યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.52

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
કદાચિદથ માર્ગેણ તેન કૈલાસવાસિનીમ્ ।
અહં સ્નાતુમદૃશ્યાત્મા વ્યોમવીથીગતોઽગમમ્

નિર્ગત્ય નભસઃ સપ્તમુનિમણ્ડલકોટરાત્ ।
રાત્રૌ પ્રાપ્તોઽસ્મિ સુમતે દાશૂરતરુમુન્નતમ્

યાવચ્છૃણોમિ વિટપકુહરાત્કાનને વચઃ ।
કુડ્મલામ્ભોજલગ્નસ્ય ષટ્પદસ્યેવ નિઃસ્વનમ્

શૃણુ પુત્ર મહાબુદ્ધે વસ્તુતોઽસ્ય સમામિમામ્ ।
વર્ણયામિ મહાશ્ચર્યામેકામાખ્યાયિકાં તવ

અસ્તિ રાજા મહાવીર્યો વિખ્યાતો ભુવનત્રયે ।
નામ્ના ખોત્થ ઇતિ શ્રીમાઞ્જગદાક્રમણક્ષમઃ

અસ્યાનુશાસનં સર્વે ભુવનેષ્વપિ નાયકાઃ ।
શિરોભિર્ધારયન્ત્યુચ્ચૈશ્ચૂડામણિમિવાર્થિનઃ

યઃ સાહસૈકરસિકો નાનાશ્ચર્યવિહારવાન્ ।
કેનચિત્ત્રિષુ લોકેષુ ન મહાત્મા વશીકૃતઃ

યસ્યારમ્ભસહસ્રાણિ સુખદુઃખપ્રદાન્યલમ્ ।
સંખ્યાતું કેન શક્યન્તે કલ્લોલા જલધેરિવ

યસ્ય વીર્યં સુવીર્યસ્ય ન શસ્ત્રૈર્ન ચ પાવકૈઃ ।
કેનચિદ્ભુવને ક્રાન્તમાકાશમિવ મુષ્ટિના

યદીયાં વિતતારમ્ભાં લીલાં નિર્માણભાસુરામ્ ।
ન મનાગનુવર્તન્તે શક્રોપેન્દ્રહરા અપિ

ત્રયસ્તસ્ય મહાબાહો દેહા વિહરણક્ષમાઃ ।
જગદાક્રમ્ય તિષ્ઠન્તિ હ્યુત્તમાધમમધ્યમાઃ

વ્યોમન્યેવાતિવિતતે જાતોઽસૌ ત્રિશરીરકઃ ।
તત્રૈવ ચ સ્થિતિં યાતઃ શબ્દપાતશ્ચ પક્ષિવત્

તત્રૈવાપારગગને નગરં તેન નિર્મિતમ્ ।
ચતુર્દશમહારથ્યં વિભાગત્રયભૂષિતમ્

વનોપવનમાલાઢ્યં ક્રીડાશિસ્રરિસુન્દરમ્ ।
મુક્તાલતાવિવલિતવાપીસપ્તકભૂષિતમ્

શીતલોષ્ણાત્મકાક્ષીણદીપદ્વયવિરાજિતમ્ ।
ઊર્ધ્વાધોગતિરૂપેણ વણિઙ્માર્ગેણ સંકુલમ્

તસ્મિન્નેવાતિવિપુલે પત્તને તેન ભૂભૃતા ।
સંસારિણો વિરચિતા મુગ્ધાપવરકા ગણાઃ

ઊર્ધ્વં કેચિદધઃ કેચિત્કેચિન્મધ્યે નિયોજિતાઃ ।
કેચિચ્ચિરેણ નશ્યન્ત કેચિચ્છીઘ્રવિનાશિનઃ

અસિતચ્છાદનચ્છન્ના નવદ્વારવિભૂષિતાઃ ।
અનારતવહદ્વાતા બહુવાતાયનાન્વિતાઃ

દીપપઞ્ચકસાલોકાસ્ત્રિસ્થૂણાઃ શુક્લદારવઃ ।
મસૃણાલેપમૃદવઃ પ્રતોલીભુજસંકુલાઃ

માયયા રચિતાસ્તેન રાજ્ઞા તેષુ મહાત્મના ।
રક્ષિતારો મહાયક્ષા નિત્યમાલોકભીરવઃ

અથાપવરકૌઘેષુ ચલત્સુ સ મહીપતિઃ ।
કરોતિ વિવિધાં ક્રીડાં નીડેષ્વિવ વિહઙ્ગમઃ

ત્રિશરીરશતેષ્વન્તસ્તૈર્યક્ષૈઃ સહ પુત્રક ।
લીલાવશમુષિત્વા તુ પુનર્નિર્ગમ્ય ગચ્છતિ

તસ્યેચ્છા જાયતે વત્સ કદાચિચ્ચલચેતસઃ ।
પુરં ભવિષ્યન્નિર્માણં કિંચિદ્યામીતિ નિશ્ચલા

ભૂતાવિષ્ટ ઇવાવેગાત્તત ઉત્થાય ધાવતિ ।
પુરં તદપ્યથાપ્નોતિ ગન્ધર્વૈરિવ નિર્મિતમ્

તસ્યેચ્છા જાયતે પુત્ર કદાચિચ્ચલચેતસઃ ।
વિનાશં સંપ્રયામીતિ તેનાશુ સ વિનશ્યતિ

પુનરુત્પદ્યતે તૂર્ણં સ્વાત્મનોર્મિરિવામ્ભસઃ ।
વ્યવહારં તનોત્યુચ્ચૈઃ પુનરારમ્ભમન્થરમ્

સ્વયૈવ વ્યવહૃત્યાથ કદાચિત્પરિભૂયતે ।
કિંકરોસ્મ્યહમજ્ઞોઽસ્મિ દુઃખિતોઽસ્મીતિ શોચતિ ॥
મુદમેત્ય કદાચિચ્ચ સ્વયમાયાતિ દીનતામ્ ।
પ્રાવૃડ્વર્ષકલોલ્લાસપૂરાદિવ નદીરયઃ

જયતિ ગચ્છતિ વલ્ગતિ જૃમ્ભતે
સ્ફુરતિ ભાતિ ન ભાતિ ચ ભાસુરઃ ।
સુત મહામહિમા સ મહીપતિઃ
પતિરપામિએવ વાતરયાકુલઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દાશૂરો૦ ખોત્થવિભવવર્ણનં નામ દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ