યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.42

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા પુણ્ડરીકાક્ષઃ સનરામરકિન્નરઃ ।
દ્વિતીય ઇવ સંસારશ્ચચાલાસુરમન્દિરાત્

પ્રહ્રાદાદિવિનિર્મુક્તૈઃ પશ્ચાત્પુષ્પાઞ્જલિવ્રજૈઃ ।
પૂર્યમાણો વિહઙ્ગેશપાશ્ચાત્યાઙ્ગરુહોત્કરૈઃ

ક્રમાત્ક્ષીરોદમાસાદ્ય વિસૃજ્ય સુરવાહિનીમ્ ।
ભોગિભોગાસને તસ્થૌ શ્વેતાબ્જ ઇવ ષટ્પદઃ

ભોગિભોગાસને વિષ્ણુઃ શક્રઃ સ્વર્ગે સહામરૈઃ ।
પાતાલે દાનવાધીશ ઇતિ તસ્થુર્ગતજ્વરાઃ

એષા તે કથિતા રામ નિઃશેષમલનાશિની ।
પ્રાહ્રાદી બોધસંપ્રાપ્તિરૈન્દવદ્રવશીતલા

તાં તુ યે માનવા લોકે બહુદુષ્કૃતિનોઽપિ હિ ।
ધિયા વિચારયિષ્યન્તિ તે પ્રાપ્સ્યન્ત્યચિરાત્પદમ્

સામાન્યેન વિચારેણ ક્ષયમાયાતિ દુષ્કૃતમ્ ।
યોગવાક્યવિચારેણ કો ન યાતિ પરં પદમ્

અજ્ઞાનમુચ્યતે પાપં તદ્વિચારેણ નશ્યતિ ।
પાપમૂલચ્છિદં તસ્માદ્વિચારં ન પરિત્યજેત્

ઇમાં પ્રહ્રાદસંસિદ્ધિં પ્રવિચારયતા નૃણામ્ ।
સપ્તજન્મકૃતં પાપં ક્ષયમાયાત્યસંશયમ્

શ્રીરામ ઉવાચ ।
પરે પદે પરિણતં પાઞ્ચજન્યસ્વનૈર્મનઃ ।
કથં પ્રબુદ્ધં ભગવન્પ્રહાદસ્ય મહાત્મનઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
દ્વિવિધા મુક્તતા લોકે સંભવત્યનઘાકૃતે ।
સદેહૈકા વિદેહાન્યા વિભાગોઽયં તયોઃ શૃણુ

અસંસક્તમતેર્યસ્ય ત્યાગાદાનેષુ કર્મણામ્ ।
નૈષણા તત્સ્થિતિં વિદ્ધિ ત્વં જીવન્મુક્તતામિહ

સૈવ દેહક્ષયે રામ પુનર્જનનવર્જિતા ।
વિદેહમુક્તતા પ્રોક્તા તત્સ્થા નાયાન્તિ દૃશ્યતામ્

ભૃષ્ટબીજોપમા ભૂયો જન્માઙ્કુરવિવર્જિતાઃ ।
હૃદિ જીવદ્વિમુક્તાનાં શુદ્ધા ભવતિ વાસના

પાવની પરમોદારા શુદ્ધસત્ત્વાનુપાતિની ।
આત્મધ્યાનમયી નિત્યં સુષુપ્તસ્યેવ તિષ્ઠતિ

અપિ વર્ષસહસ્રાન્તે તયેવાન્તરવસ્થયા ।
સતિ દેહે પ્રબુધ્યન્તે જીવન્મુક્તા રઘૂદ્વહ

પ્રહ્રાદોઽન્તસ્થયા શુદ્ધસત્ત્વવાસનયા સ્વયા ।
બોધમાપ મહાબાહો શઙ્ખશબ્દાવબુદ્ધયા

હરિરાત્મા હિ ભૂતાનાં તસ્ય યત્પ્રતિભાસતે ।
તત્તથૈવ ભવત્યાશુ સર્વમાત્મૈવ કારણમ્

પ્રબોધમેતુ પ્રહ્રાદો યદૈવેતિ વિચિન્તિતમ્ ।
નિમેષાદ્વાસુદેવેન તદૈવૈતદુપસ્થિતમ્

આત્મન્યકારણેનૈવ ભૂતાનાં કારણેન ચ ।
સૃષ્ટ્યર્થં વપુરાત્તં હિ વાસુદેવમયાત્મના

આત્માવલોકનેનાશુ માધવઃ પરિદૃશ્યતે ।
માધવારાધનેનાશુ સ્વયમાત્માવલોક્યતે

એતાં દૃષ્ટિમવષ્ટભ્ય રાઘવાત્માવલોકને ।
વિહરાશુ વિચારાત્મા પદં પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતમ્

દુઃખાસારવતી રામ સંસારપ્રાવૃડાતતા ।
જાડ્યં દદાતિ પરમં વિચારાર્કમપશ્યતામ્

પ્રસાદાદાત્મનો વિષ્ણોર્માયેયમતિભાસુરા ।
પ્રબાધતે ન ધીરાંસ્તુ યક્ષી મન્ત્રવતો યથા

આત્મેચ્છયૈવ ઘનતાં સમુપાગતાન્ત-
રાત્મેચ્છયૈવ તનુતામુપયાતિ કાલે ।
સંસારજાલરચનેયમનન્તમાયા-
જ્વાલેહ વાતવલયાદિવ પાવકસ્ય

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવદૂતોક્તે મો૦ ઉપશમપ્રકરણે પ્રહ્રાદવ્યવસ્થા નામ દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ