યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.25

પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અસ્મિન્વિહરતો લોકે લોકારામસ્ય ધીમતઃ ।
શ્રેયસે તિષ્ઠતો યત્નમુત્તમાર્થાભિધાયિનઃ

દામવ્યાલકટન્યાયો મા તે ભવતુ રાઘવ ।
ભીમભાસદૃઢસ્થિત્યા ત્વં વિશોકો ભવેતિ ચ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
દામવ્યાલકટન્યાયો મા તે ભૂદિત્યુદાહૃતમ્ ।
બ્રહ્મન્ કિમેતદ્ભવતા ભવતાપાપહારિણા

ભીમભાસદૃઢસ્થિત્યા ત્વં વિશોકો ભવેતિ ચ ।
પ્રભો કિમુક્તં ભવતા ભવતાપાપહારિણા

ઉદારયૈતયા શુદ્ધં સંપ્રબોધય માં ગિરા ।
ઘનસ્તાપાપહારિણ્યા પ્રાવૃષીવ કલાપિનમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
દામવ્યાલકટન્યાયં ભીમભાસદૃઢસ્થિતિમ્ ।
શ્રૃણુ રાઘવ તચ્છ્રુત્વા યદિષ્ટં તત્સમાચર

આસીત્પાતાલકુહરે સર્વાશ્ચર્યમનોરમે ।
શમ્બરો નામ દૈત્યેન્દ્રો માયામણિમહાર્ણવઃ

આકાશનગરોદ્યાનરચિતાસુરમન્દિરઃ ।
કુત્રિમોત્તમચન્દ્રાર્કભૂષિતાત્મીયમણ્ડલઃ

શિલાશકલસંભૂતપદ્માદ્યૈરમરાચલઃ ।
અનન્તવિભવારમ્ભપરિપૂરિતદાનવઃ

ગૃહરત્નાઙ્ગનાગેયજિતામરવધૂધ્વનિઃ ।
ચન્દ્રબિમ્બકલાપૂર્ણક્રીડોપવનપાદપઃ

ફુલ્લનીલોત્પલવ્યૂહકરાલરમણાલયઃ ।
રત્નહંસધ્વનાહૂતહેમામ્બુરુહસારસઃ

હેમપાદપશાખાગ્રકૃતામ્ભોરુહકુડ્મલઃ ।
કરઞ્જજાલપ્રપતન્મન્દારકુસુમાકરઃ

તર્કુયન્ત્રમયાનન્તદૈત્યનિર્જિતવાસવઃ ।
હિમશીતાનલજ્વાલાનિર્મિતોદ્યાનમણ્ડપઃ

સર્વત્ર કુસુમોદ્યાનજિતાનન્દનનન્દનઃ ।
માયાસર્વહૃતવ્યાલમલયાચલચન્દનઃ

હેમશ્રીલોકલાવણ્યનિર્જિતાન્તઃપુરાઙ્ગનઃ ।
નાનાકુસુમસંભારજાનુદઘ્નગૃહાઙ્ગણઃ

ક્રીડાર્થમૃન્મયેશાનજિતચક્રગદાધરઃ ।
અજસ્રોડ્ડીનરત્નૌઘતારાઢ્યખપુરાન્તરઃ

નિશીથાખિલપાતાલશતચન્દ્રનભસ્તલઃ ।
સ્વશાલભઞ્જિકાલોકગીતગીતિરણોત્કટઃ

માયૈરાવણનાગેન્દ્રવિદ્રુતામરવારણઃ ।
ત્રૈલોક્યવિભવોત્કર્ષપૂરિતાન્તઃપુરાન્તરઃ

સર્વસંપત્તિસુભગઃ સર્વૈશ્વર્યનમસ્કૃતઃ ।
સમસ્તદૈત્યસામન્તવન્દિતોગ્રાનુશાસનઃ

મહાભુજવનચ્છાયાવિશ્રાન્તાસુરમણ્ડલઃ ।
સર્વબુદ્ધિગણાધારરત્નમણ્ડલમણ્ડિતઃ

તસ્યોત્સાદિતદેવસ્ય કઠિનોડ્ડામરાકૃતેઃ ।
બભૂવ વિપુલં સૈન્યમાસુરં સુરનાશનમ્

તસ્મિન્માયાબલે સુપ્તે દેશાન્તરગતે તથા ।
તત્સૈન્યં તરસા જઘ્નુશ્છિદ્રં પ્રાપ્ય કિલામરાઃ

અથ શમ્બરદૈત્યેન મુણ્ડિક્રોધદ્રુમાદયઃ ।
રક્ષાર્થમથ સામન્તાઃ સ્વસેનાસુ નિયોજિતાઃ

તાનપ્યન્તરમાસાદ્ય જઘ્નુર્દેવા ભયાનકાઃ ।
વ્યોમાન્તરગતાઃ શ્યેનાઃ કલવિઙ્કાનિવાકુલાન્

સેનાપતીન્પુનશ્ચાન્યાંશ્ચકારાસુરસત્તમઃ ।
ચપલાનુદ્ભટારાવાંસ્તરઙ્ગાનિવ સાગરઃ

દેવાસ્તાનપુ તસ્યાશુ જઘ્નુસ્તેન સ કોપવાન્ ।
જગામામરનાશાય પરિપૂર્ણે ત્રિવિષ્ટપમ્

તસ્માત્તન્માયયાભીતાઃ સુરાસ્તેઽન્તર્ધિમાયયુઃ ।
મેરુકાનનકુઞ્જેષુ મૃગા ગૌરીહરેરિવ

ક્રન્દત્ક્ષુદ્રામરગણં વાષ્પક્લિન્નાપ્સરોમુખમ્ ।
શૂન્યં દદર્શ સ સ્વર્ગં કલ્પક્ષીણજગત્સમમ્

વિહરન્કુપિતસ્તત્ર લબ્ધમાહૃત્ય સુન્દરમ્ ।
લોકપાલપુરીં દગ્ધ્વા જગામાત્મીયમાલયમ્

એવં દૃઢતરીભૂતે દ્વેષે દાનવદેવયોઃ ।
દેવાઃ સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય દિક્ષુ જગ્મુરદર્શનમ્

અથ શમ્બરદૈત્યેન યે યે સેનાધિનાયકાઃ ।
ક્રિયન્તે યત્નતસ્તાંસ્તુ જઘ્નુર્યત્નપરાઃ સુરાઃ

યાવદુદ્બેગમાયાતઃ શમ્બરઃ કોપવાન્ભૃશમ્ ।
તાર્ણોઽતિમાત્રમનલ ઇવ જજ્વાલ સોચ્છ્વસન્

ત્રૈલોક્યમપિ ચાન્વિષ્યન્ન દેવાઁલ્લબ્ધવાનથ ।
પરેણાપિ પ્રયત્નેન નિધાનમિવ દુષ્કૃતી

સસર્જ માયયા ઘોરાનસુરાંસ્ત્રીન્મહાબલાન્ ।
બલરક્ષાર્થમુદિતાન્કાલાન્મૂર્તિમિવ સ્થિતાન્

નિર્વૃત્તા માયયા ભીમા બલપાદપવાહિનઃ ।
ઉદગુસ્તે મહામાયાઃ પક્ષક્ષુબ્ધા ઇવાદ્રયઃ

દામો વ્યાલઃ કટશ્ચેતિ નામભિઃ પરિલાઞ્છિતાઃ ।
યથાપ્રાપ્તૈકકર્તારશ્ચેતનામાત્રધર્મિણઃ

અભાવાત્કર્મણાં તે ચ પ્રાક્તના નચ વાસનાઃ ।
નિર્વિકલ્પકચિન્માત્રપરિસ્પન્દૈકધર્મકાઃ

કર્મજીવકલાં તન્વીમસારાં ચ મનોભિદામ્ ।
અપુષ્ટાં કૃત્રિમામન્તશ્ચોદયોદયમાગતાઃ

તે હ્યન્ધપારમ્પર્યેણ કાકતાલીયવદ્ભટાઃ ।
પ્રકૃતામનુવર્તન્તે ક્રિયામુજ્ઝિતવાસનાઃ

અર્ધસુપ્તા યથા બાલાઃ સ્વાઙ્ગૈ રિઙ્ગન્તિ કેવલમ્ ।
વાસનાત્માભિમાનાભ્યાં હીનાસ્તે તદ્વદેવ હિ

નાભિપાતં ન ચાપાતં ન વિદુસ્તે પલાયનમ્ ।
ન જીવિતં ન મરણં ન રણં ન જયાજયૌ

કેવલં સૈનિકાનગ્રે દૃષ્ટાનાહનનોદ્યતાન્ ।
અભિજગ્મુઃ પરાનાજૌ પ્રહારદલિતાદ્રયઃ

શમ્બરશ્ચિન્તયામાસ પરિતુષ્ટમનાઃ પરમ્ ।
વિજેષ્યતે હિ મે સેના માયાસુરસુરક્ષિતા

અતિબલાસુરદોર્દ્રુમપાલિતા
મમ ચમૂઃ સ્થિરતામલમેષ્યતિ ।
અમરવારણદન્તવિઘટ્ટને-
ષ્વમરપર્વતહેમશિલા યથા

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દામવ્યાલકટોત્પત્તિવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ