યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.4

ચતુર્થઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇન્દ્રિયગ્રામસંગ્રામસેતુના ભવસાગરઃ ।
તીર્યતે નેતરેણેહ કેનચિન્નામ કર્મણા

શાસ્ત્રસત્સંગમાભ્યાસાત્સવિવેકો જિતેન્દ્રિયઃ ।
અત્યન્તાભાવમેતસ્ય દૃશ્યસ્યાપ્યવગચ્છતિ

એતત્તે કથિતં સર્વં સ્વરૂપં રૂપિણાં વર ।
સંસારસાગરશ્રેણ્યો યથા યાન્તિ પ્રયાન્તિ ચ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મનઃકર્મદ્રુમાઙ્કુરઃ ।
તસ્મિંશ્છિન્ને જગચ્છાખી છિન્નઃ કર્મતનુર્ભવેત્

મનઃ સર્વમિદં રામ તસ્મિન્નન્તશ્ચિકિત્સિતે ।
ચિકિત્સિતો વૈ સકલો જગજ્જાલામયો ભવેત્

તદેતજ્જાયતે લોકે મનોમનનમાકુલમ્ ।
મનસો વ્યતિરેકેણ દેહઃ ક્વ કિલ દૃશ્યતે

દૃશ્યાત્યન્તાસંભવેન ઋતે નાન્યેન હેતુના ।
મનઃપિશાચઃ પ્રશમં યાતિ કલ્પશતૈરપિ

એતચ્ચ સંભવત્યેવ મનોવ્યાધિચિકિત્સિતે ।
દૃશ્યાત્યન્તાસંભવાત્મ પરમૌષધમુત્તમમ્

મનો મોહમુપાદત્તે મ્રિયતે જાયતે મનઃ ।
તત્સ્વચિન્તાપ્રસાદેન બધ્યતે મુચ્યતે પુનઃ

સ્ફુરતીદં જગત્સર્વં ચિત્તે મનનમૂર્ચ્છિતે ।
શૂન્યમેવામ્બરે સ્ફારે ગન્ધર્વાણાં પુરં યથા

મનસીદં જગત્કૃત્સ્નં સ્ફારં સ્ફુરતિ ચાસ્તિ ચ ।
પુષ્પગુચ્છ ઇવામોદસ્તત્સ્થં તસ્માદિવેતરત્

યથા તિલકણે તૈલં ગુણો ગુણિનિ વા યથા ।
યથા ધર્મિણિ વા ધર્મસ્તથેદં ચિત્તકે જગત્

રશ્મિજાલં યથા સૂર્યે યથાલોકસ્તુ તેજસિ ।
યથૌષ્ણ્યં ચિત્રભાનૌ ચ મનસીદં તથા જગત્

શૈત્યં યથૈવ તુહિને યથા નભસિ શૂન્યતા ।
યથા ચઞ્ચલતા વાયૌ મનસીદં તથા જગત્

મનો જગજ્જગદખિલં તથા મનઃ
પરસ્પરં ત્વવિરહિતે સદૈવ હિ ।
તયોર્દ્વયોર્મનસિ નિરન્તરં ક્ષિતે
ક્ષિતં જગન્નતુ જગતિ ક્ષિતે મનઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મી૦ દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે સ્થિત્યઙ્કુરકલનં નામ ચતુર્થઃ સર્ગઃ