યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.6

ષષ્ઠઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇમં વિશ્વપરિસ્પન્દં કરોમીત્યસ્તવાસનમ્ ।
પ્રવર્તતે યઃ કાર્યેષુ સ મુક્ત ઇતિ મે મતિઃ

પૌરુષીં તનુમાશ્રિત્ય કેચિદેતત્ક્રિયારતાઃ ।
સ્વર્ગાન્નરકમાયાન્તિ સ્વર્ગં ચ નરકાત્પુનઃ

કેચિત્ત્વકર્મણિ રતા વિરતા અપિ કર્મણઃ ।
નરકાન્નરકં યાન્તિ દુઃખાદ્દુઃખં ભયાદ્ભયમ્

કેચિત્સ્વવાસનાતન્તુબદ્ધાઃ કર્મફલોદિતાઃ ।
તિર્યક્ત્વાત્સ્થાવરતનું યાન્તિ તિર્યક્તનું તતઃ

કેચિદાત્મવિદો ધન્યા વિચારિતમનોદૃશઃ ।
વિચ્છિન્નતૃષ્ણાનિગડા યાન્તિ નિષ્કેવલં પદમ્

પુરા કતિપયાન્યેવ ભુક્ત્વા જન્માનિ રાઘવ ।
અસ્મિઞ્જન્મનિ યો મુક્તસ્તસ્માદ્રાજસસાત્ત્વિકઃ

જાતોઽસૌ વૃદ્ધિમભ્યેતિ પાર્વણશ્ચન્દ્રમા ઇવ ।
કુટજં પ્રાવૃષીવૈનં સૌભાગ્યમનુગચ્છતિ

યસ્યેદં જન્મ પાશ્ચાત્યં તમાશ્વેવ મહામતે ।
વિશન્તિ વિદ્યા વિમલા મુક્તા વેણુમિવોત્તમમ્

આર્યતા હૃદ્યતા મૈત્રી સૌમ્યતા કરુણા જ્ઞતા ।
સમાશ્રયન્તિ તં નિત્યમન્તઃપુરમિવાઙ્ગનાઃ

યઃ કુર્વન્સર્વકાર્યાણિ પુણ્યે નષ્ટેઽથ તત્ફલે ।
સમઃ સન્સર્વકાર્યેષુ ન તુષ્યતિ ન શોચતિ

તમાંસીવ દિવા યાન્તિ તત્ર દ્વન્દ્વાનિ સંક્ષયમ્ ।
શરદીવ ઘનાસ્તત્ર ગુણા ગચ્છન્તિ શુદ્ધતામ્

પેશલાચારમધુરં સર્વે વાઞ્છન્તિ તં જનાઃ ।
વેણું મધુરનિધ્વાનં વને વનમૃગા ઇવ

નરં પાશ્ચાત્યજન્માનમેવંપ્રાયા ગુણશ્રિયઃ ।
જાતમેવાનુધાવન્તિ બલાકા ઇવ વારિદમ્

તતોઽસૌ ગુણસંપૂર્ણો ગુરુમેવાનુગચ્છતિ ।
સ તમેવં વિવેકે વૈ નિયોજયતિ પાવને

વિચારવૈરાગ્યવતા ચેતસા ગુણશાલિના ।
દેવં પશ્યત્યથાત્માનમેકરૂપમનામયમ્

તનોત્યયં વિચારેણ ચારુણા શાન્તચેતસા ।
પ્રબોધનાય પ્રથમં મનોમનનમાન્તરમ્

યે હિ પાશ્ચાત્યજન્માનસ્તે હિ સુપ્તં મનોમૃગમ્ ।
પ્રબોધયન્તિ પ્રથમં ગુણહીનં મહાગુણાઃ

પ્રથિતગુણાન્સુગુરૂન્નિષેવ્ય યત્ના-
દમલધિયા પ્રવિચાર્ય ચિત્તરત્નમ્ ।
ગતિમમલામુપયાન્તિ માનવાસ્તે
પરમવલોક્ય ચિરં પ્રકાશમન્તઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે પ્રથમોપદેશો નામ ષષ્ઠઃ સર્ગઃ