યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.38

અષ્ટત્રિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ
અથાખિલજગજ્જાલક્રમપાલનદેવનઃ ।
ક્ષીરોદનગરે શેષશય્યાસનગતો હરિઃ

પ્રાવૃણ્નિદ્રાવ્યુપરમે દેવાર્થમરિસૂદનઃ ।
ધિયા વિલોકયામાસ કદાચિજ્જાગતીં ગતિમ્

ત્રિવિષ્ટપં સ્વમનસા પાર્થિવં ચાવલોક્ય સઃ ।
આચારમાજગામાશુ પાતાલમરિપાલિતમ્

તત્ર સ્થિરસમાધાને સ્થિતે પ્રહ્લાદદાનવે ।
દૃષ્ટ્વા સંપદમિન્દ્રસ્ય પુરે પ્રૌઢિમુપાગતામ્

વ્યાલતલ્પતલસ્થસ્ય ક્ષીરોદાર્ણવશાયિનઃ ।
શઙ્ખચક્રગદાપાણેર્દેહસ્યાન્તરચારિણઃ

પદ્માસનસ્થસ્ય મનઃ શરીરેણાતિભાસ્વતા ।
ઇદં સંચિન્તયામાસ ત્રૈલોક્યાલમહાલિના

પ્રહ્લાદે પદવિશ્રાન્તે પાતાલે ગતનાયકે ।
કષ્ટં સૃષ્ટિરિયં પ્રાયો નિર્દૈત્યત્વમુપાગતા

દૈત્યાભાવે સુરશ્રેણી નિર્જિગીષુપદં ગતા ।
શમમેષ્યત્યદૃષ્ટાબ્દપટલેષુ સરિદ્યથા

મોક્ષાખ્યં નિર્ગતદ્વન્દ્વં તતો યાસ્યતિ તત્પદમ્ ।
ક્ષીણાભિમાનવિરસા લતેવ પ્રવિશુષ્કતામ્

દેવૌઘે શાન્તિમાયાતે ભુવિ યજ્ઞતપઃક્રિયાઃ ।
અદેવત્વફલાઃ સર્વાઃ શમમેષ્યન્ત્યસંશયમ્

ક્રિયાસ્વથોપશાન્તાસુ ભૂર્લોકોઽસ્તમુપૈષ્યતિ ।
અસંસારપ્રસઙ્ગોઽથ તસ્ય નાશે ભવિષ્યતિ

આકલ્પાન્તં ત્રિભુવનં યદિદં કલ્પિતં મયા ।
નાશમેષ્યત્યકાલેન તાપે હિમકણો યથા

કિમેવમસ્મિન્નાભોગે વિલીય ક્ષયમાગતે ।
કૃતં મયેહ ભવતિ સ્વલીલાક્ષયકારિણા

તતોઽહમપિ શૂન્યેઽસ્મિન્નષ્ટચન્દ્રાર્કતારકે ।
વપુઃપ્રશાન્તિમાધાય સ્થિતિમેષ્યામિ તત્પદે

અકાણ્ડ એવમેવં હિ જગત્યુપશમં ગતે ।
નેહ શ્રેયો ન પશ્યામિ મન્યે જીવન્તુ દાનવાઃ

દૈત્યોદ્યોગેન વિબુધાસ્તતો યજ્ઞતપઃક્રિયાઃ ।
તેન સંસારસંસ્થાનં ન સંસારક્રમોઽન્યથા

તસ્માદ્રસાતલં ગત્વા યથાવત્સ્થાપયામ્યહમ્ ।
સ્વે ક્રમે દાનવાધીશમૃતુઃ પુનરિવ દ્રુમમ્

વિના પ્રહ્લાદમથ ચેદિતરં દાનવેશ્વરમ્ ।
કરોમિ તદસૌ મન્યે દેવાનાસાદયિષ્યતિ

પ્રહ્લાદસ્ય ત્વયં દેહઃ પશ્ચિમઃ પાવનો મહાન્ ।
આકલ્પમિહ વસ્તવ્યં દેહેનાનેન તેન ચ

એવં હિ નિયતિર્દેવી નિશ્ચિતા પારમેશ્વરી ।
પ્રહ્લાદેન યથાકલ્પં સ્થાતવ્યમિહ દેહિના

તસ્માત્તમેવ ગત્વા તુ દૈત્યેન્દ્રં બોધયામ્યહમ્ ।
ગર્જન્ગિરિનદીસુપ્તં મયૂરમિવ વારિદઃ

જીવનમુક્તસમાધિસ્થઃ કરોત્વસુરનાથતામ્ ।
મણિર્મુક્તમનસ્કારઃ પ્રતિબિમ્બક્રિયામિવ

નહિ નશ્યતિ સર્ગોઽયમેવં સહ સુરાસુરૈઃ ।
ભવિષ્યતિ ચ તદ્દ્વન્દ્વં તન્મે ક્રીડા ભવિષ્યતિ

સર્ગક્ષયોદયાવેતૌ સુસમૌ મમ યદ્યપિ ।
તથાપીદં યથાસંસ્થં ભવત્વન્યેન કિં મમ ॥ ૨૪ ઽ
ભાવાભાવેષુ યત્તુલ્યં તન્નાશે તત્સ્થિતૌ ચ વા ।
યઃ પ્રયત્નસ્ત્વબુદ્ધિત્વાત્તદ્યોગગમનં ભવેત્

તસ્માત્પ્રયામિ પાતાલં બોધયામ્યસુરેશ્વરમ્ ।
સ્થૈર્યં યામિ ન સંસારલીલાં સંપાદયામ્યહમ્

અસુરપુરમવાપ્ય પ્રોદ્ધતાચારઘોરં
કમલમિવ વિવસ્વાન્દૈત્યમુદ્બોધયામઃ ।
જગદિદમખિલં સ્વસ્થૈર્યમભ્યાનયામો
ઘનવિધિરિવ શૈલે ચઞ્ચલં મેઘજાલમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે પરમેશ્વરવિતર્કો નામાષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ