યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.55

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય તદા તત્ર રાત્રાવાલપનં દ્વયોઃ ।
અહં રઘુકુલાકાશશશાઙ્ક રઘુનન્દન

પતિતઃ ખાત્કદમ્બાગ્રે પત્રપુષ્પફલાકુલે ।
તૂષ્ણીં નિર્વૃષ્ટમુક્તાત્મા શૃઙ્ગાગ્ર ઇવ તોયદઃ

અપશ્યં તત્ર દાશૂરં શૂરમિન્દ્રિયનિગ્રહે ।
પરેણ તપસા યુક્તં તેજસેવ હુતાશનમ્

તેજોભિર્દેહનિષ્ક્રાન્તૈઃ કાઞ્ચનીકૃતભૂતલમ્ ।
તાપયન્તં પ્રદેશં તં ભુવનં ભાસ્કરો યથા

મામથાલોક્ય સંપ્રાપ્તં દાશૂરોઽર્ઘસપર્યયા ।
વિતીર્ણવિષ્ટરં પત્રપૂજયા પર્યપૂજયત્

તતઃ પૂર્વકથાસ્તેન સહ દાશૂર ભાસ્વતા ।
કૃતાસ્તનયસંબોધાઃ સંસારોત્તરણક્ષમાઃ

દૃષ્ટવાંસ્તમહં વૃક્ષં કોરકોત્તરકોટરમ્ ।
દાશૂરસ્યેચ્છયા સર્વૈરયતદ્ભિર્મૃગવ્રજૈઃ

સેવ્યમાનં વનમિવ લતામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
સ્મિતેન વિસ્ફુટમિવ શ્વસનસ્ફુરિતચ્છદમ્

લતાકોટિગતૈર્ભ્રાન્તૈશ્ચામરૈરિન્દુસુન્દરૈઃ ।
શુભ્રાભ્રખણ્ડનિકરૈઃ શરન્નભ ઇવાવૃતમ્

પ્રાલેયકણપદ્ધત્યા મુક્તાવલ્યાભ્યલંકૃતમ્ ।
સર્વાવયવમેવાચ્છપુષ્પપૂરૈઃ પ્રપૂરિતમ્

સ્વરેણુચન્દનાલેપૈઃ સમાલબ્ધમખણ્ડિતમ્ ।
સ્વચ્છદાભોગવિપુલરક્તામ્બરપરિચ્છદમ્

વિવાહાયેવ વેષેણ પુષ્પભારાતિભારિણા ।
લતાઙ્ગનાનુષક્તેન નાગરેણ કૃતોપમમ્

મુનિબદ્ધોટજાકારલતામણ્ડપમણ્ડિતમ્ ।
મઞ્જરીભિઃ પતાકાભિર્યુક્તં પુરમહોત્સવે

મૃગકણ્ડૂયનધ્વસ્તપુષ્પધૂલિવિધૂસરમ્ ।
પ્રોત્સારિતોપાન્તવનં વૃષમલ્લમિવોત્થિતમ્

બર્હિભિઃ કુસુમોદ્વાન્તપરાગપરિપાટલૈઃ ।
નિક્ષેપક્ષિપ્તસંધ્યાભ્રવાલવાલમિવાચલૈઃ

પ્રવાલારુણહસ્તેન કુસુમસ્મિતશોભિના ।
મધુના ઘૂર્ણમાનેન પ્રાન્તેન પુલકત્વિષા

નીરન્ધ્રપુષ્પપૂર્ણેન ઘૂર્ણિતેન વનાનિલૈઃ ।
નિદ્રાલુકુડ્મલદૃશા સ્તબકસ્તનધારિણા

પુષ્પજાલરજઃપુઞ્જકુઙ્કુમારુણવાસસા ।
લતાવિતાનનિલયવાતાયનનિષઙ્ગિણા

નીલપુષ્પલતાદોલાલીલાલાસ્યવિલાસિના ।
આપાદમસ્તકપ્રાન્તં સર્વતો નિર્મિતાલયમ્

વૃન્દેન વનદેવીનાં કોકિલાલાપશાલિના ।
સંદિગ્ધમઞ્જરીજાલમલિનેત્રેણ ભાસિના

અવશ્યાયોપશમિતરતિખેદૈર્મદાલસૈઃ ।
પુષ્પધૂલિસમાલબ્ધૈરાશ્લિષ્ટૈર્નિબિડં મિથઃ

પુષ્પાન્તરાન્તઃપુરગૈઃ કિમપિ પ્રણયોચિતમ્ ।
ધ્વનદ્ભિરભિતઃ સ્વચ્છમત્તાલિયુગલૈર્વૃતમ્

કાનનોપાન્તનગરીઘુંઘુમાકર્ણનેચ્છયા ।
ક્ષણમુત્કર્ણમાશાન્તચારુવર્વણટાંકૃતૈઃ

ક્ષણં દલાગ્રવિશ્રાન્તમુગ્ધમુગ્ધશિરસ્તયા ।
પશ્યદ્ભિરિન્દ્વંશુકવજ્જાલામર્ણવમેખલામ્

વનસ્થલીનાં તનયૈર્નયૈમૂર્તિમિવાસ્થિતૈઃ ।
શુભૈઃ પત્રપુટેષ્વન્તર્મૃગૈઃ સારતલાન્તરમ્

નીડશ્વસત્સુવિશ્વસ્તસુપ્તમાત્રકપક્ષિણમ્ ।
પાકચ્યુતફલોપાન્તભૂતકઞ્ચુકમણ્ડલી

સંદિગ્ધમૂકભ્રમરં ગુચ્છૈઃ પૂજાક્ષસૂત્રકૈઃ ।
શ્યામલીકૃતપર્યન્તં નીડૈઃ પલ્લવમણ્ડિતૈઃ

સુગન્ધિતાશેષવનં પુષ્પમેઘીકૃતામ્બરમ્ ।
ધૂલીકદમ્બશબલફલૌઘવલિતં તલે

બહુનાત્ર કિમુક્તેન ન કિંચિદપિ વિદ્યતે ।
પત્રં યત્ર તરૌ યત્ર નોષ્યતે વા ન યુજ્યતે

પત્રે પત્રે મૃગાઃ સુપ્તા વિશ્રાન્તાશ્ચ પદે પદે ।
કચ્છે કચ્છે ખગા લીનાસ્તસ્ય ભૂરુહભૂપતેઃ

એવંગુણવિશિષ્ટં તં સમાલોકયતો મમ ।
મહોત્સવેન સદૃશી સા બભૂવ તમસ્વિની

તતઃ કથાભી રમ્યાભિઃ સ તસ્ય તનયો મયા ।
વિજ્ઞાનાલોકરમ્યાભિર્નીતો બોધં પરં પુનઃ

આવયોસ્તત્ર ચિત્રાભિઃ કથાભિરિતરેતરમ્ ।
શર્વરી સા વ્યતીયાય મુહૂર્ત ઇવ કાન્તયોઃ

પ્રાતઃ પ્રતનુતાં યાતે પુષ્પર્દ્ધિઘનજાલકે ।
સ્વર્ગાઙ્ગનાઙ્ગભોગાભે તારકાનિકરે શનૈઃ

આકદમ્બનભોભાગમુપયાતં સુતાન્વિતમ્ ।
અહં વિસૃજ્ય દાશૂરં તતોઽમરનદીં ગતઃ

તત્રાભિમતમાસાદ્ય સ્થાનમેત્ય નભસ્તલમ્ ।
પ્રવિશ્ય ખં મુનીનાં ચ મધ્યં સ્વસ્થ ઇવ સ્થિતઃ

દાશૂરાખ્યાયિકૈષા તે કથિતા રઘુનન્દન ।
જગતઃ પ્રતિબિમ્બાભા સત્યાકારાપ્યસન્મયી

દાશૂરાખ્યાયિકેવેયમિત્યેતત્કથિતં મયા ।
તુભ્યં રાઘવ બોધાય જગદ્રૂપનિરૂપણે

તસ્માદવાસ્તવીં ત્યક્ત્વા વાસ્તવીમપિ રઞ્જનામ્ ।
દાશૂરસિદ્ધાન્તદૃશા સદોદારો ભવાત્મવાન્

તસ્માદ્વિકલ્પં મલમાત્મનસ્ત્વં નિર્ધૂય પશ્યામલમાત્મતત્ત્વમ્ ।
આસાદયિષ્યસ્યચિરાત્પદં તદ્ભવિષ્યસીજ્યો ભુવનેષુ યેન

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દાશૂરો૦ વસિષ્ઠદાશૂરમેલનં નામ પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ