યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.62

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ધીરો વિચારવાન્સાક્ષાદાદાવેવ મહાધિયા ।
શાસ્ત્રેણ વિદુષા શાસ્ત્રં સુજનેન વિચારયેત્

સુજનેમ વિતૃણ્ણેન વિદુષા મહતા સહ ।
પ્રવિચાર્ય મહાયોગાત્પદમાસાદ્યતે પરમ્

શાસ્ત્રાર્થસુજનાસઙ્ગવૈરાગ્યાભ્યાસસત્કૃતઃ ।
પુરુષસ્ત્વમિવાભાતિ નિજવિજ્ઞાનભાજનમ્

ત્વમુદારનિજાચારો ધીરો ગુણગણાકરઃ ।
અધિતિષ્ઠસિ નિર્દુઃખં વીતસર્ગમનોમલઃ

નૂનમુત્સર્જિતાભ્રેણ શરદ્વ્યોમ્ના સમો ભવાન્ ।
ભવ ભાવનયા મુક્તો યુક્ત ઉત્તમસંવિદા

ચિન્તામુક્તકલાવત્યા મુક્તકલ્પનયા સ્થિતમ્ ।
મનો મુક્તવિભાગં ચ મુક્તમેવ ન સંશયઃ

તવોત્તમાનુભાવસ્ય ત ઇદાનીં નરા ભુવિ ।
ચેષ્ટામનુસરિષ્યન્તિ રાગદ્વેષવિહીનયા

બહિર્લોકોચિતાચારા વિહરિષ્યન્તિ વૈ જનાઃ ।
ભવાર્ણવં તરિષ્યન્તિ ધીમન્તઃ પોતકાન્વિતાઃ

તવ તુલ્યમતિર્યઃ સ્યાત્સુજનઃ સમદર્શનઃ ।
યોગ્યોઽસૌ જ્ઞાનદૃષ્ટીનાં મયોક્તાનાં સુદૃષ્ટિમાન્

યાવદ્દેહં ધિયા તિષ્ઠ રાગદ્વેષવિહીનયા ।
બહિર્લોકોચિતાચારસ્ત્વન્તસ્ત્યક્તાખિલૈષણઃ

પરાં શાન્તિમુપાગચ્છ યથાન્યે ગુણશાલિનઃ ।
અવિચાર્યાસ્ત એવેહ ગોમાયુશિશુધર્મકાઃ

યે સ્વભાવા મહાસત્યા નૃણાં સાત્ત્વિકજન્મનામ્ ।
તાન્ભજન્પુરુષો યાતિ પાશ્ચાત્યોદારજન્મતામ્

યાનેવ સેવતે જન્તુરિહ જાતિગુણાન્સદા ।
અથાન્યજાતિજાતોઽપિ જાતિં ભજતિ તાં ક્ષણાત્

પ્રાક્તનાનખિલાન્ભાવાન્યાન્તિ કર્મવશં ગતાઃ ।
પૌરુષેણાવજીયન્તે ધરાધરમહાકુલાઃ

ધૈર્યેણાભ્યુદ્ધરેદ્બુદ્ધિં પઙ્કાન્મુગ્ધગવીમિવ ।
તામસીં રાજસીં ચૈવ જાતિમન્યામપિ શ્રિતઃ

સ્વવિવેકવશાદ્યાન્તિ સન્તઃ સાત્ત્વિકજાતિતામ્ ।
અતશ્ચિત્તમણૌ સ્વચ્છે યદ્રાઘવ નિયોજ્યતે

તન્મયો વિભવત્યેવં તસ્માદ્ભવતિ પૌરુષમ્ ।
પૌરુષેણ પ્રયત્નેનમહાર્હગુણશાલિનઃ

મુમુક્ષવો ભવન્તીહ પાશ્ચાત્યશુભજાતયઃ ।
ન તદસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ દેવેષુ વા ક્વચિત્

પૌરુષેણ પ્રયત્નેન યન્નાપ્નોતિ ગુણાન્વિતઃ ।
બ્રહ્મચર્યેણ ધૈર્યેણ વીર્યવૈરાગ્યરંહસા ।
યુક્ત્યા યુક્તેન હિ વિના ન પ્રાપ્નોષિ તદીહિતમ્

હિતં મહાસત્ત્વતયાત્મતત્ત્વં
વિધાય બુદ્ધ્યા ભવ વીતશોકઃ ।
તવ ક્રમેણૈવ તતો જનોઽયં
મુક્તો ભવિષ્યત્યથ વીતશોકઃ

પાશ્ચાત્યજન્મનિ વિવેકમહામહિમ્ના
યુક્તે ત્વયિ પ્રસૃતસર્વગુણાભિરામે ।
સત્ત્વસ્થકર્મણિ પદં કુરુ રામભદ્ર
મૈષા કરોતુ ભવસઙ્ગવિમોહચિન્તા

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવદૂતોક્તે દ્વાત્રિંશત્સાહ્સ્ર્યાં સંહિતાયાં મોક્ષોપાયેષુ સ્થિતિપ્રકરણે દ્વિષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ