યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.37

સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇત્થં સ્થિરતરાકારાઃ સંસારાવલયોઽભિતઃ ।
સ્વભાવાદ્બ્રહ્મણઃ સર્વાઃ પુનરાયાન્તિ યાન્તિ ચ

સ્વતઃ સર્વમિદં જાતમન્યોન્યં હેતુતાં ગતમ્ ।
અન્યોન્યમભિનશ્યત્તત્સ્વત એવ વિલીયતે

સ્વતોઽસ્પન્દોઽપિ તુ સ્પન્દો યથાઽગાધજલોદરે ।
તથૈવેયમસત્સચ્ચ ચિદેવ પરિદૃશ્યતે

વ્યોમન્યેવ નિરાકારે નિદાઘાત્સરિતો યથા ।
લક્ષ્યન્તે તદ્વદેવેમાશ્ચિત્તત્ત્વે સૃષ્ટિદૃષ્ટયઃ

યથા મદવશાદાત્મા સોઽન્યવત્પ્રતિભાસતે ।
તથૈવ ચિત્ત્વાચ્ચિદ્ધાતુઃ સ એવાઽસ ઇવ સ્થિતઃ

ન ચેદં સદસન્નેદં તત્સ્થાતત્સ્થતયા ચિતઃ ।
નાતિરિક્તાતિરિક્તા ચ કટકાદિષુ હેમતા

યેન શબ્દં રસં રૂપં ગન્ધં જાનાસિ રાઘવ ।
સોઽયમાત્મા પરં બ્રહ્મ સર્વમાપૂર્ય સંસ્થિતઃ

નાનૈકત્વાદતીતાત્તુ સર્વંગાદમલાત્મનઃ ।
દ્વિતીયા કલના નાસ્તિ કાચિન્નેતરથા ક્વચિત્

રામ ભાવનાદન્યસ્ય ભાવાભાવાઃ શુભાશુભાઃ ।
સૃષ્ટયઃ પરિકલ્પ્યન્તેઽનાત્મન્યેવાથવાત્મનિ

યસ્માદાત્મનો વ્યતિરિક્તે વસ્તુનિ સિદ્ધે સતિ
તત્રેચ્છા પ્રવર્તતે । યત્ર સ્વાત્મનો વ્યતિરિક્તં ન કિં-
ચિદપિ સંભવતિ તત્રાત્મા કિમિવ વાઞ્છન્કિમનુ-
સ્મરન્ધાવતુ કિમુપૈતુ

અત ઇદમીહિતમિદમનીહિતમિત્યાત્માનં ન સ્પૃ-
શન્તિ વિકલ્પાઃ । અતો નિરિચ્છતાયામાત્મા ન
કિંચિદપિ કરોતિ કર્તૃકરણકર્મણામેકત્વાત્, ન
ક્વચિત્તિષ્ઠત્યાધારાધેયયોરેકત્વાત્, નચ નિરિચ્છ-
સ્યાત્મનો નૈષ્કર્મ્યમભિમતમ્, દ્વિતીયાયાઃ કલ્પ-
નાયા અભાવાત્

નેતરા જાનાસિ રામ ત્વમિયં બ્રહ્મસંસ્થિતિઃ ।
સર્વદ્વન્દ્વવિનિર્મુક્તઃ કર્તા ભવ ગતજ્વરઃ

અન્યચ્ચ રાઘવ પુનઃ
પુનઃ કૃત્વા કૃત્વા બહુવિધમિદં કર્મ તરસા
ત્વયા પ્રાપ્યં કિં તદ્વદ યદુચિતં ભૂતકરણાત્ ।
અકર્તૃત્વે વાસ્થા ભવતુ તવ ચાપ્યાગમવતો
ભવ સ્વસ્થઃ સ્વચ્છઃ સ્તિમિત ઇવ નિર્વાતજલધિઃ

ગત્વા સુદૂરમપિ યત્નવતા જવેન
નાસાદ્યતે તદિહ યેન સુપૂર્ણતૈતિ ।
મત્વેતિ મા વ્રજ પદાર્થગણાન્ધિયા ત્વં
ન ત્વં ત્વમેવ પરમાર્થતયા ચિદાત્મા

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે ઉપશમવર્ણનં નામ સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ