યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.24

ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
મહાનરકસામ્રાજ્યે મત્તદુષ્કૃતવારણાઃ ।
આશાશરશલાકાઢ્યા દુર્જયા હીન્દ્રિયારયઃ

સ્વાશ્રયં પ્રથમં દેહં કૃતઘ્ના નાશયન્તિ યે ।
તે કુકાર્યમહાકોશા દુર્જયાઃ સ્વેન્દ્રિયારયઃ

કલેવરાલયં પ્રાપ્ય વિષયામિષગૃધ્નુકાઃ ।
અક્ષગૃધ્રા વિવલ્ગન્તિ કાર્યાકાર્યોગ્રપક્ષિણઃ

વિવેકતન્તુજાલેન ગૃહીતા યેન તે શઠાઃ ।
તસ્યાઙ્ગાનિ ન લુમ્પન્તિ પાશા નાગબલં યથા

આપાતરમણીયેષુ રમતે વિષયેષુ યઃ ।
વિવેકધનવાનસ્મિન્કુકલેવરપત્તને

ઇન્દ્રિયારિભિરન્તસ્થૈરવશો નાભિભૂયતે ।
ન તથા સુખિતા ભૂપા મૃન્મયોગ્રપુરીજુષઃ

યથા સ્વાધીનમનસઃ સ્વશરીરપુરીશ્વરાઃ ।
આક્રાન્તેન્દ્રિયભૃત્યસ્ય સુગૃહીતમનોરિપોઃ

વસન્ત ઇવ મઞ્જર્યો વર્ધન્તે શુદ્ધબુદ્ધયઃ ।
પ્રક્ષીણચિત્તદર્પસ્ય નિગૃહીતેન્દ્રિયદ્વિષઃ

પદ્મિન્ય ઇવ હેમન્તે ક્ષીયન્તે ભોગવાસનાઃ ।
તાવન્નિશીથવેતાલા વલ્ગન્તિ હૃદિ વાસનાઃ

એકતત્ત્વદૃઢાભ્યાસાદ્યાવન્ન વિજિતં મનઃ ।
ભૃત્યોઽભિમતકર્તૃત્વાન્મન્ત્રી સત્કાર્યકારણાત્

સામન્તશ્ચેન્દ્રિયાક્રાન્તેર્મનો મન્યે વિવેકિનઃ ।
લાલનાત્સ્નિગ્ધલલના પાલનાત્પાવનઃ પિતા

સુહૃદુત્તમવિશ્વાસાન્મનો મન્યે મનીષિણામ્ ।
સ્વાલોકિતઃ શાસ્ત્રદૃશા બુદ્ધ્યાન્તઃ સ્વાનુભાવિતઃ

પ્રયચ્છતિ પરાં સિદ્ધિં ત્યક્ત્વાત્માનં મનઃપિતા ।
સુદૃષ્ટઃ સુપરામૃષ્ટઃ સુદૃઢઃ સુપ્રબોધિતઃ

સુગુણે યોજિતો ભાતિ હૃદિ હૃદ્યો મનોમણિઃ ।
જન્મવૃક્ષકુઠારાણિ તથોદર્કોદયાનિ ચ

દિશત્યેવં મનોમન્ત્રી કર્માણિ શુભકર્મણિ ।
એવં મનોમણિં રામ બહુપઙ્કકલઙ્કિતમ્

વિવેકવારિણા સિદ્ધ્યે પ્રક્ષાલ્યાલોકવાન્ભવ ।
ભવભૂમિષુ ભીમાસુ વિવેકવિકલો વસન્

મા પતોત્પાતપૂર્ણાસુ વિવશઃ પ્રાકૃતો યથા ।
સંસારમાયામુદિતામનર્થશતસંકુલામ્

મા મહામોહમિહિકામિમાં ત્વમવધીરય ।
વિવેકં પરમાશ્રિત્ય બુદ્ધ્યા સત્યમવેક્ષ્ય ચ

ઇન્દ્રિયારીનલં જિત્વા તીર્ણો ભવ ભવાર્ણવાત્ ।
અસત્યેવ શરીરેઽસ્મિન્સુખદુઃખેષ્વસત્સુ ચ

દામવ્યાલકટન્યાયો મા તે ભવતુ રાઘવ ।
ભીમભાસદૃઢસ્થિત્યા ત્વં યાસ્યસિ વિશોકતામ્

અયમહમિતિ નિશ્ચયો વૃથા ય-
સ્તમલમપાસ્ય મહામતે સ્વબુદ્ધ્યા ।
યદિતરદવલમ્બ્ય તત્પદં ત્વં
વ્રજ પિબ ભુઙ્ક્ષ્વ ન બધ્યસે મનસ્કઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મો. સ્થિતિપ્રકરણે મનસ્યસત્તાપ્રતિપાદનં નામ ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ