહિકમથો વ્યથયાભિભૂતૌ
શોકોત્થયા કરુણયાર્તગિરા વિલપ્ય ।
ચિત્રાર્પિતાવિવ નિરસ્તસમસ્તચેષ્ટૌ
તૌ સંસ્થિતૌ સુખમશૂન્યહૃદૌ વિવૃત્તૌ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મી૦દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે ભાસવિલાસવૃત્તાન્તે સહ્યગિરિવર્ણનં નામ પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ