યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.5

પઞ્ચમઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ પૂર્વાપરવિદાં વર ।
અયં મનસિ સંસારઃ સ્ફારઃ કથમિવ સ્થિતઃ

યથાયં મનસિ સ્ફારઃ સંસારઃ સ્ફુરતિ સ્ફુરન્ ।
દૃષ્ટાન્તદૃષ્ટ્યા સ્ફુટયા તથા કથય મેઽનઘ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
યથૈન્દવાનાં વિપ્રાણાં જગન્ત્યવપુષામપિ ।
સ્થિતાનિ જાતદાર્ઢ્યાનિ મનસીદં તથા સ્થિતમ્

લવણસ્ય યથા રાજ્ઞશ્ચેન્દ્રજાલાકુલાકૃતેઃ ।
ચણ્ડાલત્વમનુપ્રાપ્તં તથેદં મનસિ સ્થિતમ્

ભાર્ગવસ્ય ચિરં કાલં સ્વર્ગભોગબુભુક્ષયા ।
યથા ભોગાધિનાથત્વં સંસારિત્વં બભૂવ ચ

ભોગેશ્વરત્વં ચ યથા તથેદં મનસિ સ્થિતમ્ ।
શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભગવન્ભૃગુપુત્રસ્ય સ્વર્ગભોગબુભુક્ષયા

કથં ભોગાધિનાથત્વં સંસારિત્વં બભૂવ ચ ।
શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રામ પુરા વૃત્તં સંવાદં ભૃગુકાલયોઃ

સાનૌ મન્દરશૈલસ્ય તમાલવિટપાકુલે ।
પુરા મન્દરશૈલસ્ય સાનૌ કુસુમસંકુલે

અતપ્યત તપો ઘોરં કસ્મિંશ્ચિદ્ભગવાન્ભૃગુઃ ।
તમુપાસ્તે સ્મ તેજસ્વી બાલઃ પુત્રો મહામતિઃ

શુક્રઃ સકલચન્દ્રાભઃ પ્રકાશ ઇવ ભાસુરઃ ।
ભૃગુર્વનવરે તસ્મિન્સમાધાવેવ સંસ્થિતઃ

સર્વકાલં સમુત્કીર્ણો વનોપલતલાદિવ ।
શુક્રઃ કુસુમશય્યાસુ કલધૌતાજિરેષુ ચ

મન્દરોદ્દામદોલાસુ બાલો રમણલીલયા ।
વિદ્યાવિદ્યાદૃશોર્મધ્યે શુક્રઃ પ્રાપ્તમહાપદઃ

ત્રિશઙ્કુરિવ રોદોન્તરવર્તત તદાકુલઃ ।
નિર્વિકલ્પસમાધિસ્થે સ કદાચિત્પિતર્યથ

અવ્યગ્રોઽભવદેકાન્તે જિતારિરિવ ભૂમિપઃ ।
દદર્શાપ્સરસં તત્ર ગચ્છન્તીં નભસઃ પથા

ક્ષીરોદમધ્યલુલિતાં લક્ષ્મીમિવ જનાર્દનઃ ।
મન્દારમાલાવલિતાં મન્દાનિલચલાલકામ્

હારઝાઙ્કારિગમનાં સુગન્ધિતનભોનિલામ્ ।
લાવણ્યપાદપલતાં મદઘૂર્ણિતલોચનામ્

અમૃતીકૃતતદ્દેશાં દેહેન્દૂદયદીપ્તિભિઃ ।
કાન્તામાલોક્ય તસ્યાભૂદુલ્લસત્તરલં મનઃ

દૃષ્ટનિર્મલપૂર્ણેન્દુવપુરમ્બુનિધેરિવ ।
સાપ્યાલોક્ય શુક્રમુખં તથા પરવશા હ્યભૂત્

મનસિજેષુ પરાહતમાશયં
સ પરિબોધ્ય મનસ્તદનૂશના ।
વિગલિતેતરવૃત્તિતયાત્મના
સ ચ વધૂમય એવ વભૂવ હ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મોક્ષોપાયેષુ સ્થિતિપ્રકરણે ભાર્ગવોપાખ્યાને ભાર્ગવસ્ખલનં નામ પઞ્ચમઃ સર્ગઃ