યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.34

ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અત્ર તે શ્રૃણુ વક્ષ્યામિ દામાદિષુ ગતેષ્વથ ।
યદ્વૃત્તં શમ્બરસ્યૈવ નગરે નગસંનિભે

તથા ગગનવિભ્રષ્ટે સમસ્તે ધ્વસ્તસંસ્થિતૌ ।
વિનષ્ટે શમ્બરાનીકે શરદીવાબ્દમણ્ડલે

દેવનિર્જિતસૈન્યોઽસૌ નીત્વા કતિપયાઃ સમાઃ ।
પુનર્દેવવધોયુક્તશ્ચિન્તયામાસ દાનવઃ

દામાદયસ્તુ રચિતા યે મયા માયયાઽસુરાઃ ।
મૌર્ખ્યાતૈર્ભાવિતા યુદ્ધે મિથ્યૈવ દુરહંકૃતિઃ

ઇદાનીં સંસૃજામ્યન્યાન્દાનવાન્માયયોદિતાન્ ।
તાનપ્યધ્યાત્મશાસ્ત્રજ્ઞાન્સવિવેકાન્કરોમ્યહમ્

તતસ્તત્ત્વપરિજ્ઞાનાન્મિથ્યાભાવનયોજ્ઝિતાઃ ।
નાહંકારં પ્રયાસ્યન્તિ વિજેષ્યન્તિ ચ તાન્સુરાન્

ઇતિ સંચિન્ત્ય દૈત્યેન્દ્રસ્તાદૃશાન્દાનવાન્ધિયા ।
માયયોત્પાદયામાસ બુદ્બુદાનિવ વારિધિઃ

સર્વજ્ઞા વેદ્યવેત્તારો વીતરાગા ગતૈનસઃ ।
યથાપ્રાપ્તૈકકર્તારો ભાવિતાત્માન ઉત્તમાઃ

ભીમો ભાસો દૃઢ ઇતિ નામભિઃ પરિલાઞ્છિતાઃ ।
જગત્તૃણમિવાશેષં પશ્યન્તઃ પાવનાશયાઃ

તે દૈત્યા ભુવનં પ્રાપ્ય ચ્છાદયામાસુરમ્બરમ્ ।
ગર્જન્તો હેતિતડિતઃ પ્રાવૃષીવ પયોધરાઃ

અયુધ્યન્ત સમં દેવૈરપિ વર્ષગણાન્બહૂન્ ।
વિવેકવશતો જગ્મુર્નાહંકારં કદાચન

તેષાં યાવદુદેત્યન્તર્મમેદમિતિ વાસના ।
તાવત્કોઽયમહં ચેતિ વિચારાદ્યાત્યસત્યતામ્

અસચ્છરીરં વિબુધાઃ કોઽસાવહમિતિ સ્થિતિઃ ।
વિચારાદિત્થમેતેષાં પ્રોદગુર્ન ભયાદયઃ ।

અસચ્છરીરં નાસ્તીદં ચિચ્છુદ્ધૈવાત્મનિ સ્થિતા ।
અહં નામ ન ચાન્યોઽસ્તિ નિશ્ચિત્યૈવાસુરા યયુઃ

તતસ્તૈર્નિરહંકારૈર્જરામરણનિર્ભયૈઃ ।
પ્રાપ્તાર્થકારિભિર્ધીરૈર્વર્તમાનાનુસારિભિઃ

અસક્તબુદ્ધિભિર્નિત્યં હતાન્યૈરપ્યહન્તૃભિઃ ।
વાસનાજાલનિર્મુક્તૈઃ કૃતકાર્યૈરકર્તૃભિઃ

પ્રભોઃ કાર્યમિદં કાર્યમિતિ સંગરતત્પરૈઃ ।
વીતરાગૈર્ગતદ્વેષૈઃ સર્વદા સમદૃષ્ટિભિઃ

સા દૈવી દાનવૈઃ સેના ભીમભાસદૃઢાદિભિઃ ।
હતા ભુક્તા હૃતા પુષ્ટા સ્વાન્નશ્રીરિવ ભોક્તૃભિઃ

ભીમભાસદૃઢક્ષુણ્ણા જાતા ગીર્વાણવાહિની ।
પરિદુદ્રાવ વેગેન ગઙ્ગેવ હિમવચ્ચ્યુતા

સા સુરાનીકિની દેવં ક્ષીરોદાર્ણવશાયિનમ્ ।
જગામ શરણં શૈલં વાતાર્તેવાબ્દમાલિકા

હરિરાશ્વાસયામાસ તાં ભીતાં દેવવાહિનીમ્ ।
ભુજઙ્ગાભિવૃતામેકાં રમણીમિવ નાયકઃ

અથ ક્ષીરોદકુહરે તાવત્સા સુરવાહિની ।
ઉવાસ યાવદ્ભગવાંસ્તન્નિરાસાર્થમુદ્યયૌ

બભૂવ દારુણં યુદ્ધં શૌરિશમ્બરયોસ્તતઃ ।
અકાલ ઇવ કલ્પાન્તે સમુડ્ડીનકુલાચલમ્

શશામ સમરે તસ્મિન્દૈત્યઃ સબલવાહનઃ ।
નારાયણહતો યાતઃ શમ્બરો વૈષ્ણવીં પુરીમ્

ભીમભાસદૃઢાસ્તે તુ તસ્મિન્વિષમસંગરે ।
વિષ્ણુનૈવ શમં નીતાઃ પવનેનેવ દીપિકાઃ

તે હિ નિર્વાસના એવ યદા શાન્તિમુપાગતાઃ ।
ન તદૈષાં ગતિર્જ્ઞાતા દીપાનામિવ શામ્યતામ્

તસ્માદ્વાસનયા બદ્ધં મુક્તં નિર્વાસનં મનઃ ।
રામ નિર્વાસનીભાવમાહરસ્વ વિવેકતઃ

સમ્યગાલોકનાત્સત્યાદ્વાસના પ્રવિલીયતે ।
વાસનાવિલયે ચેતઃ શમમાયાતિ દીપવત્

ન સત્યં કિંચિદેવેહ સદ્ભાવો ભાવયત્યલમ્ ।
નાસ્ત્યેવ ભાવના તસ્માદિત્યેતત્સમ્યગીક્ષણમ્

આત્મૈવેદં જગત્સર્વં કઃ કિં ભાવયતુ ક્વ વા ।
ભાવના નામ નાસ્ત્વેવ તદેતત્સમ્યગીક્ષણમ્

વાસનાચિત્તનામાનૌ શબ્દાવર્થસમન્વિતૌ ।
સત્યાવલોકનાદ્યત્ર વિલીનૌ તત્પરં પદમ્

વાસનાવલિતં ચિત્તમિહ સ્થિતિમુપાગતમ્ ।
તદેવ તદ્વિનિર્મુક્તં વિમુક્તમિતિ કથ્યતે

નાનાઘટપટાકારૈશ્ચેતઃસ્થિતિમુપાગતમ્ ।
તદેવાશુ શમં નેયં મિથ્યાયક્ષ ઇવોત્થિતઃ

દામવ્યાલકટાકારૈશ્ચેતઃ પરિણતં યથા ।
ભીમભાસદૃઢન્યાયો રાઘવાસ્ત્વચલસ્તવ

દામવ્યાલકટન્યાયો મા તે ભવતુ રાઘવ ।
એતદ્રામ પુરા પ્રોક્તં પિત્રા કમલજેન મે

ભવતે યન્મયા પ્રોક્તં શિષ્યાયાત્યન્તધીમતે ।
દામવ્યાલકટન્યાયસ્તસ્માન્મા તેઽસ્તુ રાઘવ ।
ભીમભાસદૃઢન્યાયો નિત્યમસ્તુ તવાનઘ

અવિરલસુખદુઃખસંકટેયં
ભવપદવી ભવતાપનોપયાતા ।
વ્યવહરણવતો વિભૂતિયાતૌ
સતતમસક્તતયૈવ નશ્યતીતિ।

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દામવ્યાલકટોપાખ્યાનસમાપ્તિર્નામ ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ