યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.41

એકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
જગદ્રત્નસમુદ્ગેન ત્રૈલોક્યાદ્ભુતદર્શિના ।
ઇત્યુક્તે પદ્મનાભેન જ્યોત્સ્નાશીતલયા ગિરા

પ્રહ્લાદનામા દેહોઽસૌ વિકાશિનયનામ્બુજઃ ।
મુદોવાચ વચો ધીરો ગૃહીતમનનક્રમઃ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ ।
હિતાહિતવિચારેણ રાજકાર્યશતેન ચ ।
અત્યહં શ્રમિતો દેવ ક્ષણં વિશ્રામતાં ગતઃ

ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન સ્થિતિઃ સમ્યગથાગતા ।
સમાધાવસમાધૌ ચ રૂપેણાહં સમઃ સદા

ચિરમન્તર્મહાદેવ દૃષ્ટોઽસ્યમલયા ધિયા ।
પુનર્બહિરયં દૃષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા દેવ પ્રદૃશ્યસે

અહમાસમનન્તાયામસ્યાં દૃષ્ટૌ મહેશ્વર ।
સર્વસંકલ્પમુક્તાયાં વ્યોમ વ્યોમ્નીવ નિર્મલે

ન શોકેન ન મોહેન ન ચ વૈરાગ્યચિન્તયા ।
ન દેહત્યાગકાર્યેણ ન સંસારભયેન ચ

એકસ્મિન્વિદ્યમાને હિ કુતઃ શોકઃ કુતઃ ક્ષતિઃ ।
કુતો દેહઃ ક્વ સંસારઃ ક્વ સ્થિતિઃ ક્વ ભયાભયે

યથેચ્છયૈવામલયા કેવલં સ્વયમુત્થયા ।
એવમેવાહમવસં વિતતે પાવને પદે

હા વિરક્તોઽસ્મિ સંસારં ત્યજામીતીયમીશ્વર ।
અપ્રબુદ્ધદૃશાં ચિન્તા હર્ષશોકવિકારદા

દેહાભાવે ન દુઃખાનિ દેહે દુઃખાનિ મે મતિઃ ।
ઇતિ ચિન્તાવિષવ્યાલી મૂર્ખમેવાવલુમ્પતિ

ઇદં સુખમિદં દુઃખમિદં નાસ્તીદમસ્તિ મે ।
ઇતિ દોલાયિતં ચેતો મૂઢમેવ ન પણ્ડિતમ્

અહમન્યોઽન્ય એવાયમિત્યજ્ઞાનાં તુ વાસના ।
દૂરોદસ્તાત્મબુદ્ધીનાં જયત્યસુમતામિહ

ઇદં ત્યાજ્યમિદં ગ્રાહ્યમિતિ મિથ્યા મનોભ્રમઃ ।
નોન્મત્તતાં નયત્યન્તર્જ્ઞમજ્ઞમિવ દુર્ધિયઃ

સર્વસ્મિન્નાત્મનિ તતે ત્વયિ તામરસેક્ષણ ।
હેયોપાદેયપક્ષસ્થા દ્વિતીયા કલના કુતઃ

વિજ્ઞાનાભાસમખિલં જગત્સદસદુત્થિતમ્ ।
કિં હેયં કિમુપાદેયમિહ યત્ત્યજ્યતે ન વા

કેવલં સ્વસ્વભાવેન દ્રષ્ટ્રદૃશ્યે વિચારયન્ ।
ક્ષણં વિશ્રાન્તવાનન્તઃ પરમાત્માત્મનાત્મનિ

ભાવાભાવવિનિર્મુક્તો હેયોપાદેયવર્જિતઃ ।
એવમાસમહં પૂર્વમધુનેત્થં વ્યવસ્થિતઃ

સ મયાત્મીયમાપન્નં સર્વમાત્માત્મતાં ગતઃ ।
કરોમ્યહં મહાદેવ તુભ્યં યત્પરિરોચતે

ત્વમયં પુણ્ડરીકાક્ષઃ પૂજ્યસ્તાવજ્જગત્ત્રયે ।
તન્મત્તઃ પ્રકૃતિપ્રાપ્તાં પૂજામાદાતુમર્હસિ

ઇત્યુક્ત્વા દાનવાધીશઃ પુરઃ ક્ષીરોદશાયિનઃ ।
શૈલેન્દ્ર ઇવ પૂર્ણેન્દુમર્ઘપાત્રમુપાદદે

સાયુધં સાપ્સરોવૃન્દં સસુરં સખગાધિપમ્ ।
પૂજયામાસ ગોવિન્દં સત્રૈલોક્યમથાગ્રગમ્

સબાહ્યાભ્યન્તરભ્રાન્તભુવનં ભુવનેશ્વરમ્ । ।
પૂજયિત્વાથ તિષ્ઠન્તમુવાચ કમલાપતિઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ।
ઉત્તિષ્ઠ દાનવાધીશ સિંહાસનમુપાશ્રય ।
યાવદાશ્વભિષેકં તે સ્વયમેવ દદામ્યહમ્

પાઞ્ચજન્યરવં શ્રુત્વા ય ઇમે સમુપાગતાઃ ।
સિદ્ધાઃ સાધ્યાઃ સુરૌઘાસ્તે કુર્વન્તુ તવ મઙ્ગલમ્

ઇત્યુક્ત્વા પુણ્ડરીકાક્ષો દાનવં સિંહવિષ્ટરે ।
યોજયામાસ યોગ્યં તં મેરુશ્રૃઙ્ગ ઇવામ્બુદમ્

અથૈનં હરિરાહૂતૈઃ ક્ષીરોદાદ્યૈર્મહાબ્ધિભિઃ ।
ગઙ્ગાદિભિઃ સરિત્પૂરૈઃ સર્વતીર્થજલૈસ્તથા

સર્વવિપ્રર્ષિસઙ્ઘૈશ્ચ સર્વસિદ્ધગણૈઃ સહ ।
પુનર્વિદ્યાધરયુતો લોકપાલસમન્વિતઃ

અભ્યષિઞ્ચદમેયાત્મા દૈત્યરાજ્યે મહાસુરમ્ ।
મરુદ્ગણૈઃ સ્તૂયમાનં પૂર્વં સ્વર્ગે હરિં યથા

સુરાસુરૈઃ સ્તૂયમાનં સ્તૂયમાનઃ સુરાસુરૈઃ ।
અભિષિક્તમુવાચેદં પ્રહ્લાદં મધુસૂદનઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ।
યાવન્મેરુર્ધરા યાવદ્યાવચ્ચન્દ્રાર્કમણ્ડલે ।
અખણ્ડિતગુણશ્લાઘી તાવદ્રાજા ભવાનઘ

ઇષ્ટાનિષ્ટફલં ત્યક્ત્વા સમદર્શનયા ધિયા ।
વીતરાગભયક્રોધો રાજ્યં સમનુપાલય

રાજ્યેઽસ્મિન્ભોગસંપૂર્ણે દૃષ્ટાનુત્તમભૂમિના ।
ન ગન્તવ્યસ્ત્વયોદ્વેગઃ સ્વર્ગે માનવકેઽથવા

દેશકાલક્રિયાકારૈર્યથાપ્રાપ્તાસુ દૃષ્ટિષુ ।
પ્રકૃતં કાર્યમાતિષ્ઠ ત્યક્ત્વા માનસમાસ્સ્વ ભો

અતિદેહતયેદંતામમતાપરિવર્જિતમ્ ।
ભાવાભાવે સમં કાર્યં કુર્વન્નિહ ન બાધ્યસે

દૃષ્ટસંસારપર્યાયસ્તુલિનાતુલતત્પદઃ ।
સર્વં સર્વત્ર જાનાસિ કિમન્યદુપદિશ્યતે

વીતરાગભયક્રોધે ત્વયિ રાજનિ રાજતિ ।
નેદાનીં દુઃખદુર્ગ્રન્થિર્નાસુરાન્દલયિષ્યતિ

વાષ્પશ્રીર્નાસુરીકર્ણમઞ્જરીઃ પ્લાવયિષ્યતિ ।
વનરાજિમિવોન્મત્તા સરિત્તારતરઙ્ગિણી

અદ્યપ્રભૃત્યસંપ્રાપ્તદાનવામરસંગરમ્ ।
નિર્મન્દરામ્ભોનિધિવજ્જગત્સ્વસ્થમિવ સ્થિતમ્

દેવાસુરકુટુમ્બિન્યો ભર્તૃષ્વન્તઃપુરેષુ ચ ।
સ્વેષ્વેવ યાન્તુ વિશ્વાસમપરસ્પરમાહૃતાઃ

ભવબહુલનિશાનિતાન્તનિદ્રા-
તિમિરમપાસ્ય સદોદિતાશયશ્રીઃ ।
દનુસુત વનિતાવિલાસરમ્યાં
ચિરમજિતામુપભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યલક્ષ્મીમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે પ્રહાદાભિષેકો નામૈકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ