યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.16

ષોડશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથાક્ષિપ્ય વચસ્તસ્ય તનયસ્ય તથા ભૃગોઃ ।
ઉવાચ ભગવાન્કાલો વચો ગમ્ભીરનિઃસ્વનઃ

કાલ ઉવાચ ।
સમઙ્ગાતાપસીમેતાં તનું સંત્યજ્ય ભાર્ગવ ।
પ્રવિશેમાં તનું સાધો નગરીમિવ પાર્થિવઃ

કાલે પૂર્વજયા તન્વા તપઃ કૃત્વા તયા પુનઃ ।
ગુરુત્વમસુરેન્દ્રાણાં કર્તવ્યં ભવતાનઘ

મહાકલ્પાન્ત આયાતે ભવતા ભાર્ગવી તનુઃ।
અપુનર્ગ્રહણાયૈષા ત્યાજ્યા પ્રમ્લાનપુષ્પવત્

જીવન્મુક્તપદં પ્રાપ્તસ્તન્વા પ્રાક્તનરૂપયા ।
મહાસુરેન્દ્રગુરુતાં કુર્વંસ્તિષ્ઠ મહામતે

કલ્યાણમસ્તુ વાં યામો વયં ત્વભિમતાં દિશમ્ ।
ન કિંચિદપિ યચ્ચિત્તં યસ્ય નાભિમતં ભવેષ્પત્

ઇત્યુક્ત્વા મુઞ્ચતોર્વાષ્પં તયોઃ સોઽન્તરધીયત ।
તપ્તાંગ્યોરિવ રોદસ્યોઃ સમમંશુભિરંશુમાન્

ગતે તસ્મિન્ભગવતિ કૃતાન્તે ભવિતવ્યતામ્ ।
વિચાર્ય ભાર્ગવોઽભેદ્યાં નિયતેર્નિયતાં ગતિમ્

કાલકારણસંશુષ્કાં ભાવિપુષ્પશુભોદયામ્ ।
વિવેશ તાં તનું બાલાં સુલતામિવ માધવઃ

સા બ્રાહ્મણીતનુર્ભૂમૌ વિવર્ણવદનાઙ્ગિકા ।
પપાત કમ્પિતા તૂર્ણં છિન્નમૂલા લતા યથા

તસ્યાં પ્રવિષ્ટજીવાયાં પુત્રતન્વાં મહામુનિઃ ।
ચકારાપ્યાયનં મન્ત્રૈઃ સ કમણ્ડલુવારિભિઃ

સર્વા નાડ્યસ્તતસ્તન્વાસ્તસ્યાઃ પૂર્ણા વિરેજિરે ।
સરિતઃ પ્રાવૃષીવામ્બુપૂરપૂરિતકોટરાઃ

નલિની પ્રાવૃષીવાસૌ મધાવિવ નવા લતા ।
યદા પૂર્ણા તદા તસ્યાઃ પ્રાન્તાઃ પલ્લવિતા બભુઃ

અથ શુક્રઃ સમુત્તસ્થૌ વહત્પ્રાણસમીરણઃ ।
રસમારુતસંયોગાદાપૂર્ણ ઇવ વારિદઃ

પુરોઽભિવાદયામાસ પિતરં પાવનાકૃતિમ્ ।
પ્રથમોલ્લાસિતો મેઘઃ સ્તનિતેનેવ પર્વતમ્

પિતાથ પ્રાક્તનીં તન્વા આલિલિઙ્ગાકૃતિં તતઃ ।
સ્નેહાર્દ્રવૃત્તિર્જલદશ્ચિરાદદ્રિતટીમિવ

ભૃગુર્દદર્શ સસ્નેહં પ્રાક્તનીં તાનવીં તનુમ્ ।
મત્તો જાતેયમિત્યાસ્થાં હસન્નપિ મહામતિઃ

મત્પુત્રોઽયમિતિ સ્નેહો ભૃગુમપ્યહરત્તદા ।
પરમાત્મીયતા દેહે યાવદાકૃતિભાવિની

બભૂવતુઃ પિતાપુત્રૌ તાવથાન્યોન્યશોભિતૌ ।
નિશાવસાનમુદિતાવર્કપદ્માકરાવિવ

ચિરસંગમસંબદ્ધાવિવ ચક્રાહ્વદમ્પતી ।
ઘનાગમનસસ્નેહૌ મયૂરજલદાવિવ

ચિરકાલદૃઢોત્કણ્ઠૌ તુલ્યયોગ્યતયા તયા ।
સ્થિત્વા તત્ર મુહૂર્તં તાવથોત્થાય મહામતી

સમઙ્ગાદ્વિજદેહં તં ભસ્મસાત્તત્ર ચક્રતુઃ ।
કો હિ નામ જગજ્જાતમાચારં નાનુતિષ્ઠતિ

એવં તૌ કાનને તસ્મિન્પાવને ભૃગુભાર્ગવૌ ।
સંસ્થિતૌ તાપસૌ દીપ્તૌ દિવીવ શશિભાસ્કરૌ

ચેરતુર્જ્ઞાતવિજ્ઞેયૌ જીવન્મુક્તૌ જગદ્ગુરૂ ।
દેશકાલદશૌઘેષુ સુસમૌ સુસ્થિરૌ તતઃ

અથાસુરગુરુત્વં સ શુક્રઃ કાલેન લબ્ધવાન્ ।
ભૃગુરપ્યાત્મનો યોગ્યે પદેઽતિષ્ઠદનામયે

શુક્રોઽસૌ પ્રથમમિતિ ક્રમેણ જાત-
સ્તસ્માત્સત્પરમપદાદુદારકીર્તિઃ ।
સ્વેનાશુ સ્મૃતિપદવિભ્રમેણ પશ્ચા-
દન્યેષુ પ્રવિલુલિતો દશાન્તરેષુ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મોક્ષોપાયેષુ સ્થિતિપ્રકરણે ભાર્ગવ શુક્રસ્ય પુનર્જીવનં નામ ષોડશઃ સર્ગઃ