યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.49

એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથ કાનનમધ્યસ્થં ચુમ્બિતામ્બુદમણ્ડલમ્ ।
મધ્યાહ્નખિન્નસૂર્યાશ્વસેવિતસ્કન્ધમણ્ડલમ્

વિતાનમિવ દિક્કુક્ષિદીર્ઘં વિટપબાહુભિઃ ।
આલોકયન્તં કકુભો વિકાસિકુસુમેક્ષણૈઃ

વાતાવધૂલિતાનલ્પભ્રમદ્ભ્રમરકુન્તલમ્ ।
પ્રમાર્જયન્તમાશાનાં મુખં પલ્લવપાણિભિઃ

કચ્છૈરુરુગુડ્ડચ્છાચ્છમઞ્જરીપુઞ્જકઞ્જરૈઃ ।
આસ્યૈરિવ સતામ્બૂલૈર્હસન્તં વનમાલિકાઃ

લતાવિલસિતોલ્લાસૈઃ પુષ્પકેસરધૂલિભિઃ।
આબદ્ધમણ્ડલાભોગં પૂર્ણેન્દુમિવ દીપ્તિભિઃ

સંકટં વિટપાવલ્યા કુઞ્જકૂજચ્ચકોરયા ।
છન્નયા સિદ્ધવીથ્યેવ જગદુચ્ચતયા શ્રિતમ્

સ્કન્ધપીઠોપવિષ્ટાનાં લમ્બમાનૈઃ કલાપિનામ્ ।
કલાપૈઃ શોભિતં વ્યોમ સેન્દ્રચાપૈરિવામ્બુદૈઃ

મગ્નોન્મગ્નૈઃ પ્રતિસ્કન્ધમાશ્રિતૈશ્ચમરૈઃ સિતૈઃ ।
પૂર્ણં મુહુર્દૃષ્ટનષ્ટૈઃ સંવત્સરમિવેન્દુભિઃ

કપિઞ્જલકુલાલાપૈઃ કલકોકિલકૂજિતૈઃ ।
જીવંજીવવિરાવૈશ્ચ પ્રગાયન્તમિવોચ્છ્રિતૈઃ

કાદમ્બકકદમ્બૈશ્ચ કુલાયકૃતકેલિભિઃ ।
સ્વર્ગકોટરવિશ્રાન્તૈઃ સિદ્ધૈર્જગદિવાવૃતમ્

પ્રવાલચલહસ્તાભિરલિનેત્રાભિરાશ્રિતમ્ ।
અપ્સરોભિરિવ સ્વર્ગં મઞ્જરીભિરિતસ્તતઃ

સેન્દ્રચાપવિલાસેન કુમુદોત્કરરેણુના ।
મઞ્જરીપિઞ્જરાશ્યામં વિદ્યુત્વન્તમિવામ્બુદમ્

સહસ્રભુજશાખાખ્યં પૂરિતાકાશકોટરમ્ ।
વિશ્વરૂપમિવોન્નૃત્તં ચન્દ્રાર્કકૃતકુણ્ડલમ્

તલે નિષણ્ણનાગેન્દ્રં વ્યોમ્નિ તારાગણાકુલમ્ ।
લતાપુષ્પમયં મધ્યે ખમણ્ડલમિવાપરમ્

પિતામહમિવાશેષશૈલકાનનશાલિનમ્ ।
ફલપલ્લવપુષ્પાણાં કોશમેકમિવાવનૌ

દધાનં કલિકાજાલં સ્થગિતં પુષ્પધૂલિભિઃ ।
કચ્છેષ્વર્કકરચ્છન્નતારાજાલમિવામ્બરમ્

વિલોલવિહગૈઃ સ્કન્ધૈઃ કુલાયકુલસંકુલૈઃ ।
વલિતં ભૂતલં લોકે પૂર્ણૈર્જનપદૈરિવ

મઞ્જરીસુપતાકાઢ્યં લતામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
પુષ્પમઙ્કોલધવલં પુષ્પપ્રકરપૂરિતમ્

કૂજચ્ચકોરભ્રમરશુકકોકિલસારિકમ્ ।
ઘનસ્તબકસંછન્નકુહરોગ્રગવાક્ષકમ્

સંચરત્પક્ષિબહુલં જનમન્થરકોટરમ્ ।
સર્વાસાં વનદેવીનામન્તઃપુરમિવોત્તમમ્

કૂજદ્ભૃઙ્ગતરઙ્ગૌઘૈઃ પુષ્પકેસરરાજિભિઃ ।
રાજમાનં પતન્તીભિઃ સરિદ્ભિરિવ પર્વતમ્

ભ્રમદ્ભિઃ પુષ્પપત્રૌઘૈર્મન્દવાતવિલાસિભિઃ ।
વર્ધમાનૈર્વૃતસ્કન્ધં શુભ્રાભ્રૈરિવ ભૂધરમ્

માતઙ્ગકટઘૃષ્ટેન જાનુસ્તબ્ધેન પીઠિના ।
આભોગિના બદ્ધપદં તરુણેવ મહાચલમ્

વિચિત્રવર્ણપક્ષાણાં સ્કન્ધકોટરચારિણામ્ ।
વૃતં ખગાનાં વૃન્દેન ભૂતાનામિવ શાર્ઙ્ગિણમ્

સ્તબકાઙ્ગુલિજાલેન લોલેનાભિનયક્રિયામ્ ।
દિશન્તમિવ વલ્લીનાં પ્રવૃત્તાનાં વનાનિલૈઃ

કશ્ચિદેવ નિવાસો મે નાર્થિનામિતિ તુષ્ટિતઃ ।
નૃત્યન્તમિવ બહ્વાઢ્યલતાવલયવલ્ગનૈઃ

લતાકાન્તૈકકાન્તત્વાચ્છૃઙ્ગારરસનિર્ભરમ્।
કાકલ્યેવ પ્રગાયન્તં મત્તાલિનિજનિઃસ્વનૈઃ

આદરોન્મુક્તકુસુમં સિદ્ધાનાં વ્યોમચારિણામ્ ।
સ્વાગતાનીવ કુર્વાણં કોકિલાલિકુલારવૈઃ

લતાપુષ્પફલોલ્લાસં પ્રાન્તપઞ્ચમહીરુહામ્ ।
વિહસન્તમિવાચ્છાભિઃ પુષ્પકુડ્મલદીપ્તિભિઃ

પારિજાતમિવાજેતુમૂર્ધ્વગૈઃ ખગમણ્ડલૈઃ ।
વ્યોમાન્તરાભિધાવન્તમલમુદ્ધતકન્ધરમ્

મધ્યભાગસ્ફુરત્તુઙ્ગૈઃ સ્તબકૈર્ઘનપઙ્ક્તિભિઃ ।
સહસ્રાક્ષત્વમતુલૈર્જેતુમિન્દ્રમિવોદ્યતમ્

ક્વચિત્કુસુમગુચ્છાચ્છફણામણિગણાવૃતમ્।
પાતાલાદુત્થિતં શેષમિવ વ્યોમદિદૃક્ષયા

રજસોદ્ભૂલિતાકારં દ્વિતીયમિવ શંકરમ્ ।
છાયયા ફલશાલિન્યા સમસ્તજનશંકરમ્

નિબિડદલનિવાહભિન્નકોશૈઃ કુસુમલતાનવમણ્ડપૈરુપેતમ્ ।
પુરમિવ ગગને કદમ્બવૃક્ષં ખગકુલનાગરસંકુલં દદર્શ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દાશૂરો૦ દાશુરકદમ્બવર્ણનં નામૈકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ