યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.26

ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇતિ નિર્ણીય દૈત્યેન્દ્રો દામવ્યાલકટાન્વિતામ્ ।
સેનાં સંપ્રેષયામાસ ભૂતલં દેવનાશિનીમ્

દૈત્યાઃ સાગરકુઞ્જેભ્યઃ કન્દરેભ્યશ્ચ સાયુધાઃ ।
ઉદગુર્ભીમનિર્હ્લાદાઃ સપક્ષગિરિલીલયા

રોદસીકોટરં હસ્તપ્રહારહતભાસ્કરમ્ ।
દાનવાઃ પૂરયામાસુર્દામવ્યાલકટૈધિતાઃ

અથોત્તસ્થુર્નિકુઞ્જેભ્યઃ કન્દરેભ્યઃ સુરાચલાત્ ।
પ્રલયાન્ત ઇવાક્ષુબ્ધા ભીમાઃ સ્વર્વાસિનાં ગણાઃ

દેવાસુરપતાકિન્યોસ્તદ્યુદ્ધમભવત્તયોઃ ।
અકાલોલ્વણકલ્પાન્તભીષણં ભુવનાન્તરે

પેતુઃ પ્રલયપર્યસ્તચન્દ્રાર્કા ઇવ દીપ્તયઃ ।
શિરાંસિ કુન્ડલોહયોતતેજઃપીતતમાંસ્યથ

જુઘૂર્ણુર્ભટનિર્મુક્તસિંહનાદવિરાવિતાઃ ।
પ્રલયાનિલસંપૂરૈઃ સ્ફુટહાસા ઇવાદ્રયઃ

રેણુઃ શૈલશિલાતુલ્યહેતિઘાતાસ્તભિત્તયઃ ।
કુલાચલતટાભીરુવિશ્રાન્તહરિમણ્ડલાઃ

ચેરુઃ પરસ્પરાઘાતહતહેતિસમુત્થિતાઃ ।
લોલાનલકણાઃકલ્પવિશીર્ણા ઇવ તારકાઃ

વિલેસૂ રક્તમાંસૌઘપૂર્ણૈકાર્ણવતીરગાઃ ।
કલ્પતાલવદુત્તાલા વેતાલાસ્તાલતાલિતાઃ

પ્રસ્ફુરદ્રુધિરાસારશાન્તપાંસુપયોધરે ।
વ્યોમ્નિ હેતિહતક્ષુણ્ણા મૌલિકુણ્ડલકોટયઃ

બભૂવુર્ભાસ્કરાકારૈઃ કલ્પભૂરુહધારિભિઃ ।
પ્રહારદલિતાદ્રીન્દ્રૈર્દૈત્યૈર્નિર્વિવરા દિશઃ

જગ્મુર્જ્વલદસિપ્રાન્તવાતપાતિતભિત્તયઃ ।
કણપ્રકરતાં શૈલાઃ કલ્પાગ્નિદલિતા ઇવ

દેવાસ્તે ચ સમાજગ્મુરશ્વમેધૈધિતા ઇવ ।
અસુરાનસ્ત્રવિભ્રષ્ટાઞ્જલદાનિવ વાયવઃ

જગૃહુસ્તાનથાક્રમ્ય જરઠાસૂનિવૌતવઃ ।
તેઽપિ તાઞ્જગૃહુર્મત્તાનૃક્ષારૂઢાનિવ દ્રુમાન્

દોર્વૃક્ષવિલસદ્ધેતિકુસુમાઃ શસ્ત્રપલ્લવાઃ ।
રેજુઃ સુરાસુરાઃ ફુલ્લા વનલોલા ઇવ દ્રુમાઃ

અન્યોન્યં પૂરયામાસુઃ શસ્ત્રપૂરૈર્દિશો દશ ।
વનાનિ કુસુમવ્રાતૈઃ સુમેરાવિવ મારુતઃ

ઘોરં સમભવદ્યુદ્ધં દેવદાનવસેનયોઃ ।
રોદોરન્ધ્રોદુમ્બરાન્તર્મહામશકસંઘયોઃ

અથોદપતદુત્તાલૈર્લોકપાલેભમણ્ડલૈઃ ।
કલ્પાભ્રસ્ફૂર્જિતાકારો દારુણઃ સમરારવઃ

પિણ્ડગ્રહેણ નભસિ ભૂભાગમિવ કુટ્ટિમમ્ ।
મુષ્ટિગ્રાહ્યો મહામેઘમન્થરોદરપીવરઃ

રથસંપાતસંપિષ્ટશસ્ત્રશૈલરટન્નટઃ ।
ત્રુટદ્ધૃદયનિઃસત્ત્વકર્કશાક્રન્દઘર્ઘરઃ

પ્રલયપ્રત્યયોલ્લાસિકલ્પાન્તારાવબૃંહણઃ ।
દ્વાદશાદિત્યસંઘટ્ટદ્રવત્કાઞ્ચનપર્વતઃ

બ્રહ્માણ્ડકુણ્ડસંઘટ્ટાત્પરાવૃત્ત્યા ચ નિર્ગતઃ ।
મહાસ્રોતઃપયઃપૂરઃ સત્ત્વાહત ઇવાકરઃ

ચઞ્ચત્સપક્ષશૈલેન્દ્રપક્ષપાતચલદ્ધ્વનિઃ ।
કઠિનાપૂરણોદ્ધૂતસ્ફુટચ્છૈલેન્દ્રકન્દરઃ

મન્દરોદ્ધતદુગ્ધાબ્ધિસંક્ષોભસદૃશાઙ્ગકઃ ।
રતિશ્રુદ્ધુંઘુમાસ્ફોટઘટિતદ્વીપજન્તુભૂઃ

સેનયોઃ ક્ષુબ્ધયોરાસીદ્યુદ્ધમુદ્ધતદાનવમ્ ।
નિષ્પિષ્ટનગરગ્રામગિરિકાનનમાનવમ્

મહાહેતિશતચ્છિન્નદાનવાચલપૂર્ણદિક્ ।
અન્યોન્યાહતહેત્યાદિચૂર્ણપૂર્ણામ્બરોદરમ્

ભુશુણ્ડીમણ્ડલાસ્ફોટસ્ફુટન્મેરુશિરઃશતમ્ ।
શરમારુતનિર્લૂનદૈત્યદેવમુખામ્બુજમ્

ચક્રાવર્તશતભ્રાન્તદેવદૈત્યજરત્તણમ્ ।
સેનાપ્રહારકલ્લોલવલનાવલિતામ્બરમ્

હેત્યુગ્રવાતનિષ્પિષ્ટપતદ્વૈમાનિકવ્રજમ્ ।
અસ્ત્રોદિતાબ્ધિવાર્યોઘપ્લાવિતવ્યોમપત્તનમ્

વહન્મહાસ્ત્રપાતાસિશૂલશક્તિનદીશતમ્ ।
શૈલપક્ષોદ્ભટાસ્ફોટલુઠદ્બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપમ્

દૈત્યપાર્ષ્ણિપ્રહારૌઘપતલ્લોકેશપત્તનમ્ ।
નારીહલહલારાવરણત્કઙ્કણમન્દિરમ્

લુઠદ્દૈત્યવલોદ્ભૂતમત્તાસ્રૌઘજલાન્વિતમ્ ।
રક્તધૌતનરૌઘોગ્રમુક્તનાદદ્રવજ્જનમ્

લોકપાનીકપામ્ભોજચ્છન્નાચ્છન્નયમાન્વિતમ્ ।
પુનઃ સુરાસુરૈર્ઘાતૈર્દૃષ્ટસૈન્યકુલાકુલમ્

સપક્ષપર્વતાકારદાનવાદ્રિગમાગમૈઃ ।
વહચ્છવશવાશબ્દભૂરિભાઙ્કારભીષણમ્

આયુધાગ્રવિભિન્નોગ્રદૈત્યપર્વતનિર્ઝરૈઃ ।
રક્તૈરરુણિતાશેષવસુધાર્ણવપર્વતમ્

ઉત્સન્નરાષ્ટ્રનગરવિપિનગ્રામગહ્વરમ્ ।
ધૃતાસંખ્યાસુરેભાશ્વમનુષ્યશવપર્વતમ્

સુતાલોત્તાલનારાચરાજિરોચિતવારણમ્ ।
મુષ્ટિપ્રહારપિષ્ટાંસમત્તૈરાવણવારણમ્

કલ્પાભ્રપટલાસારધારાદલિતપર્વતમ્ ।
મહાશનિવિનિષ્પેષપિષ્ટોડ્ડીનકુલાચલમ્

કુપિતાગ્નિજ્વલજ્જ્વાલાજાલજ્વલિતદાનવમ્ ।
એકાઞ્જલિપુટાનીતસમુદ્રોત્સાદિતાનલમ્

ચણ્ડદૈત્યાતિસંભારશિલીકૃતમહાજ્વલમ્ ।
વનવ્યૂહેન્ધનાગ્ન્યર્ચિર્દ્રાવિતામ્બુશિલોચ્ચયમ્

અસ્ત્રનિર્મિતદુર્વારતમઃકલ્પાન્તરાત્રિકમ્ ।
માયાસૂર્યગણોદ્દ્યોતૈઃ પીતાતનુતમઃપટમ્

માયાગ્નિવર્ષનિષ્પીતકલાભ્રઘનવર્ષણમ્ ।
સસીત્કારાગ્નિવમનશસ્ત્રસંઘટ્ટવર્ષણમ્

વજ્રવર્ષાસ્ત્રનિર્ધૂતશૈલવર્ષાસ્ત્રસંભ્રમમ્ ।
નિદ્રાબોધાસ્ત્રયુદ્ધાઢ્યં સંઘર્ષાવગ્રહાશ્રયમ્

વહત્ક્રકચવૃક્ષાસ્ત્રં જલાગ્ન્યસ્મરણાન્ધિતમ્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રયુદ્ધવિષમં તમસ્તેજોસ્ત્રસારિતમ્

અસ્ત્રોદ્ગીર્ણાયુધાનીકનીરન્ધ્રસકલામ્બરમ્ ।
શિલાવર્ષાસ્ત્રદલિતં વહ્નિવર્ષાસ્ત્રભાસુરમ્

પતાકાસ્પૃષ્ટશશિકૈશ્ચક્રચીત્કારગર્જિતૈઃ ।
મુહૂર્તેન રથૈર્લઙ્ઘિતોદયાસ્તમયાચલમ્

વજ્રપ્રહારાવિરતમ્રિયમાણમહાસુરમ્ ।
શુક્રામરમહાવિદ્યાજીવમાનમહાસુરમ્

વિદ્રવદ્દેવસંઘાતં જયપ્રોડ્ડામરામરમ્ ।
શુભગ્રહમહાકેતુમાલિકાનામિતસ્તતઃ

ઉત્પાતમઙ્ગલૌઘાનાં બુદ્ધેરુદ્ધરકન્ધરમ્ ।
સાદ્રિખોર્વીસમુદ્રદ્યુજગદ્રુધિરવારિધિ

ફુલ્લૈકકિંશુકવનં કુર્વદ્દુર્વારવૈરતઃ ।
પર્વતપ્રતિમાસંખ્યં શવપૂર્ણમહાર્ણવમ્

સમગ્રતરુશાખાગ્રલમ્બલોલમહાશવમ્ ।
દીપ્યમાનૈઃ સ્વવાતાર્તૈઃ પક્ષપુષ્પૈર્લસત્ફલૈઃ

તાલોત્તાલૈઃ શરવ્રાતવનૈર્વ્યાપ્તનભસ્થલમ્ ।
પર્વતપ્રતિમાસંખ્યકબન્ધશતબાહુભિઃ

નૃત્યદ્ભિઃ પાતિતામ્ભોદવિમાનસુરતારકમ્ ।
શરશક્તિગદાપ્રાસપટ્ટિશપ્રોતપર્વતમ્

લોકસપ્તકવિભ્રષ્ટકુડ્યખણ્ડચિતામ્બરમ્ ।
અનારતરસન્મત્તકલ્પાભ્રદૃઢદુન્દુભિ

એવં શબ્દશતોન્નાદપાતાલતલવારણમ્ ।
વિનાયકકરાકૃષ્ટદીર્ઘદાનવપર્વતમ્

એકદિક્કરનિષ્પન્દસિદ્ધસાધ્યમરુદ્ગણમ્ ।
પલાયમાનગન્ધર્વકિન્નરામરચારણમ્

વઘુરશનિનિપાતખણ્ડિતાઙ્ગા
દલિતશિલાશકલાઃ કકુમ્મુખેષુ ।
પ્રલયસમયસૂચકાઃ સુરાણાં
સુરતરુઘર્ઘરઘસ્મરાઃ સમીરાઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દામવ્યાલકટસંગ્રામવર્ણનં નામ ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ