યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.61

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
યે હિ રાજસસાત્ત્વિક્યા જાતા ભુવિ મહાગુણાઃ ।
તે નિત્યમેવ મુદિતાઃ પ્રકાશાઃ ખ ઇવેન્દવઃ

ન ખેદમભિગચ્છન્તિ વ્યોમભાગો મલં યથા ।
નાપદા મ્લાનિમાયાન્તિ નિશિ હેમામ્બુજં યથા

નેહન્તે પ્રકૃતાદન્યત્તે નાન્યત્સ્થાવરો યથા ।
રમન્તે સ્વસદાચારૈઃ સ્વાર્થેભ્યઃ પાદપા યથા

નિત્યમાપૂર્યતાં યાતિ સુધાયામિન્દુસુન્દરી ।
રામ રાજસસત્ત્વસ્ય મોક્ષમાયાત્યસૌ યથા

આપદ્યપિ ન મુઞ્ચન્તિ શશિવચ્છીતતામિવ ।
પ્રકૃત્યૈવ વિરાજન્તે મૈત્ર્યાદિગુણકાન્તયા

નવસ્તબકભાવિન્યા લતયેવ વનદ્રુમાઃ ।
સમાઃ સમરસાઃ સૌમ્યાઃ સતતં સાધુસાધવઃ

અબ્ધિવદ્ભુતમર્યાદા ભવન્તિ ભવતા સમાઃ ।
અતસ્તેષાં મહાબાહો પદમાપદવાસનમ્

સતતં તત્તુ ગન્તવ્યં ગન્તવ્યં નાપદર્ણવે ।
તથા તથેહ જગતિ વિહર્તવ્યમખેદિના ॥
આત્મોદયાશ્ચ વર્ધન્તે યથાઽરાજસસાત્ત્વિકાઃ ।
અચિન્ત્યગત્યા સચ્છાસ્ત્રં વિચાર્ય ચ પુનઃપુનઃ

અનિત્યતા સ્વમનસા વિવિધૈવાશુ ભાવતઃ ।
આદાવન્તે ચ યાં નિત્યં ક્રિયા ત્રૈલોક્યવર્તિનીમ્

પદાર્થાનાપદેવાશુ ભાવયેન્નેતરત્સુધીઃ ।
અસમ્યગ્દર્શનં ત્યક્ત્વા વ્યર્થમજ્ઞાનસંતતિમ્

સ્મર્તવ્યં સમ્યગેવેદં જ્ઞાનમર્થમનન્તકમ્ ।
કોઽહં કથમિદં જાતં સંસારાડમ્બરં વિભો

પ્રવિચાર્ય પ્રયત્નેન પ્રાજ્ઞેન સહ સાધુભિઃ ।
નચ કર્મસુ મઙ્ક્તવ્યં નાનર્થેન સહાવસેત્

દ્રષ્ટવ્યઃ સર્વવિચ્છેદઃ સંસારાનુગતઃ સદા ।
સાધુરેવાનુગન્તવ્યો મયૂરેણામ્બુદો યથા

અહંકારસ્ય દેહસ્ય સંસારસ્યાપ્લવસ્ય ચ ।
સ્વવિચારમલંકૃત્ય સત્યમેવાવલોકયેત્

શરીરમસ્થિરમપિ સંત્યક્ત્વા ઘનશોભનમ્ ।
વીતમુક્તાવલીતન્તું ચિન્માત્રમવલોકયેત્

તસ્મિન્પદે નિત્યતતે સર્વગે સર્વભાવિતે ।
શિવે સર્વમિદં પ્રોતં સૂત્રે મણિગણા યથા

યૈવ ચિદ્ભુવનાભોગે ભૂષણે વ્યોમ્નિ ભાસ્કરે ।
ધરાવિવરકોશસ્થે સૈવ ચિત્કીટકોદરે

કુમ્ભવ્યોમ્નાં ન ભેદોઽસ્તિ યથેહ પરમાર્થતઃ ।
ચિતૌ શરીરસંસ્થાનાં ન ભેદોઽસ્તિ તથાનઘ

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં તિક્તકટ્વાદિભેદિનામ્ ।
એકત્વાદનુભૂતેર્હિ કુતશ્ચિન્માત્રભિન્નતા

એકસ્મિન્નેવ સતતં સ્થિતે સન્માત્રવસ્તુનિ ।
જાતોઽયમયમુન્નષ્ટ ઇતિ તેષાં તવેહ ધીઃ

નચ તન્નામ વસ્ત્વસ્તિ યદ્ભૂત્વા સંપ્રલીયતે ।
આભાસમાત્રમેવેદં ન સન્નાસચ્ચ રાઘવ

ઉદ્ભૂતેનાપ્રશાન્તેન ચેતસા સપદિ સ્થિતમ્ ।
નેહ મોહાન્ત આમોક્ષાન્નેદં યત્તદવસ્તુ ચ

કિં કિલાસતિ રામેહ મોહજાલે સમુજ્ઝતિ ।
યત્કિંચિત્સઙ્ગસઙ્ગત્યા વિમોહે કારણં હિ તત્

[ અસતિ જગતિ કિં કિલેહ મોદઃ
સતિ ચ કિમઙ્ગ વિમોહકારણં તત્ ।
જનનમરણસંસ્થિતિષ્વતસ્ત્વં
ભવ ખમિવાતિસમઃ સદોપશાન્તઃ ॥]
ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મોક્ષોપાયેષુ સ્થિતિપ્રકરણે જનનમરણસંસ્થિતિર્નામૈકષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ